Ուսանողների ստեղծագործական մտածողության զարգացման սոցիալ-մանկավարժական պայմանները

Lեզվաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է ժամանակակից հայերենի անվանական վերլուծական բառակազմության համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ուշադրության կենտրոնում պահելով այն լեզվական գործընթացները, որոնց միջոցով երկու կամ ավելի բառային միավորների համադրմամբ ձևավորվում են նոր անվանական նշանակություն ունեցող բառային կամ բառակապակցական միավորներ։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում են ժամանակակից հայերենում անվանական կազմությունների առաջացման հիմնական եղանակները, դրանց կառուցվածքային առանձնահատկությունները, բաղադրիչների փոխհարաբերությունները և իմաստային դրսևորումները։ Աշխատությունը կարևոր է հատկապես այն պատճառով, որ բառակազմությունը լեզվի զարգացման ամենաակտիվ ոլորտներից է, և նոր հասկացությունների, առարկաների, երևույթների ու հարաբերությունների անվանումների առաջացումը մշտապես պայմանավորված է հասարակական, գիտական, տեխնիկական և մշակութային փոփոխություններով։ Վերլուծական բառակազմության ուսումնասիրության միջոցով բացահայտվում են հայերենի բառապաշարի համալրման ու ընդլայնման այն մեխանիզմները, որոնք տարբերվում են մեկ բառային հիմքի ներսում իրականացվող ածանցական կամ այլ կառուցվածքային գործընթացներից։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում անվանական միավորների կառուցվածքին, բաղադրիչների շարահյուսական և իմաստային կապերին, նրանց հարաբերական ինքնուրույնությանը և միասնական անվանական նշանակության ձևավորմանը։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես են լեզվում արդեն գոյություն ունեցող բառերն ու արմատները համադրվում՝ նոր իմաստային ամբողջություններ ստեղծելու համար, ինչպես են ձևավորվում նոր անվանումներ և ինչ օրինաչափություններով են դրանք տարածվում ժամանակակից հայերենի բառապաշարում։ Ուսումնասիրության ընթացքում բառակազմական երևույթները կարող են դիտարկվել նաև ձևաբանական, շարահյուսական, բառագիտական և իմաստաբանական տեսանկյուններից, ինչը թույլ է տալիս առավել ամբողջական պատկերացում կազմել անվանական վերլուծական կազմությունների բնույթի մասին։ Աշխատանքի արժեքը պայմանավորված է նաև ժամանակակից հայերենի կառուցվածքային համակարգի և զարգացման միտումների ուսումնասիրման հնարավորությամբ․ վերլուծական բառակազմությունը ցույց է տալիս, թե ինչպես է լեզուն արձագանքում նոր իրողություններին և ինչպես է իր ներքին միջոցներով ստեղծում ու կարգավորում նոր անվանական միավորներ։ Նման ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել հայոց լեզվի տեսական քերականությամբ, բառագիտությամբ և բառակազմությամբ զբաղվող մասնագետների, ուսանողների, հետազոտողների և ժամանակակից հայերենի կառուցվածքային առանձնահատկություններով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ներկայացնում է ժամանակակից հայերենի անվանական բառակազմական համակարգի կարևոր հատվածը՝ բացահայտելով դրա կառուցվածքային, իմաստային և գործառական առանձնահատկությունները և ցույց տալով, թե ինչպիսի օրինաչափություններով է լեզուն ստեղծում նոր անվանական միավորներ։

