Տնտեսավարող սուբյեկտների ֆինանսական դրության գնահատսան սեթոդաբանության հիմնահարցերը

Քաղաքագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է ՍՍՀՄ-ում գրադարանային գործի կանոնադրական հիմքերի և կազմակերպչական սկզբունքների ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով պետական գրադարանային համակարգի կառուցվածքը, գործունեության կարգավորումը և մշակութային քաղաքականության իրականացման մեխանիզմները։ Հեղինակը վերլուծում է խորհրդային գրադարանային համակարգի իրավական և նորմատիվ դաշտը՝ ներառյալ գրադարանների ստեղծման, ֆինանսավորման, կառավարման և ֆոնդերի ձևավորման կանոնները։ Գրքում դիտարկվում են գրադարանների սոցիալական դերը՝ բնակչության կրթական մակարդակի բարձրացման, գաղափարական դաստիարակության և ընթերցանության խթանման համատեքստում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում գրադարանային աշխատողների գործառույթներին, ընթերցողների սպասարկման ձևերին և գրադարանային ցանցի կենտրոնացված կառավարման սկզբունքներին։ Հեղինակը ուսումնասիրում է նաև գրադարանային գործի զարգացման փուլերը ՍՍՀՄ-ում՝ ընդգծելով պետական վերահսկողության և միասնական ստանդարտների ներդրման նշանակությունը։ Աշխատությունը կարևոր աղբյուր է գրադարանագիտության պատմության, մշակութային քաղաքականության և տեղեկատվական համակարգերի ուսումնասիրության համար և օգտակար է գրադարանավարների, մշակութային ոլորտի մասնագետների և հետազոտողների համար։

Պատմություն

Ժողովուրդների մեծ գաղթը պատմական լայնածավալ գործընթաց էր, որը տեղի ունեցավ հիմնականում IV–VII դարերի ընթացքում և մեծ ազդեցություն ունեցավ Եվրոպայի քաղաքական, մշակութային և ազգային կազմավորման վրա։ Այս ժամանակաշրջանում բազմաթիվ ցեղեր և ժողովուրդներ տեղափոխվում էին մի տարածքից մյուսը՝ պայմանավորված տնտեսական դժվարություններով, բնակավայրերի սղությամբ, պատերազմներով, կլիմայական փոփոխություններով և հատկապես քոչվոր ցեղերի հարձակումներով։ Գաղթի ամենակարևոր պատճառներից մեկը հոների ներխուժումն էր Եվրոպա, որը ստիպեց գերմանական և այլ ցեղերի լքել իրենց բնակավայրերը և շարժվել դեպի Արևմտյան Հռոմեական կայսրության սահմաններ։ Գաղթին մասնակցում էին գոթերը, վանդալները, ֆրանկները, բուրգունդները, ալանները, լանգոբարդները, սլավոնները և այլ ժողովուրդներ, որոնք հետագայում հիմնեցին նոր թագավորություններ եվրոպական տարբեր տարածքներում։ Այս շարժումները զգալիորեն թուլացրին Հռոմեական կայսրությունը, քանի որ գաղթող ցեղերը հաճախ ներխուժում էին կայսրության տարածքներ, ավերում քաղաքներ և խախտում տնտեսական ու քաղաքական կայունությունը։ 476 թվականին Արևմտյան Հռոմեական կայսրության անկումը համարվում է ժողովուրդների մեծ գաղթի կարևոր հետևանքներից մեկը։ Գաղթի արդյունքում Եվրոպայի էթնիկական քարտեզը զգալիորեն փոխվեց, ձևավորվեցին նոր պետություններ և ժողովուրդներ, ինչպես նաև սկսվեց միջնադարյան հասարակության կազմավորումը։ Այս գործընթացը նպաստեց հռոմեական և գերմանական մշակույթների փոխազդեցությանը, որի արդյունքում ձևավորվեցին եվրոպական միջնադարյան քաղաքակրթության հիմքերը։ Ժողովուրդների մեծ գաղթը ոչ միայն ռազմական և քաղաքական իրադարձություն էր, այլ նաև մշակութային ու սոցիալական խոշոր փոփոխությունների շրջան, որն ազդեց եվրոպական ժողովուրդների լեզվի, ավանդույթների, պետական կառավարման և կրոնական կյանքի զարգացման վրա։

