Հայկական ՍՍՀ շրջանայաին գրադարանների 1966 թվի աշխատանքի տեսություն

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության Տավուշի մարզում զբաղվածության մակարդակի բարձրացման և գործազրկության մեղմացման հիմնախնդիրներին՝ դիտարկելով դրանք մարզի սոցիալ-տնտեսական զարգացման համատեքստում։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են մարզի աշխատաշուկայի առանձնահատկությունները, բնակչության զբաղվածության մակարդակը, գործազրկության պատճառներն ու դրա վրա ազդող տնտեսական և սոցիալական գործոնները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Տավուշի մարզի գյուղական և սահմանամերձ բնակավայրերի իրավիճակին, որտեղ աշխատատեղերի սահմանափակությունը, գյուղատնտեսության սեզոնային բնույթը, տնտեսական ակտիվության անհավասար բաշխվածությունը և բնակչության արտագաղթի միտումները կարող են լրացուցիչ դժվարություններ ստեղծել կայուն զբաղվածության ապահովման համար։ Աշխատությունը նպատակ ունի բացահայտել այն հնարավորություններն ու մեխանիզմները, որոնց կիրառմամբ հնարավոր է ընդլայնել աշխատաշուկան, ստեղծել նոր աշխատատեղեր և բարձրացնել բնակչության տնտեսական ակտիվությունը։ Որպես զբաղվածության խթանման ուղղություններ կարող են դիտարկվել գյուղատնտեսության և ագրոբիզնեսի զարգացումը, տեղական արտադրության ընդլայնումը, փոքր և միջին ձեռնարկատիրության աջակցությունը, մասնագիտական ուսուցումն ու վերապատրաստումը, աշխատաշուկայի պահանջներին համապատասխան կադրերի պատրաստումը, ինչպես նաև գործատուների և աշխատանք փնտրողների միջև կապի բարելավումը։ Տավուշի համար հատկապես կարևոր են նաև համայնքային և տարածաշրջանային զարգացման ծրագրերը, որոնք կարող են նպաստել նոր տնտեսական գործունեության ձևավորմանը և բնակչության կայուն զբաղվածությանը։ Այս խնդիրների լուծման անհրաժեշտությունը պայմանավորված է նաև մարզի սահմանամերձ բնույթով և սոցիալ-տնտեսական առանձնահատկություններով։ Հետազոտությունը կարող է հետաքրքրել տնտեսագետներին, զբաղվածության և սոցիալական քաղաքականության մասնագետներին, մարզային կառավարման մարմիններին, համայնքային կառույցներին, ինչպես նաև Տավուշի մարզի տնտեսական զարգացման խնդիրներով զբաղվող հետազոտողներին։ Մատենագիտական տվյալների համաձայն՝ աշխատանքը Ս. Վ. Ցուցուլյանի 2013 թվականի գիտական աշխատանքն է, որը պատրաստվել է Հայաստանի ազգային ագրարային համալսարանում, ունի 27 էջ և վերաբերում է տնտեսագիտության ոլորտին։

Գրականություն

Այս ուղեցույցը նվիրված է Հայաստանի գրադարանների համահավաք գրացուցակի ձևավորման և վարման ընթացքում MARC 21 ձևաչափի կիրառման սկզբունքներին։ Հրատարակությունը նախատեսված է գրադարանային մատենագիտական տվյալների միասնական մշակման, գրանցման, փոխանակման և համակարգման գործընթացները կարգավորելու համար՝ նպաստելով տարբեր գրադարանների միջև մատենագիտական տեղեկատվության համատեղելիության և փոխգործունակության ապահովմանը։ Ուղեցույցում ներկայացվում են MARC 21-ի կառուցվածքը, մատենագիտական գրառումների կազմման հիմնական սկզբունքները, դաշտերի և ենթադաշտերի նշանակությունը, տվյալների մուտքագրման և ներկայացման կանոնները, ինչպես նաև գրադարանային գրառումների ստանդարտացված ձևով կազմակերպման առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հարցերին, որոնք կարևոր են Հայաստանի գրադարանային համակարգի համար՝ հաշվի առնելով հայերեն և օտարալեզու հրատարակությունների մատենագիտական նկարագրության, հեղինակների և վերնագրերի գրանցման, թեմատիկ ու այլ որոնման տարրերի ձևավորման անհրաժեշտությունը։ Հրատարակությունը կարևոր գործնական նշանակություն ունի, քանի որ միասնական ձևաչափի կիրառումը հնարավորություն է տալիս տարբեր գրադարանների տեղեկատվական համակարգերում ստեղծված գրառումները փոխանակել և արդյունավետորեն օգտագործել՝ նվազեցնելով կրկնվող աշխատանքը և բարձրացնելով մատենագիտական տվյալների որակը։ Համահավաք գրացուցակի համատեքստում MARC 21-ի կիրառումը նաև նպաստում է Հայաստանի գրադարանային ֆոնդերի վերաբերյալ միասնական տեղեկատվական միջավայրի ձևավորմանը և ընթերցողների համար որոնման ու տեղեկատվության հայտնաբերման հնարավորությունների ընդլայնմանը։ Ուղեցույցը կարող է օգտակար լինել գրադարանագետներին, մատենագետներին, կատալոգավորողներին, գրադարանային տեղեկատվական համակարգերի մասնագետներին, գրադարանների ավտոմատացման ծրագրերով զբաղվող աշխատակիցներին և համապատասխան ոլորտների ուսանողներին։ Այն հատկապես արժեքավոր է որպես գործնական տեղեկատու՝ մատենագիտական գրառումների ստանդարտացման, MARC 21 ձևաչափի ճիշտ կիրառման և Հայաստանի գրադարանների միջև գրացուցակային տվյալների արդյունավետ փոխանակման գործընթացում։

