Ավիաընկերության գործունեության արդյունավետության բարձրացման ուղիները (Հայաստանի Հանրապետության օրինակով)

Գրականություն

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է Շահան Շահնուրի և Վազգեն Շուշանյանի ստեղծագործական ու գրական առնչությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ դրանք դիտարկելով սփյուռքահայ գրականության ձևավորման, գաղափարական որոնումների և 1920–1930-ական թվականների գրական միջավայրի համատեքստում։ Ուսումնասիրության առանցքում երկու հեղինակների ստեղծագործությունների, գրական հայացքների, թեմատիկ ընդհանրությունների և տարբերությունների, ինչպես նաև նրանց միջև առկա ստեղծագործական երկխոսության ու բանավեճերի բացահայտումն է։ Երկուսն էլ պատկանում են արևմտահայ գրական ավանդույթից հետո ձևավորված սփյուռքահայ նոր սերնդին, որի համար առանցքային խնդիրներ էին ազգային ինքնության պահպանումը, օտար միջավայրում հայի գոյությունը, ձուլման վտանգը, հայրենիքի հիշողությունը և ցեղասպանության հետևանքների հոգեբանական ու մշակութային վերապրումը։ Սփյուռքահայ նոր գրական սերնդի ձևավորման գործում կարևոր դեր է ունեցել հատկապես Փարիզի գրական միջավայրը, որտեղ Շահնուրի, Շուշանյանի, Նիկողոս Սարաֆյանի, Զարեհ Որբունու, Նշան Պեշիկթաշլյանի և այլ երիտասարդ հեղինակների գործունեությունը նպաստեց նոր գրական մտածողության ձևավորմանը։ Աշխատության մեջ առանձնահատուկ նշանակություն կարող է ունենալ «Մենք» գրական շարժման և դրա շուրջ ձևավորված գաղափարական մթնոլորտի ուսումնասիրությունը, քանի որ այդ շրջանակը միավորում էր տարբեր գրական ու քաղաքական հայացքներ ունեցող երիտասարդ հեղինակների, որոնց ընդհանուր մտահոգություններից էր սփյուռքում հայ ինքնության և մշակութային դիմագծի պահպանումը։ Միաժամանակ ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ երկու հեղինակների կապը միայն գաղափարական ընդհանրություններով չի սահմանափակվել․ նրանց միջև առկա են եղել նաև էական ստեղծագործական տարաձայնություններ և քննադատական բախումներ։ Մասնավորապես, գրականագիտական աղբյուրները հիշատակում են Շահնուրի և Շուշանյանի միջև 1939 թվականին սրված հակադրությունը, որը կապված էր Շուշանյանի՝ Շահնուրի հասցեին ուղղված քննադատական գրության հրապարակման հետ։ Այս հանգամանքը աշխատության թեման դարձնում է հատկապես հետաքրքիր, քանի որ այն հնարավորություն է տալիս երկու գրողներին դիտարկել ոչ միայն որպես նույն գրական սերնդի ներկայացուցիչներ, այլև որպես միմյանց գաղափարներին և գեղագիտական դիրքորոշումներին արձագանքող հեղինակներ։ Նրանց ստեղծագործություններում առկա են ընդհանուր պատմական փորձառությունից բխող թեմաներ, սակայն այդ թեմաների գեղարվեստական մեկնաբանությունները կարող են զգալիորեն տարբեր լինել։ Շահնուրի ստեղծագործության մեջ մեծ տեղ է զբաղեցնում օտար միջավայրում հայի ինքնության պահպանման և ազգային ուծացման վտանգը, մինչդեռ Շուշանյանի գրական ժառանգության մեջ կարևոր են նաև հայրենիքի հիշողությունը, կարոտը, անցյալի վերակերտումը և անձնական ապրումների միջոցով պատմական հիշողության փոխանցումը։ Սփյուռքահայ գրականության ուսումնասիրություններում Շահնուրին հաճախ կապում են «նահանջի» գրականության, իսկ Շուշանյանին՝ նաև «կարոտի» և գյուղագրության ուղղությունների հետ, թեև նրանց ստեղծագործական աշխարհները զգալիորեն ավելի լայն են։ Աշխատության կարևորությունը պայմանավորված է նաև այն հանգամանքով, որ այն երկու հեղինակների գրական ժառանգությունը դիտարկում է փոխհարաբերության մեջ՝ հնարավորություն տալով բացահայտել ոչ միայն նրանց անհատական ստեղծագործական առանձնահատկությունները, այլև այն գրական միջավայրը, որի պայմաններում ձևավորվել է սփյուռքահայ նոր գրականությունը։ Այս տեսանկյունից ուսումնասիրությունը արժեքավոր է հայ գրականության պատմության համար, քանի որ ցույց է տալիս, թե ինչպես էին ցեղասպանությունից հետո ձևավորված նոր սերնդի գրողները փորձում վերաիմաստավորել ազգային ինքնությունը, հայրենիքի կորստի փորձառությունը և օտար հասարակության մեջ ապրելու հակասությունները։ Աշխատանքի մատենագիտական տվյալների համաձայն՝ այն Լիլիթ Վարդանի Տոնոյանի 2014 թվականի գրականագիտական ատենախոսական ուսումնասիրությունն է, որը ներկայացվել է ՀՀ ԳԱԱ Մ. Աբեղյանի անվան գրականության ինստիտուտում, ունի 24 էջ և ներառում է ինչպես մատենագիտական աղբյուրներ, այնպես էլ ծանոթագրություններ։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը հետաքրքիր և արժեքավոր աղբյուր է Շահան Շահնուրի ու Վազգեն Շուշանյանի ստեղծագործական փոխառնչությունների, սփյուռքահայ գրականության ձևավորման ընթացքի, գրական բանավեճերի և երկու հեղինակների գաղափարագեղագիտական դիրքորոշումների ավելի խորքային ընկալման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել գրականագետների, հայագետների, արևմտահայ և սփյուռքահայ գրականությամբ զբաղվող հետազոտողների, ուսանողների, ինչպես նաև 20-րդ դարի հայ գրականության պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Հոգեբանություն

