Այլընտրանքային և նորարար նախագծեր՝ ՀՀ գրադարանների համար

Կենսաբանություն

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է հայկական կիսակոշտաբուրդ ցեղի ոչխարների մարսողական ապարատի համեմատական մորֆոլոգիական ուսումնասիրությանը՝ հետսաղմնային օնտոգենեզի տարբեր ժամանակահատվածներում։ Ուսումնասիրության հիմնական նպատակն է բացահայտել մարսողական համակարգի օրգանների կառուցվածքային առանձնահատկությունները, դրանց աճի և զարգացման օրինաչափությունները կենդանու կյանքի տարբեր փուլերում, ինչպես նաև տարիքային փոփոխությունների բնույթը։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են մարսողական ապարատի առանձին բաժինների՝ բերանի խոռոչի, կերակրափողի, ստամոքսի և աղիքային համակարգի մորֆոլոգիական առանձնահատկությունները՝ հաշվի առնելով ոչխարի որոճող կենդանուն բնորոշ մարսողական կառուցվածքը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում նախաստամոքսների և իսկական ստամոքսի հարաբերական զարգացմանը, հյուսվածքային կառուցվածքի փոփոխություններին, օրգանների չափերի և ձևի տարիքային դինամիկային։ Համեմատական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու տարբեր տարիքային խմբերի միջև առկա կառուցվածքային տարբերությունները և որոշելու հետսաղմնային զարգացման ընթացքում մարսողական ապարատի ձևավորման հիմնական փուլերը։ Ուսումնասիրության մեջ կարող են կիրառվել անատոմիական, հյուսվածաբանական, մորֆոմետրիկ և վիճակագրական մեթոդներ՝ ստացված տվյալների քանակական ու որակական գնահատման համար։ Քննության են առնվում նաև մարսողական օրգանների կառուցվածքային փոփոխությունների հնարավոր կապերը կենդանու աճի, սննդակարգի փոփոխության և ֆիզիոլոգիական զարգացման հետ։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու տվյալ ցեղատեսակի ոչխարների մարսողական համակարգի տարիքային ձևավորման և ֆունկցիոնալ հարմարվողականության մասին։ Ստացված տվյալները կարող են կարևոր նշանակություն ունենալ կենդանիների անատոմիայի, ֆիզիոլոգիայի, անասնաբուժության, կենդանաբուծության և ցեղաբուծության ոլորտներում՝ նպաստելով ցեղատեսակի կենսաբանական առանձնահատկությունների առավել խորքային ուսումնասիրմանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել անասնաբույժներին, կենդանաբաններին, մորֆոլոգներին, կենդանաբույծներին, կենսաբանության և անասնաբուժության ուսանողներին, ասպիրանտներին և գյուղատնտեսական կենդանիների զարգացման ու անատոմիայի խնդիրներով զբաղվող հետազոտողներին։

