Արցախի միջնադարյան արվեստը

Սոցիոլոգիա

Այս աշխատությունը նվիրված է ընտանիքում սերունդների միջև փոխհարաբերությունների և կապերի զարգացման միտումների ու հեռանկարների ուսումնասիրությանը։ Ուսումնասիրության կենտրոնում տարբեր տարիքային խմբերի ներկայացուցիչների միջև ձևավորվող հարաբերություններն են, փոխադարձ ազդեցությունը, հաղորդակցությունը, արժեքների փոխանցումը և ընտանիքի ներսում սոցիալական ու հոգեբանական կապերի պահպանման մեխանիզմները։ Աշխատանքում ընտանիքը դիտարկվում է որպես այն հիմնական սոցիալական միջավայրը, որտեղ տեղի է ունենում սերունդների միջև փորձի, գիտելիքների, ավանդույթների և արժեքների փոխանցումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ծնողների, երեխաների և ավագ սերնդի ներկայացուցիչների փոխհարաբերություններին, նրանց դերերի փոփոխությանը և ընտանիքի ներսում փոխադարձ ակնկալիքների ձևավորմանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են դիտարկվել ժամանակակից սոցիալական փոփոխությունների ազդեցությունը միջսերնդային կապերի վրա, այդ թվում՝ ընտանիքի կառուցվածքի փոփոխությունը, քաղաքային կենսակերպի տարածումը, միգրացիոն գործընթացները, թվային տեխնոլոգիաների զարգացումը և արժեքային համակարգերի վերափոխումը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում սերունդների միջև հնարավոր արժեքային տարբերություններին, հաղորդակցական դժվարություններին և դրանց հաղթահարման ուղիներին։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում են այն գործոնները, որոնք նպաստում են փոխադարձ վստահության, հարգանքի, հոգատարության և համագործակցության ձևավորմանը։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև երիտասարդ և ավագ սերունդների փոխադարձ աջակցության ձևերին, ընտանիքում խնամքի և պատասխանատվության բաշխմանը, ինչպես նաև ավանդական և ժամանակակից արժեքների համադրման հնարավորություններին։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ապագա միջսերնդային հարաբերությունների զարգացման հեռանկարների գնահատումը՝ հաշվի առնելով հասարակության ժողովրդագրական և սոցիալ-տնտեսական փոփոխությունները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ընտանիքում սերունդների կապերի պահպանմանն ու ամրապնդմանը նպաստող պայմանները, ինչպես նաև այն խնդիրները, որոնք կարող են առաջանալ արագ փոփոխվող հասարակական միջավայրում։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ ընտանեկան քաղաքականության, սոցիալական աջակցության ծրագրերի, տարեցների և երիտասարդների հետ աշխատանքի, ինչպես նաև միջսերնդային փոխըմբռնման և ընտանիքի կայունությանն ուղղված սոցիալական ծրագրերի մշակման համար։

