ՍՍՀՄ Կուլտուրայի մինիստրության գրադարանների կենտրոնացված համակարգերից օգտվելու կանոններ

Հոգեբանություն

Այս աշխատանքը նվիրված է լոկուս վերահսկման (locus of control) հոգեբանական կոնստրուկտի դերին կպչուն-սևեռուն ձևավորումների (օբսեսիվ-կոմպուլսիվ դրսևորումների) առաջացման, զարգացման և պահպանման գործընթացներում՝ ընդգծելով անձի վերահսկողության զգացման ընկալման և անհանգստության կառավարման մեխանիզմների փոխկապվածությունը։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում է, թե ինչպես են արտաքին կամ ներքին լոկուս վերահսկման կողմնորոշումները ազդում անհատի մտքերի, վախերի և կրկնվող վարքագծերի ձևավորման վրա, հատկապես այն իրավիճակներում, երբ անձը փորձում է նվազեցնել անորոշությունը կամ կանխել հնարավոր բացասական հետևանքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն գաղափարին, որ արտաքին լոկուս վերահսկման գերակայության դեպքում անհատը ավելի հակված է իր կյանքի իրադարձությունները վերագրելու արտաքին ուժերին, ինչը կարող է ուժեղացնել վերահսկողության կորստի զգացումը և նպաստել կպչուն մտքերի ու կոմպուլսիվ գործողությունների ամրապնդմանը, մինչդեռ ներքին լոկուս վերահսկումը կարող է հանդես գալ որպես պաշտպանիչ գործոն՝ նպաստելով ինքնակարգավորման և անհանգստության նվազեցման մեխանիզմների զարգացմանը։ Քննարկվում են նաև կոգնիտիվ-վարքային մոտեցումները, որոնք բացատրում են, թե ինչպես են աղավաղված համոզմունքները և վերահսկողության գերագնահատված անհրաժեշտությունը պահպանում օբսեսիվ-կոմպուլսիվ ցիկլը, ինչպես նաև միջամտության հնարավորությունները՝ ուղղված վերահսկողության ընկալման վերակառուցմանը և ադապտիվ վարքային ռազմավարությունների ձևավորմանը:

Պատմություն

Իսրայել պետությունը գտնվում է Մերձավոր Արևելքում՝ Միջերկրական ծովի արևելյան ափին և հանդիսանում է պատմական, քաղաքական և մշակութային մեծ նշանակություն ունեցող երկիր, որի ձևավորումը ժամանակակից փուլում տեղի է ունեցել 1948 թվականին։ Իսրայելի տարածքը բնութագրվում է բազմազան բնական պայմաններով՝ ներառելով ափամերձ հարթավայրերը, կենտրոնական լեռնային շրջանները, Նեգևի անապատը և Հորդանանի հովիտը, ինչը ստեղծում է կլիմայական և լանդշաֆտային մեծ տարբերություններ երկրի ներսում՝ մերձարևադարձային միջերկրածովյան կլիմայից մինչև չոր անապատային պայմաններ։ Պետության տնտեսությունը բարձր զարգացած է և հիմնված է արդյունաբերության, բարձր տեխնոլոգիաների, գյուղատնտեսության և գիտական հետազոտությունների վրա, որտեղ հատկապես զարգացած են տեղեկատվական տեխնոլոգիաները, բժշկական տեխնիկան և ռազմական արդյունաբերությունը։ Գյուղատնտեսությունը աչքի է ընկնում նորարարական մեթոդներով՝ կաթիլային ոռոգման համակարգերի լայն կիրառմամբ, ինչը թույլ է տալիս արդյունավետ օգտագործել ջրային սահմանափակ ռեսուրսները։ Իսրայելը ունի նաև բարդ ժողովրդագրական և քաղաքական կառուցվածք՝ բազմազգ և բազմակրոն բնակչությամբ, որտեղ կարևոր դեր են խաղում հրեական և արաբական համայնքները, իսկ մայրաքաղաքը Երուսաղեմն է, որը նաև ունի միջազգային վիճելի կարգավիճակ։ Երկիրը գտնվում է ռազմավարական կարևոր տարածաշրջանում, ինչը պայմանավորում է նրա ակտիվ ներգրավվածությունը միջազգային հարաբերություններում և տարածաշրջանային քաղաքական գործընթացներում, ինչպես նաև անվտանգային բարդ միջավայրում։

Բժշկություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության զինված ուժերի զինծառայողների՝ բարձր լեռնային պայմաններին հարմարվելու բժշկական և կազմակերպական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև համապատասխան համակարգի կատարելագործման հնարավոր ուղղությունների գնահատմանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է բարձրադիր վայրերին բնորոշ միջավայրային գործոնների ազդեցության, օրգանիզմի հարմարվողական արձագանքների և զինծառայողների առողջական ու ֆիզիկական վիճակի պահպանման կազմակերպական խնդիրների վրա։ Քննության են առնվում բարձրության պայմաններում մթնոլորտային և կլիմայական առանձնահատկությունների ազդեցությամբ առաջացող ֆիզիոլոգիական փոփոխությունները, աշխատունակության և ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության հանդուրժողականության փոփոխությունները, ինչպես նաև նոր պայմաններին աստիճանական հարմարվելու նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում զինվորական ծառայության բնույթին, քանի որ բարձր լեռնային շրջաններում ծառայողական պարտականությունների իրականացումը կարող է ուղեկցվել ֆիզիկական ծանրաբեռնվածությամբ, եղանակային փոփոխություններով և միջավայրային այլ գործոններով, որոնք անհրաժեշտ է հաշվի առնել բժշկական ապահովման կազմակերպման ժամանակ։ Ուսումնասիրվում են զինծառայողների առողջական վիճակի գնահատման, բժշկական դիտարկման, կանխարգելիչ միջոցառումների կազմակերպման և հարմարվողական գործընթացի արդյունավետության վերահսկման մոտեցումները։ Կարևորվում է նաև բժշկական ծառայությունների կազմակերպումը՝ համապատասխան պայմաններում անձնակազմի առողջության պահպանման և ծառայողական գործունեության կայունության ապահովման տեսանկյունից։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել կլինիկական, ֆիզիոլոգիական, հիգիենիկ և կազմակերպական ցուցանիշներ՝ բարձր լեռնային միջավայրին հարմարվողականության ընթացքը համալիր գնահատելու նպատակով։ Առանձին տեղ է հատկացվում տարբեր անհատական գործոնների նշանակությանը, քանի որ ֆիզիկական պատրաստվածությունը, նախնական առողջական վիճակը և միջավայրային պայմաններին արձագանքելու առանձնահատկությունները կարող են ազդել հարմարվողականության ընթացքի վրա։ Բժշկակազմակերպական համակարգի կատարելագործումը դիտարկվում է անձնակազմի առողջության պահպանման, բժշկական վերահսկողության արդյունավետության բարձրացման և համապատասխան ծառայությունների աշխատանքի համակարգման համատեքստում։ Աշխատությունն ունի կիրառական նշանակություն ռազմական բժշկության համար, քանի որ բարձր լեռնային պայմանները Հայաստանի աշխարհագրական միջավայրում կարևոր գործոն են զինվորական ծառայության բժշկական ապահովման կազմակերպման տեսանկյունից։ Նյութը կարող է օգտակար լինել ռազմական բժշկության, ֆիզիոլոգիայի, կանխարգելիչ բժշկության, առողջապահության կազմակերպման և բարձր լեռնային պայմաններին մարդու հարմարվողականության ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, բժիշկների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Բժշկություն