Հոգեբանություն

Աշխատությունը նվիրված է երկլեզու անձի ես-կոնցեպցիայի ձևավորման և դրսևորման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ ուշադրությունը կենտրոնացնելով այն հանգամանքի վրա, թե ինչպես կարող է երկու լեզուների իմացությունն ու գործածությունը ազդել անհատի ինքնընկալման, ինքնության կառուցվածքի, արժեքային համակարգի և սոցիալական վարքագծի վրա։ Երկլեզվությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես երկու լեզվական համակարգերի տիրապետում, այլև որպես անհատի հոգեբանական և սոցիոմշակութային զարգացման գործոն, քանի որ տարբեր լեզուներ հաճախ կապված են տարբեր մշակութային միջավայրերի, հաղորդակցական փորձառությունների, սոցիալական դերերի և անձնական հիշողությունների հետ։ Այս պայմաններում երկլեզու անհատի ինքնության ձևավորումը կարող է ունենալ ավելի բարդ և բազմաշերտ կառուցվածք։ Հետազոտության առանցքային հասկացություններից է ես-կոնցեպցիան՝ անհատի կողմից սեփական անձի վերաբերյալ ձևավորված պատկերացումների, գնահատականների, համոզմունքների և ինքնության բաղադրիչների ամբողջությունը։ Այն ներառում է մարդու պատկերացումները սեփական հատկանիշների, կարողությունների, սոցիալական դիրքի, հարաբերությունների և արժեքների վերաբերյալ, ինչպես նաև այն զգացումը, թե ով է ինքը և ինչ տեղ է զբաղեցնում հասարակության մեջ։ Երկլեզու անձի դեպքում այդ ինքնապատկերը կարող է ձևավորվել երկու լեզվական և մշակութային համակարգերի փոխազդեցության պայմաններում։ Աշխատության շրջանակում կարող է ուսումնասիրվել այն հանգամանքը, թե արդյոք տարբեր լեզուների օգտագործումը հանգեցնում է անձի ինքնընկալման որոշակի տարբերությունների։ Անհատը կարող է նույն իրավիճակը կամ սեփական անձի որոշակի կողմերը տարբեր կերպ ընկալել և արտահայտել՝ կախված օգտագործվող լեզվից, հաղորդակցական միջավայրից կամ զրուցակցից։ Այս երևույթը կարող է կապված լինել ոչ միայն լեզվական կառուցվածքների, այլև յուրաքանչյուր լեզվի հետ կապված մշակութային նորմերի, հուզական փորձի և սոցիալական ասոցիացիաների հետ։ Հատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել լեզվի և ինքնության փոխհարաբերությանը։ Լեզուն հաճախ հանդես է գալիս որպես ազգային, մշակութային և սոցիալական պատկանելության կարևոր ցուցիչ։ Երկու լեզուներով հաղորդակցվող անհատի դեպքում հնարավոր է միաժամանակ առկա լինեն տարբեր մշակութային ինքնությունների տարրեր, որոնք կարող են փոխլրացնել միմյանց կամ որոշ իրավիճակներում առաջացնել ներքին հակասություններ։ Այդ պատճառով երկլեզու անձի ինքնությունը կարող է դիտարկվել որպես դինամիկ համակարգ, որը փոփոխվում է՝ կախված սոցիալական միջավայրից, հաղորդակցական իրավիճակից և անհատի կենսափորձից։ Հետազոտության կարևոր ուղղություն կարող է լինել լեզվի ընտրության խնդիրը։ Երկլեզու մարդը տարբեր իրավիճակներում կարող է ընտրել այս կամ այն լեզուն՝ հաշվի առնելով զրուցակցին, թեման, միջավայրը, հաղորդակցության նպատակը և իր հուզական վիճակը։ Լեզվի այդ ընտրությունը կարող է կապված լինել նաև ինքնության որոշակի կողմերի ակտիվացման հետ։ Օրինակ՝ ընտանեկան միջավայրում օգտագործվող լեզուն կարող է կապված լինել անձնական և հուզական ինքնության հետ, մինչդեռ կրթական կամ մասնագիտական միջավայրում գերակշռող լեզուն կարող է առնչվել սոցիալական և մասնագիտական ինքնընկալմանը։ Երկլեզու անձի ես-կոնցեպցիայի ձևավորման վրա կարող են ազդել նաև լեզուների յուրացման ժամանակը