Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիների իրավահավասարության սահմանադրաիրավական հիմունքները

Մաթեմատիկա

Задачи по теории вероятностей աշխատությունը մաթեմատիկայի ուսումնական ձեռնարկ է, որը նվիրված է հավանականությունների տեսության հիմնական հասկացությունների և մեթոդների գործնական կիրառությանը խնդիրների միջոցով, այն ընդգրկում է պատահական իրադարձությունների, հավանականության հաշվարկի, պայմանական հավանականության և անկախության գաղափարները, ինչպես նաև պատահական մեծությունների բաշխումները և նրանց թվային բնութագրերը՝ մաթեմատիկական սպասում, դիսպերսիա և կովարիացիա, գիրքը ներառում է տարբեր բարդության խնդիրների լայն հավաքածու՝ ուղեկցված լուծման մեթոդներով և մոտեցումների բացատրությամբ, միաժամանակ ընդգրկելով ստոխաստիկ գործընթացների և սահմանային թեորեմների տարրական կիրառություններ, ինչը այն դարձնում է կարևոր աղբյուր մաթեմատիկայի, վիճակագրության և կիրառական գիտությունների ուսանողների համար։

Պատմություն

Ղարաքիլիսայի հերոսամարտը աշխատությունը նվիրված է 1918 թվականի Ղարաքիլիսայի ճակատամարտին, որը հայ ժողովրդի համար վճռորոշ և հերոսական իրադարձություն էր։ Գրքում մանրամասն նկարագրվում են ճակատամարտի նախապատմությունը, ռազմավարական գործողությունները, մարտի ժամանակակից պայմանները և հայ զինվորների անմնացորդ նվիրվածությունը հայրենիքին։ Հեղինակը ներկայացնում է այն մարտական մարտահրավերներն ու դժվարությունները, որոնց առջև կանգնել են հայ մարտիկները, անդրադառնում նրանց անձնական սխրանքներին և հերոսական գործողություններին, ինչպես նաև ճակատամարտի ազդեցությանը ազգային ինքնագիտակցության և Հայաստանի անկախության գործընթացի վրա։ Աշխատությունը համադրում է պատմական փաստերի վերլուծությունը, վկայություններ, հիշատակություններ և այլ աղբյուրներ, տրամադրելով ընթերցողին ամբողջական պատկերացում Ղարաքիլիսայի հերոսամարտի ռազմավարական, քաղաքական և մարդկային նշանակության մասին։ Գիրքը նախատեսված է թե պատմաբանների, թե ուսանողների, թե լայն ընթերցողների համար, ովքեր ցանկանում են ուսումնասիրել հայ ժողովրդի հերոսական պայքարը և ազգային հիշողության կարևոր էջերը։

Բժշկություն

Աշխատությունը նվիրված է Երևանի նահանգում բորոտության տարածման, դրա բժշկական և հասարակական ընկալման, ինչպես նաև հիվանդության դեմ ձեռնարկված առողջապահական միջոցառումների պատմական ուսումնասիրությանը։ Նյութը վերաբերում է այն ժամանակաշրջանին, երբ տարածաշրջանը գտնվում էր Ռուսական կայսրության վարչական համակարգում, և հնարավորություն է տալիս վարակիչ հիվանդությունների պատմությունը դիտարկել տեղական բնակչության սոցիալական պայմանների, բժշկական ծառայությունների զարգացման և պետական առողջապահական քաղաքականության համատեքստում։ Հետազոտության առանցքում հիվանդության հայտնաբերման և տարածվածության վերաբերյալ տվյալներն են, հիվանդների սոցիալական ու կենցաղային պայմանները, բժշկական դիտարկումների առանձնահատկությունները և վարակի վերաբերյալ ժամանակի գիտական պատկերացումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն հարցին, թե բժիշկները և վարչական մարմինները ինչպես էին արձանագրում հիվանդության դեպքերը, ինչպիսի մոտեցումներ էին կիրառվում հիվանդների հաշվառման և վերահսկման համար, և ինչպես էին կազմակերպվում բժշկական օգնությունն ու մեկուսացման միջոցառումները։ Պատմական բժշկական աղբյուրների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալ նաև տվյալ ժամանակաշրջանի ախտորոշման սահմանափակումները, քանի որ հիվանդությունների դասակարգման և լաբորատոր հաստատման հնարավորությունները տարբերվում էին ժամանակակից բժշկության մեթոդներից։ Քննվում են հիվանդության տարածման հետ հնարավոր կապ ունեցող ժողովրդագրական, կենցաղային և սոցիալ-տնտեսական պայմանները՝ միաժամանակ խուսափելով պատմական համայնքների կամ բնակչության առանձին խմբերի նկատմամբ հիվանդությունը պարզեցված ձևով վերագրելուց։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում հասարակության վերաբերմունքը հիվանդների նկատմամբ, քանի որ բորոտությունը պատմականորեն ուղեկցվել է վախով, մեկուսացմամբ և սոցիալական խարանմամբ։ Այդ պատճառով նյութը կարող է արժեքավոր լինել ոչ միայն համաճարակաբանական, այլև բժշկասոցիալական պատմության ուսումնասիրության համար։ Անդրադարձ է կատարվում տարածաշրջանում առողջապահական հաստատությունների զարգացմանը, բժիշկների գործունեությանը և վարակիչ հիվանդությունների դեմ պայքարի կազմակերպական մեխանիզմներին։ Նման աղբյուրների քննադատական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս վերականգնել հիվանդության պատմական պատկերը՝ հաշվի առնելով վիճակագրական տվյալների հնարավոր թերիությունը և ժամանակի բժշկական գիտելիքների սահմանափակումները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը միավորում է բժշկության պատմության, պատմական համաճարակաբանության, սոցիալական պատմության և տարածաշրջանային ուսումնասիրությունների մոտեցումները՝ ներկայացնելով Երևանի նահանգի առողջապահական վիճակի և վարակիչ հիվանդությունների դեմ պայքարի պատմության կարևոր դրվագներից մեկը։

