Բնակչության միգրացիոն հոսքերի մոդելավորման հիմնահարցերը (ՀՀ օրինակով)

Linguistics

Ժամանակակից հայոց լեզվի շարահյուսության տեսության և գործնական աշխատանքների ուսումնական ձեռնարկ աշխատությունը ուսումնական և գիտամեթոդական ձեռնարկ է, որը նպատակ ունի համակարգված ձևով ներկայացնելու ժամանակակից արևելահայերենի շարահյուսության տեսական հիմունքները և դրանց գործնական կիրառությունները՝ ընդգրկելով պարզ և բարդ նախադասությունների կառուցվածքը, նախադասության անդամների հարաբերությունները, ստորադասական և համադասական կապերը, խոսքի կառուցվածքային կազմակերպման կանոնները, ինչպես նաև շարահյուսական տարբեր երևույթների գործառական առանձնահատկությունները, գիրքը միաժամանակ պարունակում է բազմազան գործնական առաջադրանքներ և վարժություններ, որոնք օգնում են ամրապնդել տեսական գիտելիքները և զարգացնել ճիշտ գրավոր ու բանավոր խոսք կառուցելու հմտությունները, այն հատկապես օգտակար է ուսանողների, լեզվաբանության ուղղությամբ սովորողների և ուսուցիչների համար՝ նպաստելով լեզվական մտածողության խորացմանն ու քերականական ճշգրտության բարձրացմանը։

Biology

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի տարածքում տարածված որոշ սողունների հելմինթոֆաունայի՝ այսինքն նրանց օրգանիզմում բնակվող մակաբույծ որդերի տեսակային կազմի, տարածվածության և վարակվածության առանձնահատկությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտությունը կարևոր է հատկապես այն պատճառով, որ Հայաստանի սողունները, լինելով տարբեր կենսացենոզների կարևոր բաղադրիչներ, էական դեր են կատարում մակաբույծների բնական շրջանառության գործընթացում և կարող են հանդես գալ որպես հելմինթների միջանկյալ կամ պահեստային տերեր։ Աշխատանքի շրջանակում ուսումնասիրվել են Հայաստանի մի շարք մողեսների և օձերի տեսակներ, որոնցից առանձնացվել են ներքին մակաբույծները, որոշվել դրանց կարգաբանական պատկանելիությունը և գնահատվել վարակվածության աստիճանը։ Հետազոտության ընթացքում ուսումնասիրվել են, մասնավորապես, ժայռային մողեսների մի քանի տեսակներ, Շտրաուխի մողեսիկը, դեղնափորիկը, կարմրափոր սահնօձը, պղնձօձը և գյուրզան։ Հայտնաբերված հելմինթների շարքում արձանագրվել են կլոր որդեր՝ Nematoda դասից, և ժապավենաձև որդեր՝ Cestoda դասից։ Ուշադրություն է դարձվել ոչ միայն մակաբույծների առկայությանը, այլև վարակվածության էքստենսիվության և ինտենսիվության ցուցանիշներին, որոնք հնարավորություն են տալիս հասկանալու, թե ուսումնասիրված կենդանիների ինչ մասն է վարակված և որքան մեծ է յուրաքանչյուր վարակված առանձնյակի մոտ մակաբույծների քանակը։ Աշխատանքի առավել կարևոր կողմերից է վարակվածության վրա ազդող տարբեր գործոնների ուսումնասիրությունը։ Դիտարկվում են սողունների կենսամիջավայրի և էկոլոգիական պայմանների, աշխարհագրական տարածվածության, սեզոնային փոփոխությունների, ինչպես նաև մարդածին ազդեցությունների հնարավոր կապերը մակաբուծային վարակվածության մակարդակի հետ։ Ուսումնասիրվում է նաև տիրոջ կենսաբանական առանձնահատկությունների ազդեցությունը՝ մասնավորապես սեռի և բազմացման եղանակի հնարավոր դերը հելմինթներով վարակվելու գործընթացում։ Այս մոտեցումը թույլ է տալիս մակաբուծային վարակվածությունը դիտարկել ոչ թե որպես մեկուսացված երևույթ, այլ որպես կենդանու, մակաբույծի և շրջակա միջավայրի փոխկապակցված հարաբերությունների արդյունք։ Հետազոտության մեթոդական հիմքում ընկած է սողունների ամբողջական հելմինթոլոգիական ուսումնասիրությունը, որի ընթացքում հետազոտվել են տարբեր ներքին օրգաններ և մարմնի խոռոչներ, իսկ հայտնաբերված մակաբույծները ենթարկվել են համապատասխան լաբորատոր մշակման և նույնականացման։ Նման մոտեցումը հնարավորություն է տալիս առավել ամբողջական պատկերացում կազմել հելմինթների տեղակայման, տեսակային կազմի և նրանց ու տեր օրգանիզմների փոխհարաբերությունների վերաբերյալ։ Աշխատանքը արժեքավոր է նաև Հայաստանի կենսաբազմազանության ուսումնասիրության տեսանկյունից, քանի որ սողունների մակաբուծային ֆաունայի վերաբերյալ նախկին տվյալները սահմանափակ և մասնակի էին։ Հետազոտությունը լրացնում է այդ բացը՝ համակարգելով տվյալներ Հայաստանի մի շարք սողունների հելմինթների վերաբերյալ և փորձելով բացահայտել դրանց տարածվածության օրինաչափությունները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի նաև այն հանգամանքը, որ սողունները կարող են մասնակցել այլ կենդանիների վարակմանը, քանի որ նրանց օրգանիզմում որոշ հելմինթներ կարող են պահպանվել կամ կուտակվել զարգացման որոշակի փուլերում և հետագայում փոխանցվել վերջնական տերերին։ Այդ պատճառով ուսումնասիրությունն ունի ոչ միայն զուտ կենդանաբանական և մակաբուծաբանական, այլև էկոլոգիական ու համաճարակաբանական նշանակություն։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ներկայացնում է Հայաստանի սողունների և նրանց մակաբույծների փոխհարաբերությունների գիտական ուսումնասիրություն՝ համադրելով կենդանաբանությունը, մակաբուծաբանությունը և էկոլոգիան։ Այն կարող է հետաքրքրել կենսաբաններին, կենդանաբաններին, մակաբուծաբաններին, էկոլոգներին, բնապահպանության ոլորտի մասնագետներին և Հայաստանի կենդանական աշխարհի ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողներին, ինչպես նաև օգտակար լինել սողունների կենսաբանության, մակաբուծային համակարգերի և բնական էկոհամակարգերում հելմինթների շրջանառության վերաբերյալ գիտելիքների խորացման համար։