և պայմանները։ Մանկության վաղ շրջանում երկու լեզուների յուրացումը կարող է ստեղծել այլ հոգելեզվաբանական պայմաններ, քան երկրորդ լեզվի ավելի ուշ յուրացումը։ Կարևոր կարող են լինել նաև այն միջավայրը, որտեղ յուրաքանչյուր լեզու է սովորել, լեզվի գործածության հաճախականությունը, լեզվական գերակայությունը և տվյալ լեզվով ունեցած հաղորդակցական ու մշակութային փորձը։ Այս գործոնները կարող են որոշել, թե երկու լեզուներից յուրաքանչյուրն ինչ դեր է զբաղեցնում անձի ինքնության կառուցվածքում։ Աշխատության մեջ կարող է քննարկվել նաև երկլեզվության ազդեցությունը սոցիալական ինքնության վրա։ Երկլեզու անհատը կարող է միաժամանակ պատկանել տարբեր սոցիալական և մշակութային խմբերի, իսկ նրա ինքնության ձևավորման վրա կարող են ազդել այդ խմբերի կողմից ընդունված նորմերը և երկլեզու լինելու նկատմամբ հասարակական վերաբերմունքը։ Դրական վերաբերմունքի պայմաններում երկլեզվությունը կարող է ընկալվել որպես մշակութային և հաղորդակցական առավելություն, մինչդեռ որոշ սոցիալական միջավայրերում այն կարող է առաջացնել ինքնության անորոշության կամ օտարվածության զգացում։ Այս տեսանկյունից ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև լեզվական ինքնության և սոցիալական ինքնագնահատականի փոխհարաբերությանը։ Կարևոր է նաև լեզուների միջև փոխազդեցության խնդիրը։ Երկլեզու անձի խոսքում կարող են դիտվել լեզուների փոխազդեցության տարբեր դրսևորումներ, օրինակ՝ կոդերի փոփոխություն, փոխառություններ և լեզվական տարրերի փոխադարձ ազդեցություն։ Դրանք կարող են ոչ միայն հաղորդակցական հարմարության միջոց լինել, այլև որոշ դեպքերում արտահայտել անձի բազմաշերտ ինքնությունը և նրա պատկանելությունը տարբեր լեզվամշակութային միջավայրերի։ Հետազոտության մեթոդաբանական հատվածում կարող են կիրառվել հարցումներ, հոգեբանական և հոգելեզվաբանական թեստեր, ինքնագնահատման մեթոդներ, հարցազրույցներ և տարբեր լեզուներով ստացված պատասխանների համեմատական վերլուծություն։ Նման մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել, թե ինչպիսի տարբերություններ կարող են դրսևորվել երկլեզու անձի ինքնաներկայացման և ինքնագնահատման մեջ՝ կախված լեզվից կամ հաղորդակցական իրավիճակից։ Ուսումնասիրության տեսական նշանակությունն այն է, որ այն միավորում է լեզվաբանական, հոգեբանական և սոցիոմշակութային մոտեցումները՝ երկլեզու անձի ինքնությունը դիտարկելով որպես փոխկապակցված լեզվական և անձնային գործընթացների արդյունք։ Գործնական տեսանկյունից արդյունքները կարող են օգտակար լինել երկլեզու կրթության կազմակերպման, օտար լեզուների ուսուցման, միջմշակութային հաղորդակցության, հոգեբանական խորհրդատվության և բազմալեզու միջավայրերում սոցիալական ինտեգրման խնդիրների ուսումնասիրման համար։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել լեզվաբաններին, հոգելեզվաբաններին, հոգեբաններին, սոցիոլոգներին, մանկավարժներին և երկլեզվության ու միջմշակութային հաղորդակցության հարցերով զբաղվող հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը բացահայտում է այն բարդ փոխհարաբերությունները, որոնք ձևավորվում են լեզվի, ինքնության և անձի ինքնընկալման միջև, և ցույց է տալիս, որ երկլեզու անհատի ես-կոնցեպցիան կարող է ներառել միաժամանակ մի քանի լեզվական, մշակութային և սոցիալական ինքնության բաղադրիչներ, որոնք տարբեր իրավիճակներում կարող են տարբեր կերպ ակտիվանալ և դրսևորվել։

Կենսաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է բակտերիալ ծագման ռեկոմբինանտ D-հիդանտոինազների և L-ամինոացիլազների ստացման, մաքրման և կենսաքիմիական բնութագրման ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմքում ընկած է ռեկոմբինանտ ԴՆԹ-ի և մանրէաբանական արտահայտման համակարգերի կիրառումը՝ անհրաժեշտ ֆերմենտների ստացման համար, ինչը հնարավորություն է տալիս վերահսկելի պայմաններում ստանալ որոշակի հատկություններով ֆերմենտային պատրաստուկներ և ուսումնասիրել դրանց կառուցվածքային ու ֆունկցիոնալ առանձնահատկությունները։ D-հիդանտոինազները և L-ամինոացիլազները կարևոր են կենսատեխնոլոգիական գործընթացներում, քանի որ կարող են մասնակցել տարբեր օրգանական միացությունների փոխակերպմանը և օգտագործվել արժեքավոր քիրալային միացությունների, ամինաթթուների և դրանց ածանցյալների ստացման գործընթացներում։ Աշխատության առաջին կարևոր ուղղությունը ռեկոմբինանտ ֆերմենտների ստացումն է, որը ներառում է համապատասխան գենետիկական նյութի ընտրություն, արտահայտման համակարգի կառուցում և ֆերմենտի արտադրության համար հարմար բակտերիալ համակարգի օգտագործում։ Հաջորդ փուլը ֆերմենտների մեկուսացումն ու մաքրումն է, որի նպատակն է ստանալ հնարավորինս բարձր մաքրության և պահպանված ակտիվության կենսակատալիզատորներ։ Մաքրման արդյունավետությունը կարևոր է ոչ միայն փորձարարական ուսումնասիրությունների, այլև ֆերմենտների հետագա կիրառական օգտագործման համար։ Կենսաքիմիական բնութագրման փուլում կարող են ուսումնասիրվել ֆերմենտների կատալիտիկ ակտիվությունը, սուբստրատային յուրահատկությունը, օպտիմալ pH-ը և ջերմաստիճանը, ջերմակայունությունը, տարբեր քիմիական գործոնների ազդեցությունը, ինչպես նաև կինետիկ պարամետրերը։ Այս ցուցանիշների համադրումը հնարավորություն է տալիս գնահատելու ստացված ռեկոմբինանտ ֆերմենտների հատկությունները և համեմատելու դրանք բնական աղբյուրներից ստացված ֆերմենտների հետ։ Հետազոտության կիրառական նշանակությունը կապված է ֆերմենտային կենսատեխնոլոգիայի զարգացման հետ, քանի որ բարձր ակտիվությամբ և կանխատեսելի հատկություններով ռեկոմբինանտ ֆերմենտները կարող են օգտագործվել դեղագործական, սննդային, քիմիական և կենսատեխնոլոգիական արտադրություններում։ Հատկապես կարևոր է դրանց հնարավոր կիրառությունը օպտիկական ակտիվ միացությունների ստացման գործընթացներում, որտեղ ֆերմենտների բարձր ընտրողականությունը կարող է նպաստել անհրաժեշտ արտադրանքի ստացման արդյունավետության բարձրացմանը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել կենսաքիմիկոսներին, մանրէաբաններին, կենսատեխնոլոգներին, ֆերմենտաբաններին, դեղաքիմիկոսներին, ինչպես նաև ռեկոմբինանտ սպիտակուցների ստացմամբ և կենսակատալիզով զբաղվող հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը համադրում է մոլեկուլային կենսաբանության, մանրէաբանության և կենսաքիմիայի մեթոդները՝ բակտերիալ ծագման ֆերմենտների ստացման, մաքրման և հատկությունների մանրամասն գնահատման նպատակով՝ ցույց տալով դրանց գիտական և հնարավոր կենսատեխնոլոգիական արժեքը։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայ ժողովրդի մասնակցությանը Հայրենական մեծ պատերազմին՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով ԽՍՀՄ հյուսիս-արևմտյան և արևմտյան ռազմաճակատներում հայ զինվորների ու հրամանատարների գործունեությանը։ Հեղինակը վերլուծում է պատերազմի տարիներին հայերի զորահավաքային մասնակցության ծավալները, նրանց դերը Կարմիր բանակի տարբեր ստորաբաժանումներում և ռազմաճակատային գործողությունների ընթացքում ցուցաբերած հերոսությունը։ Գրքում ներկայացվում են կոնկրետ ռազմաճակատային օպերացիաներ, որտեղ հայ զինծառայողները մասնակցել են Լենինգրադի պաշտպանության, Բելառուսի և Բալթյան երկրների ազատագրման, ինչպես նաև Արևելյան Եվրոպայի ռազմագործողություններին։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հայ հրամանատարների ռազմավարական ներդրմանը, նրանց ղեկավարած ստորաբաժանումների մարտական ուղուն և պարգևներին։ Հեղինակը ուսումնասիրում է նաև թիկունքի աշխատանքը՝ արդյունաբերական ձեռնարկությունների գործունեությունը, գյուղատնտեսական մոբիլիզացիան և հայ բնակչության նյութական աջակցությունը ռազմաճակատին։ Աշխատությունը ընդգծում է, որ Հայ ժողովրդի մասնակցությունը Հայրենական մեծ պատերազմին ունեցել է համազգային նշանակություն և դարձել է կարևոր գործոն ֆաշիզմի դեմ տարած հաղթանակում։ Այն օգտակար է պատմաբանների, ռազմական պատմության հետազոտողների և կրթական ոլորտի մասնագետների համար։