Պատմություն

Գիտական աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության և Հունաստանի Հանրապետության միջև հարաբերությունների ձևավորմանն ու զարգացմանը 1991-1998 թվականներին՝ Հայաստանի անկախության վերականգնումից հետո ձևավորված նոր միջազգային և տարածաշրջանային իրողությունների պայմաններում։ Ուսումնասիրության առանցքում երկու երկրների միջև քաղաքական, դիվանագիտական, տնտեսական, ռազմական, մշակութային և հումանիտար կապերի զարգացումն է, ինչպես նաև դրանց վրա ազդող տարածաշրջանային և միջազգային գործոնների վերլուծությունը։ Հայաստանի անկախացումից հետո արտաքին քաղաքականության կարևոր խնդիրներից մեկը միջազգային հարաբերությունների լիարժեք համակարգում ներգրավվելն ու տարբեր պետությունների հետ դիվանագիտական կապերի հաստատումն էր։ Այս գործընթացում Հունաստանը առանձնահատուկ նշանակություն ուներ՝ հաշվի առնելով երկու ժողովուրդների պատմական, մշակութային և քրիստոնեական ընդհանրությունները, ինչպես նաև փոխադարձ համակրանքի և պատմական հիշողության վրա հիմնված կապերը։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է 1990-ականների սկզբին դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատման և երկկողմ քաղաքական երկխոսության ձևավորման գործընթացը։ Կարող են քննվել բարձրաստիճան պաշտոնյաների փոխայցերը, միջպետական շփումները, ստորագրված համաձայնագրերը և այն հիմնական հարցերը, որոնք ձևավորել են երկկողմ հարաբերությունների օրակարգը։ Այդ շրջանի հարաբերությունների առանձնահատկությունն այն էր, որ դրանք զարգանում էին Հայաստանի համար քաղաքական և տնտեսական ծանր պայմաններում՝ Արցախյան հակամարտության, շրջափակման, տնտեսական ճգնաժամի և տարածաշրջանային անվտանգության խնդիրների ֆոնին։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում Հունաստանի դիրքորոշումը տարածաշրջանային գործընթացների նկատմամբ։ Հունաստանը, լինելով Եվրամիության և ՆԱՏՕ-ի անդամ, Հայաստանի համար կարող էր հանդես գալ որպես եվրոպական և միջազգային կառույցների հետ կապերի կարևոր գործընկեր։ Միաժամանակ երկու երկրների արտաքին քաղաքական օրակարգերում առկա էին մի շարք ընդհանուր հետաքրքրություններ, որոնք նպաստում էին փոխադարձ քաղաքական աջակցությանը։ Աշխատանքի շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել նաև Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության վերաբերյալ Հունաստանի դիրքորոշումները և այդ հարցի ազդեցությունը երկկողմ հարաբերությունների վրա։ 1990-ականների ընթացքում Հայաստանի արտաքին քաղաքականության կարևոր ուղղություններից մեկը հակամարտության խաղաղ կարգավորման միջազգային մեխանիզմների ձևավորման գործընթացն էր, իսկ Հունաստանի վերաբերմունքը տարածաշրջանային կայունության և Հայաստանի նկատմամբ կարևոր դեր ուներ երկկողմ քաղաքական կապերի համատեքստում։ Առանձին ուշադրության է արժանի տնտեսական համագործակցությունը։ Հայաստանի անկախացումից հետո տնտեսական կապերի զարգացման համար անհրաժեշտ էր ստեղծել իրավական և կազմակերպական հիմքեր, զարգացնել առևտրային հարաբերությունները, ներդրումային համագործակցությունը և գործարար շփումները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել առևտրաշրջանառության զարգացման միտումները, հունական ներդրումների և տնտեսական ծրագրերի նշանակությունը, ինչպես նաև Հայաստանի՝ արտաքին տնտեսական կապերի ընդլայնման ձգտումները։ Կարևոր նշանակություն ուներ նաև Հունաստանի հնարավոր դերը Հայաստանի տնտեսական վերականգնման և միջազգային տնտեսական համակարգին ինտեգրվելու գործընթացում։ Ռազմական և պաշտպանական համագործակցությունը նույնպես կարող է դիտարկվել որպես երկկողմ հարաբերությունների առանձին ուղղություն։ 1990-ականների ընթացքում Հայաստանի զինված ուժերի ձևավորման և վերակազմավորման պայմաններում արտաքին գործընկերների հետ ռազմական կրթության, մասնագիտական պատրաստության և այլ ոլորտներում կապերի զարգացումը ձեռք էր բերում կարևոր նշանակություն։ Հունաստանի հետ համագործակցության ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս բացահայտել այդ ժամանակաշրջանում ձևավորված ռազմաքաղաքական կապերի բնույթն ու նշանակությունը։ Հատուկ տեղ կարող է հատկացվել մշակութային և հումանիտար հարաբերություններին։ Երկու ժողովուրդների պատմական կապերը, մշակութային ժառանգության նկատմամբ փոխադարձ հետաքրքրությունը, կրթական և գիտական համագործակցությունը, մշակութային միջոցառումները և հասարակական կազմակերպությունների շփումները նպաստել են երկկողմ հարաբերությունների հասարակական հիմքի ամրապնդմանը։ Այս ուղղությունը հատկապես կարևոր էր, քանի որ պետական դիվանագիտությանը զուգահեռ ձևավորվում էին նաև հասարակական և մշակութային կապերի կայուն մեխանիզմներ։ Ուսումնասիրության մեջ կարող է ընդգրկվել նաև հայկական համայնքի և հունական հասարակության դերակատարությունը հարաբերությունների զարգացման գործում։ Պատմական հիշողությունը և երկու ժողովուրդների միջև առկա փոխադարձ ընկալումները նպաստել են քաղաքական հարաբերությունների համար բարենպաստ հասարակական միջավայրի ձևավորմանը։ Միաժամանակ հետազոտությունը կարող է ցույց տալ, թե ինչպես էին պատմական և մշակութային ընդհանրությունները վերածվում ժամանակակից միջպետական համագործակցության կոնկրետ ուղղությունների։ Աշխատանքի կարևոր խնդիրներից է 1991-1998 թվականների երկկողմ հարաբերությունների զարգացման փուլային պատկերի ներկայացումը։ Այդ ժամանակահատվածում ձևավորվեցին հարաբերությունների հիմնական ինստիտուցիոնալ հիմքերը, ընդլայնվեց քաղաքական երկխոսությունը և ստեղծվեցին համագործակցության տարբեր ոլորտների հետագա զարգացման նախադրյալներ։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ Հայաստանի և Հունաստանի հարաբերությունները 1991-1998 թվականներին ձևավորվեցին ոչ միայն ընթացիկ քաղաքական շահերի, այլև պատմական, մշակութային և աշխարհաքաղաքական գործոնների համադրության արդյունքում։ Այդ տարիները կարևոր նշանակություն ունեցան երկկողմ կապերի ինստիտուցիոնալացման և հետագա համագործակցության հիմքերի ստեղծման համար՝ քաղաքականությունից ու տնտեսությունից մինչև պաշտպանություն, մշակույթ, կրթություն և հումանիտար ոլորտներ։