Informatics

Աշխատությունը նվիրված է թվային տեսանյութերում և տեսահոսքերում մարդու դեմքերի ավտոմատ հայտնաբերման, առանձնացման և նույնականացման համար նախատեսված համակարգի նախագծման ու հետազոտման խնդիրներին։ Ուսումնասիրության հիմքում համակարգչային տեսողության և պատկերների մշակման մեթոդներն են, որոնց միջոցով հնարավոր է տեսաշարի առանձին կադրերում որոշել դեմքի առկայությունը, տեղադրությունը և հիմնական տեսողական հատկանիշները, այնուհետև իրականացնել հայտնաբերված դեմքերի համեմատություն համապատասխան տվյալների բազայում առկա նմուշների հետ։ Քննվում են համակարգի աշխատանքի հիմնական փուլերը՝ տեսաշարի նախնական մշակում, կադրերի վերլուծություն, դեմքի հատվածների հայտնաբերում, անհրաժեշտ նորմալացում, բնութագրիչ հատկանիշների ձևավորում և ճանաչման արդյունքի ստացում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում տեսանյութերին բնորոշ բարդություններին՝ լուսավորության փոփոխություններին, դեմքի տարբեր դիրքերին և դիտման անկյուններին, պատկերի մասշտաբի փոփոխությանը, շարժման հետևանքով առաջացող աղավաղումներին, մասնակի ծածկմանը և տեսանյութի որակին։ Կարևոր խնդիր է նաև հաջորդական կադրերում նույն դեմքի հետևումը, որը կարող է նվազեցնել կրկնվող հաշվարկների ծավալը և բարձրացնել ամբողջ համակարգի կայունությունը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համեմատվել դասական պատկերային հատկանիշների վրա հիմնված մոտեցումները և մեքենայական ու խորքային ուսուցման ժամանակակից մեթոդները՝ գնահատելով դրանց ճշգրտությունը, հաշվարկային բարդությունը և իրական ժամանակում կիրառման հնարավորությունները։ Համակարգի արդյունավետությունը կարող է գնահատվել հայտնաբերման և ճանաչման ճշգրտության, սխալ նույնականացումների հաճախականության, մշակման արագության և տարբեր պայմաններում աշխատանքի կայունության ցուցանիշներով։ Միաժամանակ կարևոր նշանակություն ունեն անձնական տվյալների պաշտպանության և համակարգի պատասխանատու կիրառման հարցերը, քանի որ կենսաչափական տվյալների մշակումը պահանջում է հստակ սահմանված հասանելիության, պահպանման և գաղտնիության մեխանիզմներ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է համակարգչային տեսողության, մեքենայական ուսուցման, թվային պատկերների մշակման և ծրագրային համակարգերի նախագծման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով ստեղծել տեսաշարերի ավտոմատ վերլուծության համար արդյունավետ և հուսալի տեխնոլոգիական լուծում։