Գրականություն

Այս ժողովածուն ներկայացնում է Միքայել Նալբանդյանի ստեղծագործությունները՝ ընդգրկելով նրա բանաստեղծությունները, հրապարակախոսական հոդվածները և փիլիսոփայական-հասարակական գրությունները։ Նրա գործերում արտացոլվում են ազգային ազատագրության, լուսավորության և սոցիալական արդարության գաղափարները։ Նալբանդյանը կարևոր դեր է խաղացել XIX դարի հայ հասարակական մտքի զարգացման մեջ՝ հանդես գալով որպես առաջադեմ մտածող և քննադատական խոսքի ներկայացուցիչ։ Նրա հրապարակախոսությունը ուղղված է եղել ժամանակի սոցիալական խնդիրների բացահայտմանը և ազգային ինքնագիտակցության բարձրացմանը։ Այս ընտրանին հնարավորություն է տալիս ծանոթանալ նրա գաղափարական աշխարհին և գնահատել նրա ներդրումը հայ հասարակական մտքի և գրականության պատմության մեջ։

Քիմիա

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է անալիտիկ քիմիայի այն ուղղությանը, որտեղ օրգանական ներկանյութերն օգտագործվում են որպես զգայուն և ընտրողական ռեագենտներ՝ ազնիվ մետաղների և հազվագյուտ տարրերի հայտնաբերման, նույնականացման և քանակական որոշման համար։ Աշխատանքը հատկապես արժեքավոր է այն տեսանկյունից, որ ուսումնասիրության կենտրոնում գտնվում են այն քիմիական փոխազդեցությունները, որոնց արդյունքում մետաղական իոնները օրգանական ներկանյութերի հետ առաջացնում են բնորոշ գունավորված միացություններ, համալիրներ կամ դժվարալույծ միացություններ, ինչը հնարավորություն է տալիս վերլուծական նպատակներով օգտագործել գույնի փոփոխությունը, լույսի կլանումը կամ այլ չափելի ազդանշաններ։ Նման մոտեցումները կարևոր նշանակություն ունեն ոսկու, արծաթի, պլատինի խմբի մետաղների և տարբեր հազվագյուտ տարրերի վերլուծության ժամանակ, հատկապես այն դեպքերում, երբ անհրաժեշտ է բարձր զգայունություն և որոշակի ընտրողականություն։ Աշխատանքի թեմատիկ շրջանակը կապված է օրգանական ներկանյութերի քիմիական հատկությունների, դրանց և մետաղների միջև առաջացող փոխազդեցությունների, ռեակցիաների պայմանների և ստացված համակարգերի վերլուծական կիրառելիության ուսումնասիրության հետ։ Այդպիսի մեթոդների արդյունավետությունը մեծապես կախված է միջավայրի թթվայնությունից, ռեագենտի և որոշվող տարրի հարաբերակցությունից, կողմնակի իոնների առկայությունից, համալիրների կայունությունից և լուծույթի ֆիզիկաքիմիական պայմաններից, ուստի աշխատության թեման միավորում է ինչպես օրգանական, այնպես էլ անալիտիկ և անօրգանական քիմիայի խնդիրներ։ Գիտական այս ուղղության համար բնորոշ են նաև էքստրակցիոն-ֆոտոմետրիկ և սպեկտրոֆոտոմետրիկ մոտեցումները, որոնց միջոցով հնարավոր է նույնիսկ փոքր քանակությամբ տարրերի որոշում՝ հիմնվելով առաջացած գունավորված համակարգերի ինտենսիվության վրա։ Օրգանական հիմնական ներկանյութերը հատկապես հետաքրքրություն են ներկայացնում այն պատճառով, որ դրանցից