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է Ռիմանյան տարածություններում մակերևույթների Չեբիշևյան ցանցերի և Չեբիշևյան խրձերի ուսումնասիրությանը՝ կենտրոնանալով երկրաչափական և ֆունկցիոնալ հատկությունների փոխկապակցվածության վրա։ Հետազոտության հիմքում ընկած է Չեբիշևյան մոտեցումների ուսումնասիրությունը, որոնք կարևոր նշանակություն ունեն մակերևույթների մոտարկման, երկրաչափական կառուցվածքների նկարագրման և տարածությունների վրա սահմանված ֆունկցիաների հատկությունների վերլուծության համար։ Աշխատության շրջանակում դիտարկվում են Ռիմանյան տարածությունների երկրաչափական կառուցվածքը, դրանցում տեղակայված մակերևույթների առանձնահատկությունները և այն պայմանները, որոնց դեպքում հնարավոր է կառուցել կամ բնութագրել Չեբիշևյան ցանցեր և խրձեր։ Ուսումնասիրվում են նաև համապատասխան մաթեմատիկական օբյեկտների գոյության, հատկությունների և փոխհարաբերությունների հարցերը՝ հաշվի առնելով տարածության մետրիկական, դիֆերենցիալ և երկրաչափական կառուցվածքները։ Թեման առնչվում է մոտարկման տեսության, դիֆերենցիալ երկրաչափության, ֆունկցիոնալ անալիզի և տոպոլոգիական մեթոդների փոխկապակցված կիրառությանը։ Հետազոտության ընթացքում օգտագործվող տեսական մոտեցումները հնարավորություն են տալիս բացահայտելու մակերևույթների կառուցվածքային հատկությունները և ձևակերպելու դրանց հետ կապված անհրաժեշտ ու բավարար պայմաններ։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում այն դեպքերը, երբ էվկլիդյան տարածություններին բնորոշ դասական Չեբիշևյան գաղափարները ընդհանրացվում են ավելի ընդհանուր Ռիմանյան տարածությունների համար, որտեղ երկրաչափությունը որոշվում է ոչ միայն գծային կառուցվածքով, այլև մետրիկայով և կորությամբ։ Աշխատանքը կարող է արժեքավոր լինել նաև այն տեսանկյունից, որ ուսումնասիրության արդյունքները նպաստում են երկրաչափական մոտարկման և բազմաչափ տարածությունների կառուցվածքային խնդիրների ավելի խոր ըմբռնմանը։ Ներկայացված տեսական դրույթներն ու մեթոդները կարող են հետաքրքրել դիֆերենցիալ երկրաչափությամբ, ֆունկցիոնալ անալիզով, մոտարկման տեսությամբ և ժամանակակից մաթեմատիկական հետազոտություններով զբաղվող մասնագետներին, ասպիրանտներին և ուսանողներին։

Քաղաքագիտություն

Գիրքը ներկայացնում է գրադարանների դերը ընտրական գործընթացներում և դրանց ներգրավվածության կազմակերպչական ու մեթոդական հիմքերը՝ որպես հասարակության տեղեկատվական ապահովման և քաղաքացիական իրազեկվածության բարձրացման կարևոր գործոն։ Աշխատության մեջ քննարկվում են ընտրությունների ընթացքում գրադարանների կողմից իրականացվող տեղեկատվական ծառայությունների ձևերը, ընտրական օրենսդրության վերաբերյալ հանրային իրազեկման միջոցառումները, ընտրողների կրթման ծրագրերը և ոչ կողմնակալ տեղեկատվության տրամադրման սկզբունքները։ Հեղինակը ներկայացնում է մեթոդական հանձնարարականներ գրադարանային աշխատողների համար՝ ընդգծելով ընտրական գործընթացների վերաբերյալ նյութերի ընտրության, կազմակերպման և տարածման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև հանրային միջոցառումների, քննարկումների և տեղեկատվական արշավների արդյունավետ կազմակերպման ուղիները։ Գրքում անդրադարձ է կատարվում նաև գրադարանների չեզոքության պահպանման, տեղեկատվական էթիկայի, համայնքային ներգրավվածության և ժողովրդավարական գործընթացներին աջակցելու խնդիրներին՝ դիտարկելով գրադարանները որպես քաղաքացիական հասարակության կարևոր ինստիտուտներ։ Աշխատությունը նախատեսված է գրադարանավարների, հանրային կառավարման մասնագետների, քաղաքագիտության ոլորտի հետազոտողների, ուսանողների և ընտրական գործընթացների կազմակերպմամբ ու տեղեկատվական աջակցությամբ հետաքրքրվող մասնագետների համար։