Այլ առարկաներ

Ֆինանսական և տնտեսագիտական ուսումնասիրություն է, որտեղ ներկայացվում են արժեթղթերի (բաժնետոմսեր, պարտատոմսեր և այլ ֆինանսական գործիքներ) շուկայական գնի ձևավորման մեխանիզմները և դրանց վրա ազդող հիմնական գործոնները։ Գրքում բացատրվում է, որ արժեթղթի կուրսը ձևավորվում է ֆինանսական շուկայի առաջարկի և պահանջարկի փոխազդեցության արդյունքում, սակայն այդ գործընթացը պայմանավորված է բազմաթիվ տնտեսական, քաղաքական և հոգեբանական գործոններով։ Աշխատության մեջ մանրամասն քննարկվում են մակրոտնտեսական ցուցանիշների ազդեցությունը՝ ՀՆԱ-ի աճ, ինֆլյացիա, տոկոսադրույքներ, փոխարժեքներ և պետական տնտեսական քաղաքականություն, որոնք անմիջականորեն ազդում են ներդրողների սպասումների և շուկայի վարքագծի վրա։ Հեղինակը անդրադառնում է նաև ընկերությունների ֆինանսական վիճակին՝ շահույթ, ակտիվներ, պարտավորություններ և զարգացման հեռանկարներ, որոնք որոշում են բաժնետոմսերի արժեքը։ Բացի այդ, ընդգծվում են նաև հոգեբանական և սպեկուլյատիվ գործոնները՝ ներդրողների վարքագիծը, սպասումները և շուկայի տրամադրությունները, որոնք կարող են կարճաժամկետ տատանումներ առաջացնել։ Գրքում ներկայացվում է, որ արժեթղթերի կուրսի վերլուծությունը կարևոր է ներդրումային որոշումների կայացման և ֆինանսական շուկաների կայունության գնահատման համար։