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է ազոտի օքսիդի դերին գլխուղեղի արյունամատակարարման խանգարումների և նեյրովարքային փոփոխությունների ձևավորման գործընթացում՝ հիպոկինեզիայի, այսինքն՝ շարժողական ակտիվության սահմանափակման պայմաններում։ Ուսումնասիրության հիմքում ընկած է այն գաղափարը, որ ֆիզիկական ակտիվության երկարատև նվազումը կարող է առաջացնել օրգանիզմի բազմաթիվ ֆիզիոլոգիական համակարգերի գործունեության փոփոխություններ, որոնց թվում կարևոր նշանակություն ունեն ուղեղային արյան շրջանառության, անոթային կարգավորման և նյարդային համակարգի ֆունկցիայի խանգարումները։ Աշխատության կենտրոնական թեման ազոտի օքսիդն է՝ որպես կենսաբանական ակտիվ մոլեկուլ, որը մասնակցում է անոթների տոնուսի կարգավորմանը, անոթների լայնացմանը և գլխուղեղի արյունամատակարարման պահպանմանը։ Հեղինակը դիտարկում է, թե ինչպես կարող են հիպոկինեզիայի պայմաններում ազոտի օքսիդի համակարգի փոփոխությունները կապված լինել ուղեղային անոթների ֆունկցիոնալ վիճակի վատթարացման և ուղեղի հյուսվածքների արյունամատակարարման խանգարման հետ։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է նաև անոթային փոփոխությունների և վարքային ու նյարդահոգեբանական դրսևորումների փոխկապակցվածության ուսումնասիրությունը։ Շարժողական ակտիվության սահմանափակման պայմաններում առաջացող նյարդային համակարգի փոփոխությունները կարող են արտահայտվել ճանաչողական գործընթացների, հուզական վիճակի, շարժողական վարքի և ընդհանուր նյարդային ակտիվության փոփոխություններով, և հետազոտությունը փորձում է պարզել, թե ինչ դեր կարող է ունենալ ազոտի օքսիդի համակարգը այդ գործընթացների զարգացման մեջ։ Աշխատանքը նաև անդրադառնում է այն կենսաքիմիական մեխանիզմներին, որոնց միջոցով ազոտի օքսիդը կարող է ազդել անոթային պատի, նյարդային բջիջների գործունեության և ուղեղային հեմոդինամիկայի վրա։ Այս տեսանկյունից ուսումնասիրությունը գտնվում է նեյրոքիմիայի, անոթային ֆիզիոլոգիայի և նյարդային համակարգի պաթոֆիզիոլոգիայի հատման կետում։ Հետազոտության նշանակությունն այն է, որ այն փորձում է մեկ ընդհանուր մեխանիզմի շրջանակում դիտարկել հիպոկինեզիայի հետևանքով առաջացող անոթային և նեյրովարքային փոփոխությունները՝ ուշադրություն դարձնելով ոչ միայն կառուցվածքային վնասմանը, այլև կարգավորիչ կենսաքիմիական գործընթացներին։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել նյարդաբանության, ֆիզիոլոգիայի, պաթոֆիզիոլոգիայի, բժշկական կենսաքիմիայի և վերականգնողական բժշկության ոլորտների մասնագետներին ու ուսանողներին։

Մանկավարժություն

Աշխատությունը նվիրված է ավագ նախադպրոցական տարիքի երեխաների ֆիզիկական դաստիարակության համակարգում պարապմունքների բարձրացված ռեժիմի կազմակերպման և կիրառման առանձնահատկություններին։ Ուսումնասիրության հիմնական նպատակն է դիտարկել այնպիսի ֆիզիկական ակտիվության կազմակերպման ձևերը, որոնք կարող են նպաստել երեխաների շարժողական կարողությունների, ֆիզիկական պատրաստվածության, դիմացկունության, ճկունության, արագաշարժության և կոորդինացիայի զարգացմանը՝ միաժամանակ հաշվի առնելով նախադպրոցական տարիքի երեխաների օրգանիզմի տարիքային և ֆիզիոլոգիական առանձնահատկությունները։ Աշխատության մեջ բարձրացված պարապմունքային ռեժիմը կարող է դիտարկվել որպես ֆիզիկական դաստիարակության գործընթացի ինտենսիվացման միջոց, որի դեպքում մեծանում են երեխաների շարժողական ակտիվության ծավալը, պարապմունքների նպատակային ուղղվածությունը և ֆիզիկական վարժությունների համակարգված կիրառումը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ֆիզիկական ծանրաբեռնվածության ճիշտ չափավորմանը, քանի որ նախադպրոցական տարիքում չափազանց բարձր կամ ոչ համապատասխան ծանրաբեռնվածությունը կարող է հակասել երեխայի բնական զարգացման պահանջներին, մինչդեռ ճիշտ ընտրված ակտիվությունը կարող է նպաստել օրգանիզմի ֆունկցիոնալ հնարավորությունների աստիճանական ընդլայնմանը։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ պարապմունքների կառուցվածքին, դրանց հաճախականությանը, տևողությանը, վարժությունների հաջորդականությանը, շարժողական խաղերի կիրառմանը և երեխաների անհատական առանձնահատկություններին համապատասխան ծանրաբեռնվածության ընտրությանը։ Հատուկ նշանակություն ունի նաև մանկավարժական վերահսկողությունը, որի միջոցով հնարավոր է գնահատել երեխաների արձագանքը ֆիզիկական ակտիվությանը և անհրաժեշտության դեպքում փոփոխել պարապմունքների ինտենսիվությունը։ Աշխատության գործնական արժեքը կայանում է նրանում, որ դրա մոտեցումները կարող են կիրառվել նախադպրոցական ուսումնական հաստատություններում ֆիզիկական դաստիարակության գործընթացի կազմակերպման և կատարելագործման համար։ Այն կարող է հետաքրքրել նախադպրոցական մանկավարժներին, ֆիզիկական դաստիարակության մասնագետներին, մանկավարժական բուհերի ուսանողներին, մարզական մանկավարժության հետազոտողներին և վաղ մանկության զարգացման ոլորտում աշխատող մասնագետներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը ֆիզիկական դաստիարակությունը դիտարկում է որպես երեխայի ամբողջական զարգացման կարևոր բաղադրիչ՝ ընդգծելով համակարգված, տարիքին համապատասխան և գիտականորեն հիմնավորված շարժողական ակտիվության նշանակությունը ավագ նախադպրոցական շրջանում։

