«Վիշապ» քարակոթողները և դրանց հնագիտական համատեքստը

Քիմիա

Աշխատությունը նվիրված է օրգանական և կենսաօրգանական քիմիայի արդիական ուղղություններից մեկին՝ էնանտիոմերապես հարստացված, չհագեցած նոր α-ամինաթթուների ստացման մեթոդների մշակմանը, դրանց կառուցվածքային առանձնահատկությունների պարզաբանմանը և ֆիզիկաքիմիական հատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացած է այնպիսի սինթետիկ մոտեցումների վրա, որոնք հնարավորություն են տալիս ստանալ բարձր էնանտիոմերային մաքրությամբ օպտիկապես ակտիվ ամինաթթուներ և վերահսկել սինթեզի ընթացքում առաջացող միացությունների տարածական կառուցվածքը։ Քննարկվում են սկզբնական նյութերի ընտրության, քիմիական փոխարկումների հաջորդականության, ռեակցիաների պայմանների օպտիմալացման և նպատակային միացությունների անջատման ու մաքրման հետ կապված հարցերը։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում α-ամինաթթուների մոլեկուլներում չհագեցած կառուցվածքային հատվածների ներմուծմանը, քանի որ այդպիսի ֆունկցիոնալ խմբերի առկայությունը հնարավորություն է ստեղծում հետագա քիմիական ձևափոխությունների և նոր ածանցյալների ստացման համար։ Ուսումնասիրվում են ստացված միացությունների կառուցվածքը, ստերեոքիմիական առանձնահատկությունները, էնանտիոմերային բաղադրությունը և դրանց կապը նյութերի քիմիական հատկությունների հետ։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են նաև ասիմետրիկ սինթեզի սկզբունքները և քիրալության վերահսկման մեթոդաբանական մոտեցումները, որոնք կարևոր նշանակություն ունեն կենսաբանորեն ակտիվ նյութերի նպատակային ստացման համար։ Ստացված նոր α-ամինաթթուները կարող են հետաքրքրություն ներկայացնել պեպտիդների, դեղաբանորեն նշանակալի միացությունների և այլ բարդ օրգանական համակարգերի սինթեզի տեսանկյունից՝ ծառայելով որպես արժեքավոր քիրալ կառուցվածքային միավորներ։ Աշխատանքում սինթետիկ արդյունքների հետ մեկտեղ կարևորվում է նոր միացությունների նույնականացումը և բնութագրումը ժամանակակից ֆիզիկաքիմիական ու սպեկտրային հետազոտական մեթոդների կիրառմամբ։ Հետազոտությունն ընդհանուր առմամբ նպաստում է ոչ սպիտակուցային և կառուցվածքային ձևափոխված ամինաթթուների քիմիայի զարգացմանը, ընդլայնում է էնանտիոմերապես հարստացված միացությունների ստացման հնարավորությունները և գիտական հիմք է ստեղծում դրանց հետագա կիրառական ու հիմնարար ուսումնասիրությունների համար։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է հեռահաղորդակցության շուկայի ձևավորման, գործունեության և զարգացման հիմնական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության օրինակով։ Հետազոտության առանցքում հեռահաղորդակցական ծառայությունների շուկայի կառուցվածքն է, դրա տնտեսական նշանակությունը, մրցակցային միջավայրը, տեխնոլոգիական փոփոխությունների ազդեցությունը և ոլորտի հետագա զարգացման հնարավոր ուղղությունները։ Քննվում են ֆիքսված և շարժական կապի, ինտերնետային հասանելիության, տվյալների փոխանցման և հարակից թվային ծառայությունների զարգացման ընդհանուր միտումները՝ ուշադրություն դարձնելով սպառողների պահանջարկի փոփոխությանը և նոր տեխնոլոգիաների տարածմանը։ Առանձնահատուկ նշանակություն է տրվում շուկայի մասնակիցների միջև մրցակցության ուսումնասիրությանը, ծառայությունների տեսակների ընդլայնմանը, գնային քաղաքականությանը և սպասարկման որակի բարձրացմանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում է հեռահաղորդակցության ենթակառուցվածքների դերը շուկայի զարգացման գործում՝ ընդգծելով ցանցերի արդիականացման, թողունակության մեծացման և ծառայությունների հասանելիության ընդլայնման կարևորությունը։ Քննվում են նաև ոլորտի կարգավորման սկզբունքները և պետական քաղաքականության ազդեցությունը մրցակցային միջավայրի, ներդրումային գործունեության ու սպառողների շահերի պաշտպանության վրա։ Կարևորվում է տեխնոլոգիական նորարարությունների ազդեցությունը շուկայի կառուցվածքի վրա, քանի որ կապի նոր սերունդների, լայնաշերտ ինտերնետի, թվային հարթակների և համակցված ծառայությունների զարգացումը փոխում է ինչպես օպերատորների բիզնես մոդելները, այնպես էլ սպառողական վարքագիծը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում ներդրումային միջավայրին և կապի ենթակառուցվածքների զարգացման համար անհրաժեշտ ֆինանսական ռեսուրսների ներգրավմանը։ Ուսումնասիրվում են քաղաքային և տարածաշրջանային տարածքների միջև ծառայությունների հասանելիության հնարավոր տարբերությունները, ինչպես նաև թվային ներառականության ապահովման տնտեսական և սոցիալական նշանակությունը։ Շուկայի զարգացման հեռանկարները կարող են դիտարկվել նաև տնտեսության ընդհանուր թվայնացման համատեքստում, քանի որ ժամանակակից հեռահաղորդակցական ենթակառուցվածքները հիմք են ստեղծում էլեկտրոնային ծառայությունների, թվային բիզնեսի, հեռավար աշխատանքի և տեղեկատվական հասարակության զարգացման համար։ Համեմատական մոտեցմամբ հնարավոր է ուսումնասիրել միջազգային հեռահաղորդակցական շուկաների փորձը և առանձնացնել Հայաստանի պայմաններում կիրառելի կազմակերպական ու տնտեսական մոտեցումները։ Աշխատությունը համակարգում է ոլորտի զարգացման վրա ազդող տեխնոլոգիական, տնտեսական, մրցակցային և կարգավորող գործոնները՝ նպաստելով հեռահաղորդակցության շուկայի զարգացման օրինաչափությունների և երկարաժամկետ հեռանկարների առավել ամբողջական ընկալմանը։