Այլ առարկաներ

Այս հրատարակությունը ներկայացնում է տեխնիկայի ոլորտի նոր գրքերի տեղեկատվական ցանկ՝ ընդգրկելով 2019–2026 թվականներին Հայաստանում հրատարակված հիմնական գիտական, ուսումնական և կիրառական գրքերը, որոնք նախատեսված են մասնագետների, ուսանողների և տեխնիկայով հետաքրքրված ընթերցողների համար։ Նյութում ներկայացվում են մեքենաշինության, էլեկտրոնիկայի, ավտոմատացման, ռոբոտաշինության, նյութագիտության, տրանսպորտի և էներգետիկայի ոլորտների վերջին ձեռքբերումները և գրական աղբյուրները, ինչպես նաև թարմ գիտական մեկնաբանություններ և կիրառական ուղեցույցներ։ Ցանկը թույլ է տալիս արագ կողմնորոշվել ոլորտի նորույթների, մաթեմատիկական մոդելավորման, արտադրական տեխնոլոգիաների, սարքավորումների նախագծման և փորձարարական հետազոտությունների վերաբերյալ հրատարակությունների մեջ։ Հրատարակությունը կարևոր է նաև կրթական հաստատությունների և գիտահետազոտական կենտրոնների համար՝ որպես գիտական և ուսումնական նյութերի տեղեկատվական ուղեցույց, օգնելով ընթերցողին գտնել տեխնիկայի ոլորտի արդիական գիտելիքներ և կիրառական խորհուրդներ։