Law

Քննչական ընթացակարգերը և հաշտարար ընթացակարգերը դատավարական համակարգում կիրառվող երկու տարբեր մոտեցումներ են, որոնք ծառայում են վեճերի լուծմանը, սակայն ունեն տարբեր նպատակներ, մեթոդներ և կիրառման ոլորտներ։ Քննչական ընթացակարգերը հիմնականում կիրառվում են քրեական վարույթում և ուղղված են հանցագործությունների բացահայտմանը, ապացույցների հավաքագրմանը և գործի հանգամանքների ամբողջական պարզաբանմանը։ Այս ընթացակարգերում հիմնական դերակատարներն են քննիչը, հետաքննիչը և դատախազը, որոնք օրենքով սահմանված լիազորությունների շրջանակում իրականացնում են հարցաքննություններ, զննություններ, փորձաքննություններ, առգրավումներ և այլ քննչական գործողություններ։ Քննչական ընթացակարգերի նպատակն է պարզել ճշմարտությունը, հաստատել հանցագործության փաստը և ապահովել արդար դատաքննության համար անհրաժեշտ ապացուցողական հիմքը։ Այս գործընթացը կրում է պետական-պարտադրողական բնույթ և իրականացվում է խիստ իրավական կարգավորման պայմաններում։ Հաշտարար ընթացակարգերը, ընդհակառակը, հիմնականում կիրառվում են քաղաքացիական և որոշ դեպքերում նաև քրեական գործերում՝ կողմերի միջև վեճը խաղաղ և համաձայնեցված եղանակով լուծելու համար։ Հաշտարարության դեպքում ներգրավվում է անկախ միջնորդ՝ հաշտարար, որը օգնում է կողմերին հասնել փոխընդունելի համաձայնության՝ առանց դատարանի կողմից պարտադրված որոշման։ Այս գործընթացը կամավոր է, գաղտնի և ուղղված է կողմերի շահերի հավասարակշռված բավարարմանը։ Հաշտարարությունը հնարավորություն է տալիս խնայել ժամանակ և ֆինանսական միջոցներ, ինչպես նաև պահպանել կողմերի միջև հարաբերությունները։ Քննչական ընթացակարգերը և հաշտարարությունը տարբերվում են նաև իրենց արդյունքով․ առաջին դեպքում գործը կարող է ավարտվել մեղադրական եզրակացությամբ և դատական վճռով, իսկ երկրորդ դեպքում՝ համաձայնության պայմանագրով, որը հաստատվում է օրենքով սահմանված կարգով։ Այսպիսով, քննչական ընթացակարգերը ապահովում են պետության կողմից իրավախախտումների բացահայտումն ու պատժումը, իսկ հաշտարար ընթացակարգերը նպաստում են վեճերի խաղաղ և փոխհամաձայնեցված լուծմանը՝ նվազեցնելով դատական ծանրաբեռնվածությունը և խթանելով իրավական մշակույթի զարգացումը։