Այլ առարկաներ

Աշխատությունը նվիրված է կարտոֆիլի մշակության պայմաններում հողային հերբիցիդների կիրառման և սևահողերի կենսաբանական ակտիվության միջև փոխկապակցվածության ագրոէկոլոգիական ուսումնասիրությանը՝ Գեղարքունիքի մարզին բնորոշ բնակլիմայական և հողային պայմանների հաշվառմամբ։ Հետազոտության առանցքում հողի կենսաբանական վիճակի փոփոխություններն են, որոնք կարող են առաջանալ մոլախոտերի դեմ կիրառվող քիմիական միջոցների ազդեցությամբ։ Հողը դիտարկվում է որպես բարդ կենդանի համակարգ, որտեղ միկրոօրգանիզմների գործունեությունը, օրգանական նյութերի քայքայումը, սննդատարրերի շրջանառությունը և ֆերմենտային գործընթացները կարևոր նշանակություն ունեն հողի բերրիության պահպանման ու մշակաբույսերի բնականոն զարգացման համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հերբիցիդների ազդեցության պայմաններում հողային միկրոֆլորայի ընդհանուր ակտիվության, տարբեր ֆիզիոլոգիական խմբերի հարաբերակցության և կենսաքիմիական գործընթացների հնարավոր փոփոխություններին։ Քննվում է, թե բույսերի պաշտպանության միջոցների կիրառումը որքանով կարող է ժամանակավորապես փոփոխել հողի կենսաբանական հավասարակշռությունը և ինչպիսի դեր ունեն այդ փոփոխությունների բնույթի մեջ հողի հատկությունները, եղանակային պայմանները, խոնավությունը և ջերմաստիճանը։ Կարևոր ուղղություն է հողի ֆերմենտային ակտիվության ուսումնասիրությունը, քանի որ համապատասխան ցուցանիշները կարող են օգտագործվել որպես հողային միջավայրում տեղի ունեցող կենսաբանական փոփոխությունների զգայուն ցուցիչներ։ Դիտարկվում են նաև հումուսի և սննդատարրերի փոխակերպման հետ կապված գործընթացները, որոնք անմիջականորեն առնչվում են հողի բերրիության և գյուղատնտեսական արտադրության կայունության հետ։ Հետազոտության շրջանակում համադրվում են մշակաբույսի աճեցման, մոլախոտային բուսականության վերահսկման և հողային էկոհամակարգի պահպանման խնդիրները՝ գնահատելով գյուղատնտեսական միջոցառումների հնարավոր ազդեցությունը ոչ նպատակային հողային կենսաբանական գործընթացների վրա։ Գեղարքունիքի մարզի պայմանների առանձնացումը հնարավորություն է տալիս խնդիրը դիտարկել բարձրադիր գյուղատնտեսական տարածքներին բնորոշ կլիմայական գործոնների և սևահողերի առանձնահատկությունների համատեքստում։ Ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև հողի կենսաբանական ակտիվության ցուցանիշների միջոցով ագրոէկոհամակարգերի վիճակի գնահատման համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը միավորում է հողագիտության, ագրոքիմիայի, գյուղատնտեսական մանրէաբանության և ագրոէկոլոգիայի մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով գիտականորեն գնահատել բույսերի պաշտպանության քիմիական միջոցների և հողի կենսաբանական գործընթացների փոխազդեցությունը ու նպաստել հողային ռեսուրսների կայուն օգտագործման սկզբունքների զարգացմանը։