Գրականություն

Այս ստեղծագործությունը ներկայացնում է Վանո Սիրադեղյանի «Կիրակի» պատմվածքը՝ ընդգծելով նրա արձակին բնորոշ հոգեբանական խորությունը, առօրյա կյանքի մանրուքների նուրբ դիտարկումը և մարդկային հարաբերությունների ենթատեքստային վերլուծությունը։ Պատմվածքում կիրակին հանդես է գալիս ոչ միայն որպես շաբաթվա հանգստյան օր, այլ նաև որպես խորհրդանշական տարածք, որտեղ բացահայտվում են մարդու ներաշխարհը, միայնության զգացումը, հիշողությունները և չասված ապրումները։ Սիրադեղյանը բնորոշ իր ոճով համադրում է պարզ առօրյա իրավիճակները և ներքին լարվածությունը՝ ստեղծելով բազմաշերտ պատմություն, որտեղ արտաքին իրադարձությունները հաճախ երկրորդական են ներքին հոգեբանական գործընթացների համեմատ։ Տեքստում առանձնահատուկ տեղ ունի լեզվական պարզությունը, խոսակցական երանգը և իրականության անկեղծ ներկայացումը, որոնք միասին ուժեղացնում են պատմվածքի ազդեցությունը։ Ստեղծագործությունը կարելի է դիտարկել որպես մարդու ներքին աշխարհի և առօրյա կյանքի փոխազդեցության նուրբ ուսումնասիրություն, որը բացահայտում է ժամանակակից մարդու հոգեբանական վիճակները։

Ինֆորմատիկա

Աշխատանքը նվիրված է բաշխիչ էլեկտրական ցանցերում հաշվառման և հեռաչափական տեղեկատվության հեռավար հավաքագրման ու մշակման ավտոմատացված տեղեկատվական համակարգի ուսումնասիրմանը, նախագծմանը և ստեղծմանը։ Այն ներառում է էլեկտրաէներգիայի սպառման, ցանցի աշխատանքային պարամետրերի, սարքավորումների վիճակի և այլ տեխնիկական ցուցանիշների վերաբերյալ տվյալների ստացման, փոխանցման, պահպանման, մշակման և վերլուծության գործընթացների համալիր ավտոմատացում։ Աշխատանքի շրջանակում դիտարկվում են բաշխիչ էլեկտրացանցերի տեղեկատվական ենթակառուցվածքի առանձնահատկությունները, հեռաչափական և հաշվառման սարքերից տվյալների ստացման եղանակները, կապի և տվյալների փոխանցման միջոցները, ինչպես նաև ստացված տեղեկատվության կենտրոնացված կառավարման ու վերահսկման մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այնպիսի համակարգի ձևավորմանը, որը կարող է նվազեցնել տվյալների ձեռքով հավաքագրման անհրաժեշտությունը, բարձրացնել չափումների և հաշվառման տվյալների ճշգրտությունը, ապահովել տեղեկատվության օպերատիվ հասանելիություն և նպաստել էլեկտրական ցանցի շահագործման արդյունավետության բարձրացմանը։ Ներկայացվում են համակարգի կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ բաղադրիչները, դրանց փոխկապակցվածությունը, տվյալների հոսքերի կազմակերպումը և տեղեկատվության մշակման տրամաբանությունը։ Աշխատանքը կարող է ներառել նաև ծրագրային և տեխնիկական միջոցների ընտրության, տվյալների բազաների կազմակերպման, օգտագործողների և սարքավորումների փոխգործակցության, համակարգի հուսալիության ու տեղեկատվական անվտանգության ապահովման հարցերի ուսումնասիրություն։ Ստեղծվող լուծումը նպատակաուղղված է էլեկտրական ցանցերում հաշվառման գործընթացների թվայնացմանը, հեռավար մոնիթորինգի հնարավորությունների ընդլայնմանը, վթարային կամ ոչ ստանդարտ իրավիճակների վերաբերյալ տեղեկատվության արագ ստացմանը և հավաքագրված տվյալների հիման վրա ավելի հիմնավորված կառավարչական ու տեխնիկական որոշումների ընդունմանը։ Արդյունքում ձևավորվում է ժամանակակից տեղեկատվական համակարգի հայեցակարգ, որը կարող է կիրառվել բաշխիչ էլեկտրացանցերի աշխատանքի վերահսկման, էլեկտրաէներգիայի հաշվառման, տեխնիկական վիճակի գնահատման և շահագործման գործընթացների կատարելագործման նպատակով։

Կենսաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է Հյուսիսարևմտյան Իրանում բնակվող ժողովուրդների գենետիկական կառուցվածքի, նրանց միջև կենսաբանական ազգակցության և պատմական ժողովրդագրական գործընթացների ուսումնասիրությանը՝ հայրական և մայրական գծերով փոխանցվող գենետիկական մարկերների համադրված վերլուծության միջոցով։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է Y քրոմոսոմի և միտոքոնդրիումային ԴՆԹ-ի փոփոխականության վրա, որոնք պոպուլյացիոն գենետիկայում հնարավորություն են տալիս համապատասխանաբար ուսումնասիրել հայրական և մայրական ծագումնաբանական գծերի տարածվածությունն ու բազմազանությունը։ Տարբեր բնակչական խմբերից ստացված տվյալների համեմատական ուսումնասիրության միջոցով գնահատվում են գենետիկական նմանություններն ու տարբերությունները, առանձին գենետիկական գծերի հաճախականությունները և պոպուլյացիաների միջև հնարավոր պատմական կապերը։ Կարևորվում է տարածաշրջանի աշխարհագրական և պատմամշակութային առանձնահատկությունների ազդեցությունը բնակչության գենետիկական կազմի ձևավորման վրա, քանի որ Հյուսիսարևմտյան Իրանը պատմականորեն գտնվել է տարբեր ժողովուրդների տեղաշարժերի, առևտրային ճանապարհների և մշակութային փոխազդեցությունների տարածքում։ Գենետիկական տվյալները հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրել բնակչության ձևավորման երկարաժամկետ գործընթացները, հնարավոր միգրացիոն հոսքերը, տարբեր խմբերի միջև գենային փոխանակությունը և որոշ հայրական կամ մայրական գծերի աշխարհագրական տարածման առանձնահատկությունները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում Y քրոմոսոմային և միտոքոնդրիումային տվյալների համեմատությանը, քանի որ դրանց միջև արձանագրվող տարբերությունները կարող են լրացուցիչ տեղեկություններ տրամադրել անցյալում տղամարդկանց և կանանց տեղաշարժերի ու ժողովրդագրական գործընթացների առանձնահատկությունների վերաբերյալ։ Հետազոտությունը կարող է ներառել նաև ուսումնասիրվող խմբերի տվյալների համեմատություն հարևան տարածաշրջանների և այլ պոպուլյացիաների գենետիկական ցուցանիշների հետ՝ ավելի լայն տարածաշրջանային փոխհարաբերությունները բացահայտելու նպատակով։ Գենետիկական բազմազանության ուսումնասիրությունը կատարվում է բնակչությունների պատմության վերակառուցման համատեքստում և չի ենթադրում անհատների մշակութային, լեզվական կամ ազգային ինքնության որոշում միայն կենսաբանական տվյալների հիման վրա։ Աշխատությունը համադրում է գենետիկայի, մարդաբանության, ժողովրդագրության և բնակչությունների պատմության մոտեցումները՝ տարածաշրջանի բնակչական կազմի ձևավորման վերաբերյալ առավել ամբողջական պատկեր ստանալու համար։ Նյութը կարող է օգտակար լինել պոպուլյացիոն և էվոլյուցիոն գենետիկայի, մոլեկուլային մարդաբանության, պատմական ժողովրդագրության և տարածաշրջանի ժողովուրդների ծագման ու փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, մասնագետների և ուսանողների համար։