ՀՀ ընդերքի արդյունավետ յուրացման տնտեսական մեխանիզմների կատարելագործման ուղիները

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է 1914-1920 թվականներին հայ և ամերիկյան հասարակությունների ու քաղաքական շրջանակների միջև ձևավորված հարաբերությունների ուսումնասիրությանը՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի, Օսմանյան կայսրության տարածքում հայերի նկատմամբ իրականացված բռնությունների և հետպատերազմյան միջազգային վերադասավորումների համատեքստում։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են հայ-ամերիկյան կապերի քաղաքական, հասարակական, մարդասիրական և դիվանագիտական ուղղությունները, ինչպես նաև այն գործոնները, որոնք պայմանավորեցին Միացյալ Նահանգների աճող հետաքրքրությունը հայկական հարցի և Մերձավոր Արևելքի նկատմամբ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայոց ցեղասպանության տարիներին ամերիկյան հասարակական կարծիքի արձագանքին, ամերիկյան մամուլի և հասարակական կազմակերպությունների գործունեությանը, ինչպես նաև հայ բնակչությանը օգնություն ցուցաբերելու նպատակով ձևավորված մարդասիրական նախաձեռնություններին։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ամերիկյան միսիոներների, բարեգործական կազմակերպությունների և անհատների գործունեությանը, որոնք պատերազմի տարիներին մասնակցում էին որբերի, փախստականների և ցեղասպանությունից վերապրածների օգնության կազմակերպմանը։ Ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչ է Near East Relief կազմակերպության գործունեությունը, որը հետպատերազմյան շրջանում նշանակալի դեր ունեցավ հայ և այլ քրիստոնյա ժողովուրդների օգնության գործում։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև ԱՄՆ-ի պետական կառույցների և դիվանագիտական ներկայացուցիչների գործունեությանը, նրանց հաղորդագրություններին ու զեկուցագրերին, որոնք հնարավորություն են տալիս վերականգնելու այդ ժամանակաշրջանի իրադարձությունների ամերիկյան ընկալումը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի Առաջին Հանրապետության ստեղծումից հետո հայ-ամերիկյան հարաբերությունների նոր փուլին, երբ երկկողմ առնչությունները սկսեցին ավելի ընդգծված քաղաքական և դիվանագիտական բնույթ ստանալ։ Հետազոտվում են Հայաստանի միջազգային ճանաչման, տնտեսական և մարդասիրական աջակցության, Հայաստանի Հանրապետության հետ հնարավոր համագործակցության և տարածաշրջանում ամերիկյան քաղաքականության հետ կապված հարցերը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում 1919 թվականի Փարիզի խաղաղության վեհաժողովին, որտեղ հայկական հարցը ներկայացվեց միջազգային քաղաքականության օրակարգում, ինչպես նաև Հայաստանի և ԱՄՆ-ի միջև հնարավոր քաղաքական կապերի զարգացման քննարկումներին։ Հետազոտության առանցքային թեմաներից է նաև Հայաստանի մանդատի գաղափարը, որի շուրջ ԱՄՆ-ում և հայկական քաղաքական շրջանակներում ծավալվեցին նշանակալի քննարկումներ։ Այս համատեքստում կարող են ուսումնասիրվել ԱՄՆ-ի քաղաքական ղեկավարության, Կոնգրեսի, հասարակական կազմակերպությունների և հայկական համայնքների տարբեր դիրքորոշումները։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև 1920 թվականի իրադարձություններին, Սևրի պայմանագրի ստորագրմանը և Հայաստանի Հանրապետության նկատմամբ ամերիկյան քաղաքականության հետագա փոփոխություններին։ Հայ-ամերիկյան առնչությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս միաժամանակ դիտարկել ինչպես պետական ու դիվանագիտական հարաբերությունները, այնպես էլ հասարակական և մարդասիրական կապերը, որոնք զգալիորեն նպաստեցին երկու հասարակությունների միջև փոխադարձ հետաքրքրվածության խորացմանը։ Հետազոտությունը կարևոր է նաև Հայոց ցեղասպանության միջազգային արձագանքի, Հայաստանի Առաջին Հանրապետության արտաքին կապերի և ԱՄՆ-ի՝ Մերձավոր Արևելքում ձևավորվող քաղաքականության պատմությունը հասկանալու տեսանկյունից։ Աշխատության արդյունքները կարող են նպաստել 1914-1920 թվականների միջազգային հարաբերությունների, հայ ժողովրդի պատմության և հայ-ամերիկյան կապերի զարգացման վերաբերյալ գիտական պատկերացումների ընդլայնմանը։ Այն կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, հայագետներին, դիվանագիտության և միջազգային հարաբերությունների մասնագետներին, քաղաքագետներին, հասարակական կազմակերպությունների պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին, դասախոսներին և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողներին։