Բժշկություն

Աշխատությունը նվիրված է հելիում-նեոնային լազերի կիրառման արդյունավետության ուսումնասիրությանը օտոմիկոզի համալիր բուժման գործընթացում։ Հեղինակը ներկայացնում է հիվանդության առաջացման պատճառները, կլինիկական դրսևորումները, ախտորոշման սկզբունքները և բուժման ժամանակակից մոտեցումները՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով լազերային թերապիայի դերին։ Վերլուծվում են հելիում-նեոնային լազերի կենսաբանական ազդեցության մեխանիզմները, դրա հակաբորբոքային, վերականգնողական և միկրոշրջանառությունը խթանող հատկությունները, ինչպես նաև դրանց նշանակությունը բուժման արդյունավետության բարձրացման գործում։ Քննարկվում են լազերային ճառագայթման համակցումը հակասնկային դեղամիջոցների և այլ բուժական մեթոդների հետ, գնահատվում են բուժման արդյունքները, ապաքինման տեմպերը, ախտանիշների նվազեցման աստիճանը և հիվանդության կրկնության կանխարգելման հնարավորությունները։ Հետազոտությունը հիմնված է կլինիկական դիտարկումների և գործնական տվյալների վրա՝ ներկայացնելով համալիր բուժման առավելություններն ու կիրառման առանձնահատկությունները տարբեր կլինիկական իրավիճակներում։ Աշխատությունը նախատեսված է օտորինոլարինգոլոգների, մաշկաբանների, վարակաբանների, կլինիկական հետազոտողների, բժշկական ուսանողների և սնկային հիվանդությունների ախտորոշմամբ ու բուժմամբ հետաքրքրվող մասնագետների համար։

Կենսաբանություն

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է օքսիդավերականգնման պոտենցիալի դերի ուսումնասիրությանը բակտերիաների աճի, կենսագործունեության և պրոտոնից կախված տրանսպորտային համակարգերի աշխատանքի կարգավորման գործընթացներում։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են բջջի էներգետիկ փոխանակման առանձնահատկությունները, էլեկտրոնների փոխանցման շղթայի գործունեությունը և օքսիդավերականգնման պայմանների ազդեցությունը թաղանթային տրանսպորտի արդյունավետության վրա։ Հեղինակը վերլուծում է, թե ինչպես են արտաքին և ներքին միջավայրի օքսիդավերականգնման փոփոխությունները ազդում պրոտոնային գրադիենտի ձևավորման, սննդանյութերի տեղափոխման, բջջային նյութափոխանակության և բակտերիաների հարմարվողականության մեխանիզմների վրա։ Աշխատությունն ընդգրկում է փորձարարական հետազոտությունների արդյունքներ, տեսական վերլուծություններ և կենսաքիմիական մեխանիզմների մեկնաբանություններ, որոնք նպաստում են մանրէաբանական գործընթացների ավելի խորքային ըմբռնմանը։ Հրատարակությունը նախատեսված է մանրէաբանության, կենսաքիմիայի, մոլեկուլային կենսաբանության, կենսատեխնոլոգիայի և հարակից ոլորտների ուսանողների, գիտաշխատողների և մասնագետների համար։

Ինֆորմատիկա

Формальные грамматики и языки. Элементы теории трансляции աշխատությունը տեսական ինֆորմատիկայի և ծրագրավորման լեզուների ուսումնասիրության դասական ուսումնական ձեռնարկ է, որը ներկայացնում է ֆորմալ քերականությունների և ձևական լեզուների հիմունքները, այն բացատրում է Չոմսկու հիերարխիան, կանոնավոր, կոնտեքստից ազատ և ավելի բարդ քերականությունների կառուցվածքը, ինչպես նաև ավտոմատների տեսությունը և դրանց կապը լեզուների ճանաչման գործընթացների հետ, գիրքը անդրադառնում է ծրագրավորման լեզուների կառուցվածքին և կոմպիլյատորների աշխատանքի սկզբունքներին՝ լեքսիկական, սինտակսական և սեմանտիկ վերլուծության փուլերով, միաժամանակ ընդգրկելով թարգմանության (translators) տեսության հիմունքները և կոդի գեներացման մոտեցումները, ինչը այն դարձնում է կարևոր աղբյուր համակարգչային գիտության, ծրագրավորման լեզուների և կոմպիլյատորների նախագծման ուսանողների համար։