Մաթեմատիկա

«Жесткие» и «мягкие» математические модели աշխատությունը կիրառական մաթեմատիկայի և համակարգային վերլուծության ոլորտի ուսումնական ձեռնարկ է, որը ներկայացնում է մաթեմատիկական մոդելավորման երկու հիմնական մոտեցումները՝ «կոշտ» (hard) և «փափուկ» (soft) մոդելներ, այն բացատրում է, որ կոշտ մոդելները հիմնված են ճշգրիտ մաթեմատիկական օրենքների, ֆորմալ հավասարումների և հստակ չափելի պարամետրերի վրա, մինչդեռ փափուկ մոդելները օգտագործվում են այն համակարգերի համար, որտեղ անորոշությունը, մարդկային գործոնը և ոչ ֆորմալ հարաբերությունները կարևոր դեր ունեն, գիրքը անդրադառնում է այդ երկու մոտեցումների կիրառությանը տնտեսագիտության, սոցիալական համակարգերի, կառավարման և տեխնիկական գործընթացների մոդելավորման մեջ, միաժամանակ ընդգծելով հիբրիդային մոդելների անհրաժեշտությունը բարդ իրական համակարգերի նկարագրության համար, ինչը այն դարձնում է կարևոր աղբյուր համակարգային վերլուծության, մաթեմատիկական մոդելավորման և կիրառական գիտությունների ուսանողների համար։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է Խորհրդային Հայաստանի պետական կառավարման սկզբնական շրջանում արտաքին հարաբերությունների կազմակերպմանը և այդ ոլորտի համար պատասխանատու պետական մարմնի գործունեությանը 1920–1922 թվականներին։ Հետազոտության առանցքում նորաստեղծ խորհրդային իշխանության արտաքին քաղաքական գործառույթների ձևավորումն է՝ Հարավային Կովկասում տեղի ունեցող ռազմաքաղաքական վերափոխումների, խորհրդային հանրապետությունների միջև հարաբերությունների և տարածաշրջանային նոր քաղաքական համակարգի կայացման պայմաններում։ Քննվում են կառույցի ստեղծման նախադրյալները, իրավասությունների շրջանակը, կազմակերպական կառուցվածքը, պաշտոնական գրագրությունը և արտաքին հարաբերությունների իրականացման մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն հանգամանքին, որ տվյալ ժամանակաշրջանում Հայաստանի արտաքին քաղաքական հնարավորությունները արագ փոփոխվում էին՝ պայմանավորված խորհրդայնացմամբ, Ռուսաստանի խորհրդային իշխանության ազդեցությամբ, հարևան հանրապետությունների հետ հարաբերություններով և Հարավային Կովկասի խորհրդային հանրապետությունների աստիճանական քաղաքական ու վարչական մերձեցմամբ։ Ուսումնասիրվում են Վրաստանի, Ադրբեջանի, Թուրքիայի և խորհրդային Ռուսաստանի հետ հարաբերություններին վերաբերող խնդիրները, սահմանային ու տարածքային հարցերի շուրջ ընթացող քաղաքական գործընթացները, տնտեսական հաղորդակցության, բնակչության տեղաշարժերի և տարածաշրջանային հարաբերությունների հետ կապված հարցերը։ Դիվանագիտական գործունեությունը դիտարկվում է ոչ միայն պաշտոնական բանակցությունների, այլև նոտաների, զեկուցագրերի, հրահանգների, հաղորդագրությունների և միջգերատեսչական գրագրության միջոցով։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում կենտրոնական խորհրդային իշխանության և հանրապետական կառույցների իրավասությունների հարաբերակցության ուսումնասիրությունը, քանի որ այդ տարիներին արտաքին քաղաքական ինքնուրույնության շրջանակը շարունակաբար վերափոխվում էր։ Հետազոտության համար նշանակալի են պետական արխիվային փաստաթղթերը, պաշտոնական որոշումները, դիվանագիտական գրագրությունը և ժամանակաշրջանի մամուլը, որոնց համադրումը հնարավորություն է տալիս վերականգնել կառույցի գործունեության հիմնական ուղղությունները և գնահատել դրա տեղը պետական կառավարման համակարգում։ Անդրադարձ է կատարվում նաև 1922 թվականին Անդրկովկասյան խորհրդային հանրապետությունների միավորման գործընթացներին, որոնց հետևանքով արտաքին հարաբերությունների ոլորտում հանրապետական մարմինների լիազորությունները էականորեն վերակազմավորվեցին։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը ներկայացնում է խորհրդային իշխանության հաստատման առաջին տարիներին Հայաստանի արտաքին քաղաքական հաստատությունների ձևավորման և աստիճանական վերափոխման պատմությունը՝ այն դիտարկելով Հարավային Կովկասի քաղաքական վերակազմավորման և խորհրդային պետական համակարգի կենտրոնացման ավելի լայն համատեքստում։

Մաթեմատիկա

Այս թեման վերաբերում է ռելյատիվիստական արագացվող լիցքավորված մասնիկների կողմից ստեղծվող էլեկտրամագնիսական դաշտերի տարածաժամանակային կառուցվածքների ուսումնասիրությանը, որտեղ դիտարկվում են դաշտերի ձևավորումը, տարածումը և էվոլյուցիան բարձր էներգիաների և մեծ արագությունների պայմաններում։ Հետազոտության կենտրոնում են Մաքսվելի հավասարումների լուծումները շարժվող լիցքերի համար, հատկապես այն դեպքերում, երբ մասնիկների արագությունները մոտենում են լույսի արագությանը, ինչի հետևանքով դաշտերի բաշխումը դառնում է խիստ անիզոտրոպ և ժամանակային առումով ոչ ստացիոնար։ Այս պայմաններում առաջանում են բնորոշ երևույթներ՝ Լիենար-Վիհերտի պոտենցիալներ, ռելյատիվիստական ճառագայթում (bremsstrahlung), ինչպես նաև դաշտերի սեղմում շարժման ուղղությանը ուղղահայաց հարթությունում, ինչը հանգեցնում է էներգիայի և իմպուլսի խտության վերափոխման բարդ կառուցվածքների։ Ուսումնասիրությունը նաև ընդգծում է արագացումների դերը ճառագայթման ինտենսիվության և սպեկտրի ձևավորման մեջ, ինչպես նաև ժամանակային կոհերենտության և փուլային կառուցվածքի փոփոխությունները։ Այս թեման կարևոր է մասնիկների արագացուցիչների ֆիզիկայում, սինքրոտրոնային ճառագայթման աղբյուրների նախագծման մեջ և աստղաֆիզիկական երևույթների՝ օրինակ՝ պուլսարների և ռելյատիվիստական ջետերի մոդելավորման համար, որտեղ նման դաշտային կառուցվածքները վճռորոշ դեր են խաղում դիտվող ճառագայթման բնութագրերի ձևավորման մեջ։