Այս աշխատությունը ներկայացնում է հոգեբանական հետազոտության և գործնական դիագնոստիկայի ոլորտում տեսական մոտեցումների կիրառման առանձնահատկությունները՝ ընդգծելով, թե ինչպես են տարբեր գիտական տեսություններ վերածվում գործնական մեթոդների իրական կլինիկական և հետազոտական միջավայրում։ Գրքում մանրամասն քննարկվում է հոգեբանական գնահատման գործընթացի կառուցվածքը, սկզբունքները և մեթոդաբանական հիմքերը՝ սկսած տվյալների հավաքագրման փուլից մինչև դրանց մեկնաբանություն և եզրակացությունների ձևավորում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, թե ինչպես են տարբեր հոգեբանական դպրոցների տեսությունները ազդում ախտորոշման մեթոդների ընտրության և կիրառման վրա, ինչպես նաև ինչ դեր ունեն ստանդարտացված և անհատականացված մոտեցումները գործնական աշխատանքում։ Ներկայացվում են հոգեբանական թեստավորման, հարցազրույցի և դիտարկման մեթոդների համադրության առանձնահատկությունները՝ ընդգծելով դրանց ուժեղ և թույլ կողմերը տարբեր իրավիճակներում։ Բացի այդ, քննարկվում են մասնագետի էթիկական պատասխանատվության, արդյունքների ճշգրտության և գիտական հիմնավորվածության պահանջները, որոնք անհրաժեշտ են արդյունավետ դիագնոստիկ գործունեության համար։ Աշխատությունը միավորում է տեսական գիտելիքն ու կիրառական փորձը՝ ցույց տալով, թե ինչպես կարելի է հոգեբանական ախտորոշումը դարձնել ավելի համակարգված, հիմնավորված և պրակտիկորեն օգտակար գործընթաց։