Տնտեսագիտություն

Նյութը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության պետական բյուջեի մաքսային եկամուտների ձևավորման գործընթացի ուսումնասիրությանը և դրա արդյունավետության բարձրացման հնարավոր ուղիների բացահայտմանը։ Մաքսային եկամուտները պետական ֆինանսական համակարգի կարևոր բաղադրիչներից են, քանի որ դրանց միջոցով պետական բյուջե են մուտքագրվում արտաքին առևտրային գործառնությունների հետ կապված հարկային և մաքսային վճարներ։ Դրանց կայուն և արդյունավետ հավաքագրումը կախված է արտաքին առևտրի ծավալներից, ներմուծման և արտահանման կառուցվածքից, մաքսային վարչարարության արդյունավետությունից, հարկային և մաքսային օրենսդրության կիրառման որակից, ինչպես նաև մաքսային վերահսկողության տեխնիկական հնարավորություններից։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ մաքսային եկամուտների ձևավորման հիմնական աղբյուրներին, դրանց դինամիկային և պետական բյուջեի ընդհանուր եկամուտների մեջ ունեցած նշանակությանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մաքսային վարչարարության կատարելագործմանը, քանի որ արդյունավետ վերահսկողությունը պետք է միաժամանակ ապահովի ինչպես պետական եկամուտների ամբողջական հավաքագրումը, այնպես էլ արտաքին տնտեսական գործունեություն իրականացնող տնտեսավարողների համար կանխատեսելի և հնարավորինս պարզ ընթացակարգեր։ Եկամուտների ձևավորման բարելավման կարևոր ուղղություններից կարող են լինել մաքսային գործընթացների թվայնացումը, տվյալների փոխանակման ավտոմատացումը, ռիսկերի կառավարման համակարգերի կատարելագործումը, մաքսային արժեքի և ապրանքների դասակարգման վերահսկողության բարձրացումը և ստվերային շրջանառության նվազեցումը։ Թվային տեխնոլոգիաների ավելի լայն կիրառումը կարող է կրճատել վարչարարական ծախսերը, արագացնել մաքսային ձևակերպումները և միաժամանակ մեծացնել վերահսկողության ճշգրտությունը։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև մաքսային մարմինների և այլ պետական կառույցների միջև տեղեկատվության արդյունավետ փոխանակումը, ինչը կարող է նպաստել ռիսկային գործարքների ավելի արագ բացահայտմանը և մաքսային խախտումների կանխարգելմանը։ Նյութում կարող է դիտարկվել նաև մաքսային քաղաքականության և արտաքին առևտրի զարգացման փոխկապակցվածությունը, քանի որ եկամուտների ավելացումը պետք է իրականացվի այնպես, որ չստեղծվեն անհարկի խոչընդոտներ օրինական տնտեսական գործունեության և միջազգային առևտրի համար։ Բարելավման ուղղությունների շարքում կարող են ընդգրկվել մաքսային ծառայողների մասնագիտական պատրաստվածության բարձրացումը, հակակոռուպցիոն մեխանիզմների ամրապնդումը, վերահսկողության թափանցիկության ավելացումը և մաքսային վճարների հաշվարկման ու վճարման գործընթացների պարզեցումը։ Կարևոր է նաև գնահատել ոչ միայն բյուջետային մուտքերի անվանական աճը, այլև դրանց հավաքագրման արդյունավետությունը, վարչարարության ծախսերը և տնտեսական գործունեության վրա ազդեցությունը։ Նման համալիր մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ձևավորել մաքսային եկամուտների կառավարման այնպիսի համակարգ, որը համատեղում է պետական ֆինանսական շահերի պաշտպանությունը, օրինական արտաքին առևտրի խթանումը և գործարար միջավայրի բարելավումը։ Ընդհանուր առմամբ, թեման ուղղված է Հայաստանի մաքսային եկամուտների ձևավորման մեխանիզմների արդյունավետության բարձրացմանը և այնպիսի կառավարչական ու տեխնոլոգիական լուծումների բացահայտմանը, որոնք կարող են նպաստել պետական բյուջեի եկամուտների կայունությանը, մաքսային վարչարարության որակի բարելավմանը և հանրային ֆինանսների առավել արդյունավետ կառավարմանը։