շատերը կարող են փոխազդել տարբեր անիոնային կամ մետաղային ձևերի հետ և առաջացնել դժվարալույծ կամ օրգանական լուծիչներով արդյունահանվող միացություններ։ Այս հատկությունը լայն հնարավորություններ է ստեղծում բարդ կազմ ունեցող նմուշների վերլուծության համար, որտեղ անհրաժեշտ է առանձնացնել կամ տարբերակել որոշվող տարրը բազմաթիվ ուղեկցող բաղադրիչների ներկայությամբ։ Նման ռեագենտների կիրառման օրինակներ կան նաև ռենիումի անալիտիկ քիմիայում, որտեղ օրգանական հիմնական ներկանյութերի միջոցով մշակվել են էքստրակցիոն-ֆոտոմետրիկ որոշման եղանակներ, իսկ որոշ դեպքերում ուսումնասիրվել է նաև դրանց կիրառումը ամպերոմետրիկ տիտրման ժամանակ։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել քիմիկոս-վերլուծաբաններին, հետազոտողներին, ասպիրանտներին և բարձր կուրսերի ուսանողներին, որոնք ուսումնասիրում են մետաղների քիմիան, հազվագյուտ տարրերի անալիզը, օրգանական ռեագենտների կիրառությունը և ֆոտոմետրիկ կամ սպեկտրոֆոտոմետրիկ մեթոդները։ Մատենագիտական տվյալների համաձայն՝ աշխատությունը հրատարակվել է 1998 թվականին Հայաստանում՝ Հայաստանի Գիտությունների ազգային ակադեմիայի Օրգանական քիմիայի ինստիտուտի շրջանակում, ունի 60 էջ և ներառում է 38 աղբյուրից բաղկացած գրականության ցանկ, ինչը ցույց է տալիս, որ այն կառուցված է որպես մասնագիտական, հետազոտական բնույթի աշխատանք, այլ ոչ թե ընդհանուր ընթերցողի համար նախատեսված հանրամատչելի գիրք։

Մանկավարժություն

Այս աշխատությունը նվիրված է մանկավարժական հասկացությունների համակարգում հստակության ապահովման տեսական և գործնական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով դրանց լուծման հնարավոր տարբերակներն ու մեթոդաբանական մոտեցումները։ Գրքում ուսումնասիրվում են մանկավարժական տերմինների ձևավորման, կիրառման և մեկնաբանման առանձնահատկությունները, վերլուծվում են կրթության տեսության մեջ օգտագործվող հիմնական հասկացությունների փոխհարաբերությունները և դրանց միասնական ընկալման անհրաժեշտությունը։ Հեղինակը անդրադառնում է մանկավարժական գիտության հասկացութային ապարատի կատարելագործման խնդիրներին, ներկայացնում է համակարգման սկզբունքներ, սահմանումների ճշգրտման մոտեցումներ և առաջարկություններ, որոնք նպաստում են գիտական հաղորդակցության արդյունավետությանը։ Աշխատությունում քննարկվում է նաև մանկավարժական հասկացությունների կիրառման դերը ուսուցիչների մասնագիտական պատրաստության, կրթական գործընթացի կազմակերպման և գիտական հետազոտությունների իրականացման գործում։ Գիրքը նախատեսված է մանկավարժների, կրթության ոլորտի հետազոտողների, դասախոսների, ուսանողների և բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրված են մանկավարժական գիտության տեսական հիմքերի, հասկացությունների համակարգման և կրթական մեթոդաբանության զարգացման հարցերով։