Մշակույթ

Աշխատությունը նվիրված է Օդեսայում հայտնաբերված XV դարի հայկական ձեռագիր Շարակնոցի ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով որպես միջնադարյան հայ հոգևոր, գրական, երաժշտական և ձեռագրական մշակույթի արժեքավոր հուշարձան։ Հետազոտության շրջանակում ուշադրություն է դարձվում ձեռագրի ծագմանը, ժամանակագրությանը, պահպանվածությանը, գրության առանձնահատկություններին և հնարավոր ստեղծման միջավայրին՝ նպատակ ունենալով որոշել դրա տեղը հայկական ձեռագրական ժառանգության մեջ։ Քննվում է ձեռագրի բովանդակային կառուցվածքը, եկեղեցական շարականների դասավորությունը, ծիսական նշանակությունը և դրանց առնչությունը հայ եկեղեցական ավանդույթի հետ։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում գրչության և հնագրագիտական հատկանիշները՝ տառաձևերը, գրատեսակը, գրության տեխնիկան, էջերի կազմակերպումը, խորագրերը, լուսանցքային նշումները և ձեռագրում պահպանված այլ գրառումները, որոնք կարող են տեղեկություններ հաղորդել գրչի, պատվիրատուի, օգտագործման միջավայրի կամ ձեռագրի հետագա պատմության վերաբերյալ։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է նաև գեղարվեստական ձևավորման քննությունը, եթե ձեռագրում առկա են զարդագրեր, գլխազարդեր, լուսանցազարդեր կամ մանրանկարչական տարրեր։ Դրանց ոճական առանձնահատկությունների համեմատությունը նույն ժամանակաշրջանի այլ հայկական ձեռագրերի հետ կարող է նպաստել ստեղծման ժամանակի և մշակութային կենտրոնի առավել ճշգրիտ բնութագրմանը։ Երաժշտագիտական տեսանկյունից նյութը կարևոր է հայկական հոգևոր երգարվեստի պատմության ուսումնասիրության համար, քանի որ շարականների ձեռագիր փոխանցումը կապված է ոչ միայն բանաստեղծական տեքստերի պահպանման, այլև եկեղեցական երգեցողության բազմադարյան ավանդույթի հետ։ Աղբյուրագիտական նշանակություն ունեն նաև հիշատակարանները և հետագա սեփականատերերի հնարավոր գրառումները, որոնց միջոցով հնարավոր է վերականգնել ձեռագրի պատմական ճանապարհը, դրա տեղափոխությունները և տարբեր միջավայրերում պահպանվելու հանգամանքները։ Օդեսայում դրա հայտնաբերումը հետաքրքիր հարցեր է առաջադրում նաև հայկական ձեռագրերի տարածման և Հայաստանի սահմաններից դուրս հայկական մշակութային արժեքների պահպանության պատմության վերաբերյալ։ Ձեռագրի լեզվական առանձնահատկությունների քննությունը կարող է լրացուցիչ նյութ տրամադրել միջնադարյան հայերենի, ուղղագրական ավանդույթների և եկեղեցական գրականության լեզվի ուսումնասիրության համար։ Այսպիսով, նյութը միաժամանակ կարևոր աղբյուր է ձեռագրագիտության, հայ եկեղեցու պատմության, միջնադարյան գրականության, երաժշտագիտության և արվեստի պատմության համար՝ հնարավորություն տալով առավել ամբողջական պատկերացում կազմել XV դարի հայկական հոգևոր ու գրավոր մշակույթի մասին։

