Իսկ դո՞ւք որտեղ էիք - Արտաշես Քալանթարյան

Կենսաբանություն

Այս թեման վերաբերում է վիտամիններին՝ օրգանիզմի բնականոն կենսագործունեության համար անհրաժեշտ օրգանական նյութերին, որոնք, չնայած պահանջվում են շատ փոքր քանակներով, ունեն կենսական նշանակություն մարդու առողջության պահպանման համար։ Վիտամինները մասնակցում են նյութափոխանակության գործընթացներին, իմունային համակարգի ամրապնդմանը, աճին, բջիջների վերականգնմանը և բազմաթիվ ֆերմենտային ռեակցիաների կարգավորմանը։ Դրանք չեն հանդիսանում էներգիայի անմիջական աղբյուր, սակայն առանց դրանց օրգանիզմի նորմալ աշխատանքը խախտվում է, ինչը կարող է հանգեցնել տարբեր հիվանդությունների և թուլացած վիճակների։ Վիտամինները բաժանվում են երկու հիմնական խմբի՝ ջրում լուծվող (օրինակ՝ B խմբի վիտամիններ և C վիտամին) և ճարպերում լուծվող (A, D, E, K վիտամիններ), որոնցից յուրաքանչյուրն ունի իր առանձնահատուկ դերը։ Օրինակ՝ A վիտամինը կարևոր է տեսողության և մաշկի առողջության համար, D վիտամինը նպաստում է ոսկրերի ամրությանը՝ կալցիումի յուրացման միջոցով, C վիտամինը ուժեղացնում է իմունային համակարգը և օգնում վերքերի արագ բուժմանը, իսկ B խմբի վիտամինները մասնակցում են նյարդային համակարգի և էներգետիկ փոխանակության գործընթացներին։ Վիտամինների պակասը կարող է առաջացնել ավիտամինոզներ, ինչպիսիք են սկորբուտը կամ ռախիտը, իսկ չափից ավելի օգտագործումը՝ հիպերվիտամինոզ, որը նույնպես կարող է վնասակար լինել առողջության համար։ Մարդու օրգանիզմը որոշ վիտամիններ ստանում է սննդի միջոցով, իսկ որոշները կարող են սինթեզվել աղիների միկրոֆլորայի կամ արևի ազդեցության տակ, ինչպես D վիտամինը։ Վիտամինների ճիշտ և հավասարակշռված ընդունումը կարևոր է առողջ սննդակարգի մաս, և դրանք լայնորեն օգտագործվում են նաև բժշկության մեջ որպես հավելումներ տարբեր հիվանդությունների կանխարգելման և բուժման նպատակով։

Տնտեսագիտություն

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է նորարարական տեխնոլոգիաների ստեղծման գործընթացի կառավարման տեսական և գործնական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են նորարարության ձևավորման փուլերը, գիտահետազոտական և փորձակոնստրուկտորական աշխատանքների կազմակերպման առանձնահատկությունները, տեխնոլոգիական նախագծերի պլանավորման, ֆինանսավորման, ռիսկերի կառավարման և առևտրայնացման մեխանիզմները։ Հեղինակը դիտարկում է նորարարական գործունեության արդյունավետության բարձրացման գործիքները, գիտության, կրթության և արտադրության համագործակցության կարևորությունը, ինչպես նաև պետական քաղաքականության և ինստիտուցիոնալ միջավայրի դերը տեխնոլոգիական զարգացման խթանման գործում։ Աշխատությունը ներկայացնում է առաջարկություններ, որոնք կարող են նպաստել նորարարական համակարգերի կատարելագործմանը, մրցունակության բարձրացմանը և գիտատար տնտեսության կայուն զարգացմանը։