Բժշկություն

Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է վիրահատական բուժման նախապատրաստման փուլում գտնվող հիվանդների հոգե-էմոցիոնալ և վեգետատիվ ցուցանիշների վերլուծությանը և դրանց կարգավորման մեթոդներին՝ նպատակ ունենալով նվազեցնել վիրահատական սթրեսը և բարելավել բուժման ընդհանուր արդյունքները։ Նյութում դիտարկվում են սթրեսի, անհանգստության և վախի ազդեցությունները օրգանիզմի վեգետատիվ նյարդային համակարգի վրա, որոնք կարող են արտահայտվել սրտային ռիթմի փոփոխություններով, արյան ճնշման տատանումներով և այլ ֆիզիոլոգիական արձագանքներով։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ախտորոշման մեթոդներին՝ հոգեբանական թեստավորում, վեգետատիվ ցուցանիշների մոնիթորինգ և կլինիկական գնահատում, որոնք միասին թույլ են տալիս գնահատել հիվանդի նախավիրահատական վիճակը։ Քննարկվում են նաև հոգեբանական միջամտության և դեղորայքային աջակցության մեթոդները, ներառյալ սեդատիվ միջոցները, հոգեթերապևտիկ աջակցությունը և ոչ դեղորայքային տեխնիկաները, որոնք ուղղված են անհանգստության նվազեցմանը և վեգետատիվ հավասարակշռության վերականգնմանը։ Ուսումնասիրությունը ընդգծում է, որ հոգե-էմոցիոնալ վիճակի ճիշտ կառավարումը կարևոր գործոն է վիրահատական ռիսկերի նվազեցման և հետվիրահատական վերականգնման գործընթացի բարելավման համար՝ ապահովելով հիվանդի ավելի կայուն և անվտանգ կլինիկական ընթացք։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության մակերևութային ջրերի աղտոտվածության մակարդակի գնահատման և դրա վերլուծության համար տնտեսագիտամաթեմատիկական մեթոդների կիրառմանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակը ջրային ռեսուրսների որակի վերաբերյալ առկա տվյալների համակարգումն ու քանակական գնահատումն է՝ հնարավորություն ստեղծելով ոչ միայն արձանագրելու աղտոտվածության ներկայիս վիճակը, այլև բացահայտելու դրա ձևավորման հիմնական գործոններն ու հնարավոր փոփոխությունների օրինաչափությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են դիտարկվել գետերի, ջրամբարների և այլ մակերևութային ջրային օբյեկտների ջրի որակի վրա ազդող քիմիական, արդյունաբերական, գյուղատնտեսական և կենցաղային աղտոտման աղբյուրները, ինչպես նաև տարբեր աղտոտիչների կոնցենտրացիաների փոփոխությունները տարածության և ժամանակի ընթացքում։ Տնտեսագիտամաթեմատիկական մոտեցումների կիրառումը հնարավորություն է տալիս մշակել գնահատման չափանիշներ, կառուցել մաթեմատիկական մոդելներ, բացահայտել աղտոտվածության և դրա վրա ազդող տնտեսական ու բնական գործոնների միջև փոխկապակցվածությունները և կատարել կանխատեսումներ։ Կարևոր ուղղություն է նաև մակերևութային ջրերի որակի տնտեսական գնահատումը, քանի որ ջրային ռեսուրսների վատթարացումը կարող է առաջացնել լրացուցիչ ծախսեր բնակչության, գյուղատնտեսության, արդյունաբերության և բնապահպանական համակարգերի համար։ Հետազոտության արդյունքները կարող են օգտագործվել ջրային ռեսուրսների կառավարման, բնապահպանական քաղաքականության մշակման, աղտոտման կանխարգելման և բնապահպանական միջոցառումների տնտեսական արդյունավետության գնահատման նպատակով։ Աշխատանքը միավորում է բնապահպանական վիճակի քանակական գնահատման և տնտեսական վերլուծության մոտեցումները՝ հնարավորություն տալով մակերևութային ջրերի աղտոտվածությունը դիտարկել ոչ միայն որպես էկոլոգիական, այլև որպես տնտեսական կառավարման խնդիր։ Այն կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, էկոլոգների, բնապահպանության մասնագետների, ջրային ռեսուրսների կառավարման ոլորտի հետազոտողների և տնտեսագիտամաթեմատիկական մոդելավորմամբ զբաղվող ուսանողների համար։

Պատմություն

Այս հրատարակությունը ներկայացնում է 1948 թվականի հիշարժան տարեթվերի օրացույց, որը ներառում է պատմական իրադարձությունների, նշանավոր գործիչների ծննդյան և մահվան տարեթվերի, մշակութային, գիտական և հասարակական նշանակություն ունեցող դեպքերի վերաբերյալ տեղեկություններ։ Այն կազմված է որպես տեղեկատու-մատենագիտական նյութ՝ նպատակ ունենալով ընթերցողին ներկայացնել տարվա ընթացքում նշվող կարևոր տարեթվերը և դրանց հետ կապված համառոտ պատմական տեղեկությունները։ Հրատարակությունը կարող է օգտագործվել կրթական, մշակութային և գրադարանային աշխատանքներում՝ դասախոսությունների, միջոցառումների, ցուցահանդեսների և տեղեկատվական նյութերի պատրաստման համար։ Այն արժեքավոր աղբյուր է պատմությամբ, հայ մշակույթով, հասարակական կյանքով և օրացուցային մատենագիտությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների, ուսուցիչների, ուսանողների և գրադարանային մասնագետների համար։