Բժշկություն

Աշխատությունը նվիրված է ամբլիոպիայով երեխաների պլեոպտիկ բուժման արդյունավետության գնահատման և դրա ճշգրտման հարցերին՝ էլեկտրաֆիզիոլոգիական հետազոտությունների կիրառմամբ։ Գրքում քննարկվում են ամբլիոպիայի պաթոգենեզի առանձնահատկությունները, տեսողական համակարգի զարգացման խանգարումների մեխանիզմները և այն գործոնները, որոնք ազդում են տեսողության նվազման աստիճանի վրա մանկական տարիքում։ Հեղինակը ներկայացնում է պլեոպտիկ բուժման հիմնական մոտեցումները՝ ուղղված տեսողական ֆունկցիաների խթանմանը և տեսողական ընկալման բարելավմանը, ինչպես նաև դրանց կլինիկական կիրառման արդյունավետության գնահատման մեթոդները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում էլեկտրաֆիզիոլոգիական հետազոտությունների դերին՝ այդ թվում տեսողական հրահրված պոտենցիալների, էլեկտրառետինոգրաֆիայի և այլ օբյեկտիվ մեթոդների կիրառմանը, որոնք թույլ են տալիս գնահատել տեսողական համակարգի ֆունկցիոնալ վիճակը և վերահսկել բուժման ընթացքը։ Աշխատությունում վերլուծվում են նաև բուժման արդյունքների դինամիկան, անհատական մոտեցման անհրաժեշտությունը և թերապևտիկ սխեմաների ճշգրտման հնարավորությունները՝ կախված հիվանդության ծանրությունից և երեխայի տարիքից։ Նյութը հիմնված է կլինիկական հետազոտությունների, փորձարարական տվյալների և բժշկական պրակտիկայի վրա՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել ամբլիոպիայի բուժման արդյունավետությունը և բարելավել մանկական ակնաբուժական օգնության որակը։

Պատմություն

Հրատարակությունը ներկայացնում է Ալեքսանդրապոլի Օլգինյան իգական պրոգիմնազիայի կարիքավոր աշակերտուհիներին օգնություն տրամադրելու նպատակով ստեղծված բարեգործական ընկերության կանոնադրությունը։ Այն կարևոր սկզբնաղբյուր է XIX դարի վերջի և XX դարի սկզբի Ալեքսանդրապոլի կրթական, հասարակական և բարեգործական կյանքի ուսումնասիրության համար։ Փաստաթուղթը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել այն ժամանակաշրջանի կանանց կրթության կազմակերպման, սոցիալապես անապահով աշակերտուհիների աջակցության և հասարակական նախաձեռնությունների իրավական ու կազմակերպական հիմքերի մասին։ Կանոնադրության մեջ, ըստ բնույթի, սահմանվում են ընկերության ստեղծման նպատակները, գործունեության ուղղությունները, անդամակցության պայմանները, անդամների իրավունքներն ու պարտականությունները, կառավարման մարմինների կառուցվածքը և դրանց լիազորությունները։ Առանձին նշանակություն կարող են ունենալ ֆինանսական միջոցների ձևավորման և օգտագործման վերաբերյալ դրույթները, քանի որ նման կազմակերպությունների գործունեությունը հիմնականում կապված էր բարեգործական նվիրատվությունների, անդամավճարների և այլ օրինական մուտքերի միջոցով անհրաժեշտ միջոցների հավաքագրման հետ։ Փաստաթուղթը կարող է տեղեկություններ պարունակել նաև այն մասին, թե ինչպիսի օգնություն էր նախատեսվում կարիքավոր աշակերտուհիների համար՝ կրթության շարունակականությունն ապահովելու, ուսումնական պարագաներով կամ այլ անհրաժեշտ միջոցներով աջակցելու նպատակով։ Հրատարակության պատմական արժեքը պայմանավորված է նաև նրանով, որ այն արտացոլում է տվյալ ժամանակաշրջանում կանանց կրթության նկատմամբ հասարակական վերաբերմունքը և կրթական հաստատությունների շուրջ ձևավորվող բարեգործական ու հասարակական նախաձեռնությունները։ Ալեքսանդրապոլի օրինակով հնարավոր է ուսումնասիրել տարածաշրջանային քաղաքային համայնքի սոցիալական կառուցվածքը, կրթական հաստատությունների գործունեությունը և հասարակական ինքնակազմակերպման ձևերը։ Կանոնադրությունը հետաքրքրական է նաև իրավական պատմության տեսանկյունից, քանի որ դրա կառուցվածքն ու ձևակերպումները կարող են պատկերացում տալ Ռուսական կայսրության համապատասխան ժամանակաշրջանի հասարակական կազմակերպությունների կարգավորման սկզբունքների մասին։ Նյութը կարող է արժեքավոր լինել Ալեքսանդրապոլի՝ ներկայիս Գյումրիի, պատմությամբ, հայկական կրթական հաստատությունների զարգացմամբ, կանանց կրթության պատմությամբ, բարեգործական շարժումներով և XIX–XX դարերի սահմանագծի հասարակական կյանքով զբաղվող պատմաբանների, կրթության պատմության մասնագետների, արխիվագետների, մատենագետների և հետազոտողների համար։