Աշխարհագրություն

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է հողի հեղուկացման երևույթի համակողմանի վերլուծությանը և դրա կապին Հայաստանի ակտիվ սեյսմատեկտոնական գործընթացների հետ։ Հեղինակը ներկայացնում է Սարդարապատի կառուցվածքի, Փամբակ–Սևան–Սյունիքի ակտիվ խզվածքի և Սևանա լճի ավազանի վերաբերյալ նոր երկրաբանական, սեյսմոլոգիական և պալեոսեյսմոլոգիական տվյալներ՝ գնահատելով դրանց դերը ուժեղ երկրաշարժերի առաջացման և երկրաբանական վտանգների ձևավորման գործում։ Աշխատությունում ուսումնասիրվում են հողի հեղուկացման հետքերը որպես անցյալ սեյսմիկ իրադարձությունների վկայություններ, վերլուծվում են դաշտային դիտարկումների, երկրաբանական քարտեզագրման, գեոֆիզիկական հետազոտությունների և լաբորատոր տվյալների արդյունքները, ինչպես նաև ներկայացվում են սեյսմիկ վտանգի գնահատման նոր մոտեցումներ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ակտիվ խզվածքների կառուցվածքին, դրանց շարժման առանձնահատկություններին և երկրաշարժերի հնարավոր ազդեցությանը բնակավայրերի, ենթակառուցվածքների և բնական միջավայրի վրա։ Աշխատությունը նախատեսված է երկրաբանների, սեյսմոլոգների, ինժեներ-երկրաբանների, բնական աղետների ռիսկերի գնահատմամբ զբաղվող մասնագետների, ինչպես նաև երկրաբանական գիտություններով հետաքրքրվող հետազոտողների և ուսանողների համար։

Բնապահպանություն

Մթնոլորտի աղտոտման խնդիրները համարվում են ժամանակակից աշխարհի ամենալուրջ բնապահպանական խնդիրներից, որոնք առաջանում են մարդու տնտեսական գործունեության հետևանքով և ազդում են ինչպես բնության, այնպես էլ մարդու առողջության վրա։ Աղտոտման հիմնական աղբյուրներն են արդյունաբերական ձեռնարկությունները, ավտոմոբիլային տրանսպորտը, ջերմաէլեկտրակայանները, վառելիքի այրումը, ինչպես նաև գյուղատնտեսական և կենցաղային թափոնների ոչ ճիշտ կառավարումը։ Այս գործընթացների արդյունքում մթնոլորտ են արտանետվում վնասակար գազեր և մասնիկներ՝ ածխաթթու գազ, ածխածնի մոնօքսիդ, ազոտի և ծծմբի օքսիդներ, փոշային նյութեր և այլ քիմիական միացություններ, որոնք փոխում են օդի բնական կազմը և նվազեցնում դրա որակը։ Մթնոլորտի աղտոտումը նպաստում է գլոբալ տաքացմանը, կլիմայի փոփոխությանը, օզոնային շերտի քայքայմանը և թթվային անձրևների առաջացմանը, որոնք վնասում են հողը, ջրային ռեսուրսները և բուսական աշխարհը։ Մարդու առողջության վրա այն ազդում է շատ բացասաբար՝ առաջացնելով շնչառական համակարգի հիվանդություններ, ասթմա, ալերգիաներ, սրտանոթային խնդիրներ և այլ քրոնիկ հիվանդություններ։ Բացի առողջապահական հետևանքներից, այն նաև տնտեսական վնասներ է պատճառում՝ նվազեցնելով աշխատանքի արտադրողականությունը և ավելացնելով առողջապահական ծախսերը։ Այս խնդիրների լուծման համար անհրաժեշտ է զարգացնել մաքուր էներգիայի աղբյուրներ, նվազեցնել վնասակար արտանետումները, խստացնել բնապահպանական օրենքները, իրականացնել կանաչապատում և բարձրացնել հասարակության էկոլոգիական գիտակցությունը։