Գրականություն

Աշխատանքը նվիրված է Վ. Ա. Բլոկի և Ա. Բելի վաղ շրջանի քնարերգության մեջ առասպելաստեղծման երևույթի, դրա գեղարվեստական գործառույթների և ձևավորման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում ռուսական սիմվոլիզմի երկու կարևոր ներկայացուցիչների ստեղծագործական վաղ շրջանն է, երբ նրանց պոեզիայում ձևավորվում են այն հիմնական պատկերային, խորհրդանշական և փիլիսոփայական համակարգերը, որոնք հետագայում դառնում են նրանց անհատական գեղարվեստական աշխարհների բնորոշ հատկանիշները։ Աշխատանքը դիտարկում է առասպելաստեղծումը ոչ միայն որպես հին առասպելների, կրոնական պատկերների կամ մշակութային սյուժեների օգտագործում, այլև որպես բանաստեղծական իրականության ինքնուրույն կառուցման եղանակ։ Այս մոտեցման շրջանակում բանաստեղծը վերափոխում է իրականության առանձին երևույթները, կերպարներն ու ապրումները՝ դրանք ներառելով խորհրդանշական և համամարդկային իմաստների ավելի լայն համակարգում։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է Բլոկի և Բելի ստեղծագործական աշխարհների համեմատական ուսումնասիրությունը։ Երկու հեղինակների պոեզիայում առասպելական մտածողությունը կապված է իրականության սովորական սահմանների հաղթահարման, հոգևոր որոնումների և խորհրդավոր աշխարհի զգացողության հետ, սակայն յուրաքանչյուր հեղինակ ձևավորում է դրա արտահայտման սեփական համակարգը։ Բլոկի վաղ քնարերգության մեջ կարևոր դեր են ստանում իդեալական, խորհրդավոր և կանացի կերպարները, որոնք հաճախ վերածվում են բարձրագույն հոգևոր իրականության նշանների։ Կերպարի կոնկրետ կենսագրական կամ իրավիճակային հատկանիշները աստիճանաբար ենթարկվում են խորհրդանշական վերաիմաստավորման՝ ստեղծելով բանաստեղծական առասպելի զգացողություն։ Բելի ստեղծագործական համակարգում ևս էական նշանակություն ունեն խորհրդանշական կերպարները, հոգևոր որոնումը և իրականության երկակի ընկալումը, սակայն նրա գեղարվեստական աշխարհում առավել ընդգծված են գաղափարների, փիլիսոփայական պատկերացումների և մշակութային տարբեր շերտերի փոխազդեցությունները։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ այն աղբյուրներին, որոնք մասնակցել են հեղինակների առասպելական մտածողության ձևավորմանը։ Դրանց թվում կարող են լինել քրիստոնեական և հին դիցաբանական ավանդույթները, ռուսական մշակութային ժառանգությունը, եվրոպական սիմվոլիզմը, փիլիսոփայական ուսմունքները և ժամանակաշրջանի ինտելեկտուալ միջավայրում տարածված էզոթերիկ գաղափարները։ Սակայն այդ աղբյուրները հեղինակների ստեղծագործություններում չեն պահպանվում անփոփոխ․ դրանք վերամշակվում են և ստանում անհատական բանաստեղծական նշանակություն։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում խորհրդանիշի և առասպելի հարաբերակցությանը։ Սիմվոլիստական պոեզիայում խորհրդանիշը հաճախ հանդես է գալիս որպես բազմիմաստ նշան, որը չի սահմանափակվում մեկ հստակ մեկնաբանությամբ։ Երբ բազմաթիվ խորհրդանիշներ, կերպարներ և մոտիվներ միավորվում են կայուն համակարգի մեջ, ձևավորվում է յուրօրինակ առասպելական աշխարհ, որտեղ իրականության տարբեր երևույթներ ձեռք են բերում փոխկապակցված և վերաիմաստավորված նշանակություն։ Աշխատանքը կարող է ուսումնասիրել նաև ժամանակի և տարածության կազմակերպումը։ Վաղ շրջանի բանաստեղծություններում իրական աշխարհը հաճախ ներկայացվում է որպես առօրյա և խորհրդավոր իրականությունների սահմանագիծ, որտեղ սովորական իրադարձությունները կարող են ընկալվել որպես ավելի բարձր կամ գաղտնի նշանակություն ունեցող նշաններ։ Այսպիսի երկշերտ կառուցվածքը նպաստում է առասպելաստեղծ մտածողության ձևավորմանը և ընթերցողին ներգրավում է բանաստեղծական մեկնաբանության գործընթացում։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է նաև քնարական հերոսի կերպարի ուսումնասիրությունը։ Հերոսը հաճախ հանդես է գալիս որպես որոնող, սպասող կամ խորհրդավոր աշխարհի հետ հաղորդակցության ձգտող սուբյեկտ, իսկ նրա անձնական ապրումները վերածվում են ավելի ընդհանրական հոգևոր փորձառության։ Այդպիսով անձնական քնարական խոսքը ձեռք է բերում առասպելական ընդհանրացման մակարդակ։ Բլոկի և Բելի ստեղծագործությունների համեմատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել ինչպես ընդհանուր սիմվոլիստական սկզբունքները, այնպես էլ նրանց գեղարվեստական մտածողության տարբերությունները։ Նրանց մոտ առասպելաստեղծումը կարող է ունենալ տարբեր կառուցվածքային և իմաստային շեշտադրումներ՝ կապված հեղինակային աշխարհընկալման, փիլիսոփայական հետաքրքրությունների և գեղարվեստական լեզվի առանձնահատկությունների հետ։ Աշխատանքը կարող է ուսումնասիրել նաև վաղ շրջանի ստեղծագործություններից հետագա պոետիկայի ձևավորման գործընթացը՝ ցույց տալով, թե ինչպես են այդ ժամանակաշրջանում ձևավորված առասպելական մոտիվները և խորհրդանշական պատկերները հետագայում զարգանում ու վերափոխվում։ Այս տեսանկյունից վաղ քնարերգությունը դիտարկվում է որպես հեղինակների գեղարվեստական համակարգերի ձևավորման կարևոր փուլ։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը բացահայտում է, թե ինչպես են Բլոկն ու Բելին իրականության բանաստեղծական վերափոխման միջոցով ստեղծում սեփական խորհրդանշական աշխարհները և ինչ դեր է այդ գործընթացում կատարում առասպելական մտածողությունը։ Թեման կարևոր է ռուսական սիմվոլիզմի գեղագիտության, 20-րդ դարասկզբի ռուս գրականության, առասպելի և գրականության փոխհարաբերության, ինչպես նաև բանաստեղծական խորհրդանիշի և հեղինակային առասպելի ձևավորման մեխանիզմների ուսումնասիրության համար։

Կենսաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության Շիկահող պետական արգելոցի տարածքում տարածված մակրոսկոպիկ սնկերի համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտությունը միկոլոգիական բնույթի է և նպատակ ունի բացահայտելու արգելոցի սնկային կենսաբազմազանության կազմը, տեսակային բազմազանությունը, տարածման օրինաչափությունները և էկոլոգիական առանձնահատկությունները։ Աշխատության հիմքում ընկած է բնական անտառային էկոհամակարգում հանդիպող խոշոր պտղամարմիններ ձևավորող սնկերի ուսումնասիրությունը՝ դրանց տաքսոնոմիական պատկանելիության, կենսաբանական առանձնահատկությունների և էկոլոգիական դերերի պարզաբանմամբ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են վերլուծվել տարբեր կարգաբանական խմբերի ներկայացուցիչներ, դրանց տարածվածությունը տարբեր բուսական համակեցություններում և բարձրության գոտիներում, ինչպես նաև սնկերի կապը ծառատեսակների ու այլ բույսերի հետ։ Հատուկ նշանակություն ունի միկոռիզային սնկերի ուսումնասիրությունը, քանի որ դրանք սերտ փոխհարաբերություններ են ձևավորում բույսերի արմատային համակարգերի հետ և կարևոր դեր ունեն անտառային էկոհամակարգերի սննդանյութերի շրջանառության ու կայունության պահպանման գործում։ Աշխատանքը կարող է ներառել նաև սապրոտրոֆ, մակաբույծ և այլ էկոլոգիական խմբերի ներկայացուցիչների առանձնահատկությունների ուսումնասիրություն՝ ցույց տալով սնկերի բազմազան գործառույթները էկոհամակարգում։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է հազվագյուտ, օգտակար, բուժիչ կամ թունավոր տեսակների բացահայտումն ու բնութագրումը։ Շիկահողի արգելոցի մակրոսնկերի վերաբերյալ հետագա ուսումնասիրություններում նույնպես արձանագրվել են Հայաստանի համար նոր տեսակներ և ցեղեր, ինչպես նաև ուսումնասիրվել են սնկերի օգտակար և վնասակար հատկությունները, ինչը վկայում է տարածքի բարձր միկոլոգիական արժեքի մասին։ Առանձնահատուկ արժեք ունի տեսակների տարածման կապի ուսումնասիրությունը բուսականության ուղղաձիգ գոտիականության և տարբեր բուսական համայնքների հետ, քանի որ այդպիսի տվյալները հնարավորություն են տալիս գնահատելու շրջակա միջավայրի պայմանների ազդեցությունը սնկային կենսաբազմազանության ձևավորման վրա։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կարևոր նշանակություն ունենալ Շիկահողի բնական էկոհամակարգերի կենսաբազմազանության գնահատման և պահպանության համար, քանի որ սնկերը ոչ միայն էկոհամակարգերի բաղադրիչներ են, այլև մասնակցում են օրգանական նյութի քայքայմանը, հողի ձևավորմանը, սննդանյութերի շրջանառությանը և բույսերի հետ փոխադարձ օգտակար կապերի հաստատմանը։ Աշխատությունը նաև արժեքավոր է հազվագյուտ և պահպանության կարիք ունեցող սնկային տեսակների բացահայտման տեսանկյունից, ինչը կարող է հիմք ծառայել դրանց տարածման վերահսկման և կենսաբազմազանության պահպանության միջոցառումների մշակման համար։ Հետազոտության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ այն համալրում է Հայաստանի պահպանվող տարածքների միկոլոգիական ուսումնասիրությունների բազան և հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու երկրի սնկային կենսաբազմազանության մասին։ Հեղինակի գիտական աշխատանքների շարքում առկա են նաև Շիկահողի արգելոցի գաստերոիդ բազիդիոմիցետների, միկոռիզային սնկերի, բուժիչ մակրոսնկերի և մակրոսկոպիկ սնկերի տաքսոնոմիական բազմազանության վերաբերյալ ուսումնասիրություններ, որոնք լրացնում են այս հետազոտության ընդհանուր գիտական ուղղվածությունը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ներկայացնում է Շիկահողի պետական արգելոցի մակրոսկոպիկ սնկերի բազմազանության, տարածման և էկոլոգիական նշանակության ուսումնասիրություն՝ համադրելով միկոլոգիական, տաքսոնոմիական և էկոլոգիական մոտեցումները և ընդգծելով սնկային կենսաբազմազանության պահպանության ու հետագա ուսումնասիրման կարևորությունը։

Կենսաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է վեստիբուլային համակարգի միակողմանի խանգարման պայմաններում կենտրոնական նյարդային համակարգում զարգացող հարմարվողական և նյարդապաշտպանիչ գործընթացների ուսումնասիրությանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով հիպոթալամուսի և ուղեղիկի մասնակցությանը։ Հետազոտության կենտրոնում վեստիբուլային կոմպենսացիայի մեխանիզմներն են, որոնց միջոցով նյարդային համակարգը աստիճանաբար հարմարվում է հավասարակշռության և տարածական կողմնորոշման համար պատասխանատու ծայրամասային ազդակների անհամաչափությանը։ Քննվում են վեստիբուլային ապարատի և կենտրոնական նյարդային համակարգի տարբեր բաժինների ֆունկցիոնալ փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև նյարդային պլաստիկության դերը խանգարված գործառույթների մասնակի կամ առավել ամբողջական վերականգնման ընթացքում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ուղեղիկին՝ որպես շարժումների կոորդինացման, հավասարակշռության պահպանման և զգայական տեղեկատվության ինտեգրման կարևոր կենտրոնի, ինչպես նաև հիպոթալամուսին՝ վեգետատիվ, հոմեոստատիկ և հարմարվողական արձագանքների կարգավորման տեսանկյունից։ Ուսումնասիրվում են այս կառույցներում հնարավոր ֆունկցիոնալ և բջջային փոփոխությունները, դրանց ժամանակային ընթացքը և կապը վեստիբուլային համակարգի կենտրոնական վերակազմավորման հետ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նյարդապաշտպանիչ մեխանիզմների գնահատումը, որոնք կարող են նպաստել նյարդային բջիջների ֆունկցիոնալ կայունության պահպանմանը և վնասմանը հաջորդող հարմարվողական վերակազմավորմանը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել նյարդաֆիզիոլոգիական, ձևաբանական և կենսաքիմիական ցուցանիշները՝ կոմպենսացիայի տարբեր փուլերում տեղի ունեցող փոփոխությունների ամբողջական պատկեր ձևավորելու նպատակով։ Դիտարկվում է նաև նյարդային համակարգի տարբեր բաժինների միջև փոխհամաձայնեցված գործունեության նշանակությունը, քանի որ հավասարակշռության վերականգնումը պայմանավորված է ոչ թե մեկ կենտրոնի, այլ փոխկապակցված նյարդային ցանցերի վերակազմավորմամբ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է նյարդաֆիզիոլոգիայի, վեստիբուլոլոգիայի և փորձարարական նյարդաբանության մոտեցումները՝ վեստիբուլային վնասումից հետո կենտրոնական կոմպենսացիայի և նյարդապաշտպանիչ հարմարվողականության մեխանիզմներն ավելի ամբողջական հասկանալու նպատակով։