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում քաղաքացիական շինարարության զարգացման հիմնական ուղղությունների, առկա հիմնախնդիրների և երկարաժամկետ հեռանկարների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում բնակելի, հասարակական և սոցիալական նշանակության շենքերի կառուցման ոլորտի զարգացումն է՝ տնտեսական, քաղաքաշինական, տեխնոլոգիական և կազմակերպական գործոնների փոխկապակցվածության տեսանկյունից։ Քննվում են շինարարության ոլորտի զարգացման նախադրյալները, ներդրումային ակտիվության նշանակությունը, շինարարական կազմակերպությունների գործունեության արդյունավետությունը, նյութատեխնիկական ապահովումը և շինարարական արտադրության կազմակերպման առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում բնակարանային շինարարության պահանջարկին, քաղաքային բնակավայրերի ընդլայնման և վերակառուցման խնդիրներին, հասարակական ենթակառուցվածքների զարգացմանը և տարածքների արդյունավետ օգտագործմանը։ Ուսումնասիրվում են ժամանակակից շինարարական տեխնոլոգիաների, նոր նյութերի, էներգաարդյունավետ լուծումների և նախագծման նոր մեթոդների կիրառման հնարավորությունները՝ շենքերի որակի, հուսալիության և շահագործման արդյունավետության բարձրացման նպատակով։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում սեյսմակայուն շինարարության խնդիրը՝ հաշվի առնելով Հայաստանի բնական պայմանները և կառուցվող ու վերակառուցվող շենքերի անվտանգության նկատմամբ ներկայացվող պահանջների նշանակությունը։ Դիտարկվում են նաև քաղաքաշինական պլանավորման, հողօգտագործման, ինժեներական և տրանսպորտային ենթակառուցվածքների զարգացման փոխհարաբերությունները, քանի որ քաղաքացիական շինարարության կայուն զարգացումը պայմանավորված է տարածքային պլանավորման ամբողջական համակարգով։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել շինարարության ֆինանսավորման, ներդրումային ծրագրերի իրականացման, ոլորտի մասնագիտական ներուժի և շինարարական կազմակերպությունների մրցունակության խնդիրները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև բնապահպանական պահանջների, շենքերի էներգաարդյունավետության, քաղաքային միջավայրի որակի և կառուցապատման ընթացքում մշակութային ու ճարտարապետական արժեքների պահպանման անհրաժեշտությանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է շինարարության տնտեսագիտության, քաղաքաշինության, շինարարական տեխնոլոգիաների և տարածքային զարգացման մոտեցումները՝ քաղաքացիական շինարարության արդյունավետ, անվտանգ և երկարաժամկետ զարգացման հնարավոր ուղղությունները համակարգված ներկայացնելու նպատակով։