Այլ առարկաներ

Այս հրատարակությունը ներկայացնում է պատանիների համար նախատեսված նոր գրքերի տեղեկատվական ընտրանի, որը նպատակ ունի օգնել երիտասարդ ընթերցողներին կողմնորոշվել ժամանակակից գրականության բազմազան դաշտում և գտնել իրենց հետաքրքրություններին համապատասխան ընթերցանություն։ Ցանկում ընդգրկված են տարբեր ժանրերի ստեղծագործություններ՝ արկածային և ֆանտաստիկ պատմություններ, գիտահանրամատչելի գրքեր, սոցիալ-հոգեբանական վեպեր, ինչպես նաև կրթական և ճանաչողական բնույթի հրատարակություններ, որոնք նպաստում են պատանեկան մտածողության, երևակայության և արժեքային համակարգի ձևավորմանը։ Նյութը առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձնում այն գրքերին, որոնք զարգացնում են քննադատական մտածողությունը, ստեղծագործական մոտեցումը և գիտելիքի նկատմամբ հետաքրքրությունը՝ միաժամանակ աջակցելով ընթերցանության մշակույթի ձևավորմանը։ Տեղեկատվական ցանկը նաև ընդգծում է ժամանակակից մանկապատանեկան գրականության դերը անձի սոցիալականացման, ինքնաճանաչման և աշխարհընկալման ընդլայնման գործընթացներում՝ ներկայացնելով գրքեր, որոնք կարող են դառնալ ոգեշնչման աղբյուր և կրթական ուղեցույց պատանիների համար։

Lեզվաբանություն

Այս տեղեկատուն ներկայացնում է վերջին տարիներին Հայաստանի Հանրապետությունում և հարակից տարածաշրջանում հրատարակված գրականության համակարգված մատենագիտական ցուցակը՝ ընդգրկելով հասարակական-քաղաքական գիտությունների, լեզվաբանության, գրականագիտության, պատմության և պատմագրության ոլորտները։ Նյութում տրամադրվում են յուրաքանչյուր գրքի հիմնական տվյալները՝ հեղինակը, վերնագիր, հրատարակման տարեթիվ, հրատարակչություն և թեմատիկ ուղղվածություն, ինչը թույլ է տալիս ընթերցողին արագ կողմնորոշվել և ընտրել ուսումնասիրության կամ հետազոտության համար համապատասխան աղբյուրներ։ Աշխատությունը նախատեսված է գիտնականների, ուսուցիչների, ուսանողների, մատենագետների և լայն հանրության համար՝ ապահովելով նոր գրականության մատչելիություն, հետազոտական ու ուսուցողական գործընթացների հարմարեցում և ոլորտային տեղեկատվական հոսքերի վերահսկողություն։ Տեղեկատուն նաև ընդգծում է նոր հետազոտական միտումները, դասական աշխատությունների վերանայումները և լեզվաբանական, գրականագիտական ու պատմագիտական ոլորտներում հրապարակված նոր նյութերի թեմատիկ բազմազանությունը։