Lեզվաբանություն

Գերմաներեն լեզու ոլորտի «Գերմաներեն լեզվի շտեմարան 1»-ը նախատեսված է սկսնակ մակարդակի (A1) սովորողների համար և ծառայում է որպես լեզվի հիմքերի ձևավորման առաջին քայլ, որտեղ ընդգրկված են պարզ քերականական կառուցվածքներ՝ հոդվածներ, գոյականների սեռ և հոգնակի, ներկա ժամանակի բայերի խոնարհում, հիմնական նախադասության կառուցվածք և ամենօրյա բառապաշար, շտեմարանը սովորողին օգնում է աստիճանաբար յուրացնել գերմաներենի արտասանության, ընթերցանության և գրելու տարրական հմտությունները՝ սկսելով ամենապարզ իրավիճակային երկխոսություններից և կարճ տեքստերից, ինչպես նաև տրամադրում է բազմազան վարժություններ՝ բառերի լրացում, թարգմանություն, նախադասությունների կազմում և պարզ խոսքային իրավիճակների մշակում, որի հիմնական նպատակը լեզվական վստահության ձևավորումն է և հետագա ավելի բարձր մակարդակների համար ամուր հիմք ստեղծելը, այն լայնորեն օգտագործվում է դպրոցներում և լեզվի ուսուցման կենտրոններում որպես առաջին մակարդակի համակարգված ուսումնական նյութ։

Իրավաբանություն

Մինչդատական վարույթը քրեական դատավարության փուլ է, որը իրականացվում է հանցագործության մասին տեղեկություն ստանալուց հետո՝ մինչև գործի դատական քննությունը։ Այս փուլում պետական իրավասու մարմինները պարզում են հանցագործության դեպքի առկայությունը, հավաքում և ամրագրում են ապացույցներ, բացահայտում են ենթադրյալ հանցագործություն կատարած անձին և որոշում՝ արդյոք գործը պետք է փոխանցվի դատարան։ Մինչդատական վարույթի հիմնական նպատակն է ապահովել քրեական գործի ամբողջական և օբյեկտիվ նախապատրաստումը դատական քննության համար։ Այն սովորաբար իրականացվում է քննիչների, հետաքննիչների և դատախազի վերահսկողության ներքո։ Այս փուլը ներառում է մի քանի կարևոր գործողություններ՝ հանցագործության մասին հաղորդումների ընդունում և ստուգում, քրեական վարույթի հարուցում, նախաքննություն, ապացույցների հավաքագրում, հարցաքննություններ, փորձաքննություններ և այլ քննչական գործողություններ։ Մինչդատական վարույթի ընթացքում ապահովվում են նաև անձանց իրավունքները և ազատությունները, այդ թվում՝ կասկածյալի, տուժողի և վկաների իրավունքները։ Օրենքը սահմանում է, որ բոլոր գործողությունները պետք է իրականացվեն օրինականության, մարդու իրավունքների հարգման և օբյեկտիվության սկզբունքներով։ Մինչդատական վարույթը ավարտվում է կամ գործի կարճմամբ, եթե հանցակազմ չի հայտնաբերվում, կամ գործը մեղադրական եզրակացությամբ դատարան ուղարկելով։ Այս փուլը շատ կարևոր է, քանի որ դրա ընթացքում հավաքված ապացույցները հիմք են հանդիսանում դատական որոշումների համար։ Այսպիսով, մինչդատական վարույթը քրեական արդարադատության համակարգի սկզբնական և հիմնարար փուլերից մեկն է, որը ապահովում է արդար դատաքննության նախապատրաստումը և օրենքի ճիշտ կիրառումը։