Philosophy

Աշխատությունը նվիրված է քաղաքական որոշումների ընդունման գործընթացի մեթոդաբանական վերլուծությանը՝ ուսումնասիրելով որոշումների ձևավորման տեսական հիմքերը, դրանց ընդունման փուլերը և քաղաքական գործընթացների վրա ազդող հիմնական գործոնները։ Գրքում քաղաքական որոշումը դիտարկվում է որպես բարդ և բազմաշերտ գործընթաց, որի վրա ազդեցություն են ունենում քաղաքական ինստիտուտները, պետական կառավարման համակարգը, հասարակական խմբերի շահերը, տեղեկատվական միջավայրը, քաղաքական դերակատարների վարքագիծը և արտաքին պայմանները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում քաղաքական որոշումների ընդունման տարբեր տեսական մոդելներին և մեթոդաբանական մոտեցումներին՝ հնարավորություն տալով համեմատել դրանց առավելություններն ու սահմանափակումները տարբեր քաղաքական իրավիճակներում։ Ուսումնասիրության շրջանակում քննարկվում են որոշումների մշակման, այլընտրանքների ձևավորման, դրանց գնահատման, ընտրության և իրականացման գործընթացները, ինչպես նաև որոշումների արդյունավետության և հետևանքների գնահատման մեթոդները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ռացիոնալության, անորոշության, սահմանափակ տեղեկատվության և շահերի բախման պայմաններում քաղաքական ընտրության առանձնահատկություններին։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես են քաղաքական դերակատարները վերլուծում առկա խնդիրները, ձևավորում հնարավոր լուծումներ և ընտրում գործողությունների առավել նպատակահարմար տարբերակներ։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում քաղաքական որոշումների հիմնավորվածության, կանխատեսելիության, արդյունավետության և հանրային ընդունելիության գնահատմանը, ինչպես նաև որոշումների ընդունման գործընթացում փորձագիտական գիտելիքի և տեղեկատվության օգտագործմանը։ Մեթոդաբանական վերլուծությունը կարող է կիրառվել ինչպես պետական կառավարման, այնպես էլ քաղաքական ինստիտուտների և հասարակական գործընթացների ուսումնասիրության ընթացքում՝ նպաստելով քաղաքական որոշումների որակի և կառավարման արդյունավետության բարձրացմանը։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել քաղաքագետներին, պետական կառավարման մասնագետներին, քաղաքական վերլուծաբաններին, սոցիոլոգներին, հետազոտողներին, դասախոսներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Biology

Աշխատությունը նվիրված է ֆիտոթերապիայի նյարդապաշտպան ազդեցության գնահատմանը շաքարային դիաբետի պայմաններում վնասված նստանյարդի վերականգնման գործընթացում։ Հետազոտության հիմքում ընկած է դիաբետի դեպքում ծայրամասային նյարդային համակարգի վնասման և նյարդային հյուսվածքի վերականգնման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը, ինչպես նաև բուսական ծագման բուժական միջոցների հնարավոր պաշտպանիչ ազդեցության գնահատումը։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել նյարդային հյուսվածքի վնասման մեխանիզմները, վերականգնման փուլերը և այն կենսաբանական գործընթացները, որոնց վրա կարող են ազդել ֆիտոթերապևտիկ միջոցները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում նյարդապաշտպան ազդեցության հնարավոր մեխանիզմներին՝ ներառյալ օքսիդատիվ սթրեսի նվազեցումը, բորբոքային գործընթացների կարգավորումը, հյուսվածքների արյունամատակարարման բարելավումը և նյարդային մանրաթելերի վերականգնմանն աջակցող գործընթացները։ Հետազոտության ընթացքում կարող են գնահատվել վնասված նստանյարդի կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ փոփոխությունները, շարժողական ու զգայական ֆունկցիաների վերականգնումը, ինչպես նաև բուժման արդյունքում դիտվող հյուսվածաբանական և կենսաքիմիական ցուցանիշները։ Կարևոր է նաև դիաբետիկ միջավայրի ազդեցության դիտարկումը, քանի որ նյութափոխանակության խանգարումները կարող են բարդացնել նյարդային հյուսվածքի վերականգնումը և ազդել բուժական միջամտությունների արդյունավետության վրա։ Աշխատությունը կարող է համադրել փորձարարական բժշկության, նյարդաբանության, դեղագիտության և բուսաբուժության մոտեցումները՝ գնահատելու ֆիտոթերապևտիկ միջոցների կիրառման հնարավորությունները նյարդային վնասվածքների վերականգնման գործընթացում։ Ստացված արդյունքները կարող են նշանակություն ունենալ նյարդապաշտպան նոր մոտեցումների ուսումնասիրման և դիաբետի հետ կապված նյարդային վնասումների դեպքում վերականգնողական ռազմավարությունների կատարելագործման տեսանկյունից։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը նպատակ ունի պարզելու, թե որքանով կարող են բուսական ծագման միջոցները նպաստել վնասված նյարդի կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ վերականգնմանը դիաբետի պայմաններում, ինչպես նաև բացահայտելու դրանց հնարավոր կիրառական նշանակությունն ու սահմանափակումները։