Այլ առարկաներ

Գոթական արվեստը միջնադարյան եվրոպական մշակույթի ամենանշանակալի և ազդեցիկ ուղղություններից մեկն է, որը ձևավորվել է XII դարի կեսերին Ֆրանսիայում և աստիճանաբար տարածվել Եվրոպայի տարբեր երկրներում՝ դառնալով ճարտարապետության, քանդակագործության, գեղանկարչության և կիրառական արվեստի կարևորագույն ոճերից մեկը։ Այն առաջացել է ռոմանական արվեստի հիմքի վրա, սակայն իր գաղափարական և գեղարվեստական առանձնահատկություններով զգալիորեն տարբերվել է նախորդ ուղղությունից։ Գոթական արվեստի հիմնական նպատակը մարդու հոգևոր աշխարհի բարձրացումն ու աստվածայինի հանդեպ ակնածանքի արտահայտումն էր, ինչն առավել հստակ արտացոլվել է տաճարների ճարտարապետության մեջ։ Այս ոճին բնորոշ էին բարձր և սրածայր կամարները, բարդ վիտրաժները, նրբագեղ քանդակազարդումները, թռչող հենակամարները և ուղղահայաց կառուցվածքները, որոնք ստեղծում էին թեթևության ու երկինք ձգտելու տպավորություն։ Գոթական տաճարները ոչ միայն կրոնական կառույցներ էին, այլև միջնադարյան քաղաքի մշակութային և հասարակական կենտրոնները, որտեղ տեղի էին ունենում կարևոր արարողություններ, հավաքներ և կրթական գործընթացներ։ Գոթական արվեստում մեծ դեր ուներ լույսը, քանի որ այն համարվում էր աստվածային ներկայության խորհրդանիշ, և այդ պատճառով եկեղեցիների պատուհանները զարդարվում էին բազմագույն վիտրաժներով, որոնք ներսում ստեղծում էին խորհրդավոր ու հոգևոր մթնոլորտ։ Քանդակագործությունը նույնպես զարգացել էր բարձր մակարդակով․ տաճարների ճակատամասերում և սյուների վրա պատկերվում էին սրբեր, մարգարեներ, թագավորներ և աստվածաշնչյան տեսարաններ, որոնք ոչ միայն գեղարվեստական նշանակություն ունեին, այլև ծառայում էին որպես կրոնական կրթության միջոց անգրագետ հասարակության համար։ Գեղանկարչության մեջ տարածված էին մանրանկարները, եկեղեցական պատկերները և ձեռագիր գրքերի զարդարումները, որոնցում կիրառվում էին վառ գույներ և մանրակրկիտ ձևավորումներ։ Գոթական արվեստը կարևոր դեր ունեցավ եվրոպական մշակույթի զարգացման մեջ, քանի որ այն արտահայտում էր միջնադարյան մարդու աշխարհայացքը, կրոնական հավատը և գեղեցկության ընկալումը։ Այս ուղղությունը հետագայում ազդեց Վերածննդի արվեստի ձևավորման վրա և մինչև այսօր շարունակում է համարվել համաշխարհային մշակութային ժառանգության կարևոր մաս։

Տնտեսագիտություն

Այս թեման վերաբերում է Հայաստանի Հանրապետության և Իրանի Իսլամական Հանրապետության կորպորատիվ արժեթղթերի շուկաների զարգացման հիմնական խնդիրների համեմատական վերլուծությանը՝ ընդգծելով այն ինստիտուցիոնալ, տնտեսական և կարգավորող գործոնները, որոնք ազդում են կապիտալի շուկաների խորացման և արդյունավետության վրա։ Կորպորատիվ արժեթղթերի շուկաները հանդիսանում են տնտեսության ֆինանսավորման կարևոր աղբյուր, քանի որ հնարավորություն են տալիս ընկերություններին ներգրավել երկարաժամկետ կապիտալ՝ պարտատոմսերի և բաժնետոմսերի թողարկման միջոցով, սակայն երկու երկրների դեպքում էլ այդ շուկաների զարգացումը բախվում է մի շարք կառուցվածքային սահմանափակումների։ Հայաստանի Հանրապետությունում կորպորատիվ արժեթղթերի շուկայի զարգացման հիմնական խնդիրներից են շուկայի փոքր չափը, սահմանափակ թողարկողների շրջանակը և ներդրողների ցածր ակտիվությունը։ Բացի այդ, երկրորդային շուկայի ոչ բավարար խորությունը և իրացվելիության ցածր մակարդակը սահմանափակում են արժեթղթերի գրավչությունը։ Կորպորատիվ պարտատոմսերի շուկան որոշակի զարգացում ունի, սակայն բաժնետիրական շուկան դեռևս մնում է թույլ զարգացած՝ պայմանավորված ինչպես խոշոր ընկերությունների սահմանափակ հրապարակայնությամբ, այնպես էլ կորպորատիվ կառավարման մշակույթի ոչ բավարար զարգացմամբ։