Տնտեսագիտություն

Գործազրկության էությունը վերաբերում է այն իրավիճակին, երբ աշխատունակ և աշխատելու պատրաստ մարդիկ չեն կարողանում գտնել համապատասխան աշխատանք՝ չնայած ակտիվորեն փնտրում են այն։ Այն համարվում է կարևոր մակրոտնտեսական խնդիր, քանի որ ազդում է ինչպես անհատի եկամտի և կյանքի որակի, այնպես էլ երկրի տնտեսական աճի և արտադրողականության վրա։ Գործազրկությունը կարող է առաջանալ տարբեր պատճառներով՝ տնտեսական անկումների, տեխնոլոգիական փոփոխությունների, կառուցվածքային անհամապատասխանությունների կամ աշխատաշուկայի ժամանակավոր անհավասարակշռությունների հետևանքով։ Գործազրկության հիմնական տեսակներն են՝ ֆրիկցիոն (կարճաժամկետ՝ աշխատանք փոխելու կամ նոր աշխատանք փնտրելու ժամանակ առաջացող), կառուցվածքային (երբ աշխատողների հմտությունները չեն համապատասխանում շուկայի պահանջներին), ցիկլային (տնտեսական անկումների հետևանքով առաջացող), սեզոնային (տարվա որոշ եղանակներին աշխատանքների նվազման հետևանքով) և թաքնված գործազրկություն (երբ մարդիկ աշխատում են իրենց ներուժից ցածր արդյունավետությամբ)։ Գործազրկության բնական մակարդակը այն մակարդակն է, որը գոյություն ունի տնտեսությունում նույնիսկ կայուն տնտեսական աճի պայմաններում և ներառում է ֆրիկցիոն և կառուցվածքային գործազրկությունը։ Այն չի կարող ամբողջությամբ վերացվել, քանի որ միշտ կան մարդիկ, ովքեր փոխում են աշխատանքը կամ նոր են մտնում աշխատաշուկա, ինչպես նաև կան կառուցվածքային փոփոխություններ տնտեսության մեջ։ Բնական մակարդակը համարվում է այն «նորմալ» գործազրկության մակարդակը, որի դեպքում տնտեսությունը գտնվում է երկարաժամկետ հավասարակշռության մեջ, իսկ ինֆլյացիան չի արագանում։

Տեխնոլոգիա

Աշխատանքը նվիրված է լեռնային պայմաններում հիդրոտեխնիկական կառուցվածքների հաշվարկային մեթոդների մշակմանը և դրանց անվտանգ ու հուսալի շահագործման ապահովման խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են լեռնային տարածքների բարդ բնական պայմանները, որոնք կարող են էապես ազդել հիդրոտեխնիկական կառույցների նախագծման, կառուցման և շահագործման վրա՝ ներառյալ տեղանքի բարդ ռելիեֆը, երկրաբանական և սեյսմիկ առանձնահատկությունները, ջրի հոսքերի փոփոխականությունը, սելավային երևույթները և ջերմաստիճանային տատանումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հիդրոտեխնիկական կառուցվածքների վրա գործող հիդրոստատիկ և հիդրոդինամիկ բեռնվածությունների, հիմքերի և կառուցվածքային տարրերի ամրության ու կայունության գնահատմանը։ Աշխատանքի կարևոր ուղղություններից է հաշվարկային մեթոդների կատարելագործումը՝ հաշվի առնելով լեռնային պայմաններին բնորոշ բնական և տեխնածին գործոնների համակցված ազդեցությունը։ Ուսումնասիրությունը կարող է ներառել ջրամբարների, ամբարտակների, ջրանցքների, ջրատարների, հիդրոէներգետիկ և այլ ջրատնտեսական կառույցների աշխատանքային ռեժիմների վերլուծություն, ինչպես նաև դրանց տեխնիկական վիճակի գնահատման մեթոդների ուսումնասիրություն։ Կարևորվում է սեյսմիկ ազդեցությունների և հիդրոտեխնիկական կառույցների փոխազդեցության գնահատումը, հատկապես այն տարածքներում, որտեղ երկրաշարժերի վտանգը բարձր է։ Անվտանգ շահագործման ապահովման նպատակով ուշադրություն է դարձվում մշտադիտարկման, տեխնիկական ախտորոշման, հնարավոր վթարային իրավիճակների կանխատեսման և կանխարգելիչ միջոցառումների կազմակերպմանը։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև հիդրոտեխնիկական համակարգերի հուսալիության գնահատմանը, ռիսկերի կառավարմանը և կառույցների շահագործման ընթացքում առաջացող դեֆորմացիաների ու վնասվածքների ժամանակին հայտնաբերմանը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են հիմք հանդիսանալ հաշվարկային մոդելների և նախագծային մոտեցումների կատարելագործման, կառուցվածքների ամրության ու կայունության բարձրացման, ինչպես նաև լեռնային պայմաններում դրանց շահագործման անվտանգության մակարդակի բարելավման համար։ Աշխատանքը կարևոր կիրառական նշանակություն ունի ջրային ռեսուրսների կառավարման, հիդրոէներգետիկայի և ենթակառուցվածքների անվտանգության ոլորտներում՝ նպաստելով հիդրոտեխնիկական կառույցների երկարաժամկետ, հուսալի և անվտանգ աշխատանքի ապահովմանը։

Քաղաքագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության տեղեկատվական անվտանգության համակարգի համապարփակ ուսումնասիրությանը համաշխարհայնացման պայմաններում՝ կենտրոնանալով տեղեկատվական միջավայրում ձևավորվող սպառնալիքների, դրանց ազդեցության և հակազդման մեխանիզմների վրա։ Հետազոտության հիմքում ընկած է այն մոտեցումը, որ տեղեկատվական անվտանգությունը պետք է դիտարկել ոչ միայն տեխնիկական կամ կիբերանվտանգության նեղ շրջանակում, այլև անհատի, հասարակության և պետության փոխկապակցված շահերի պաշտպանության համատեքստում։ Ուսումնասիրվում են տեղեկատվական անվտանգության տեսական և քաղաքական ընկալումները, տարբեր երկրների մոտեցումներն ու հայեցակարգերը, ինչպես նաև համաշխարհայնացման գործընթացների ազդեցությունը ազգային տեղեկատվական տարածքի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տեղեկատվական սպառնալիքների առաջացման առանձնահատկություններին և դրանց հնարավոր դրսևորումներին՝ ներառյալ տեղեկատվական ազդեցությունը, ազգային ու պետական շահերին սպառնացող վտանգները և տեղեկատվական միջավայրում հասարակական ու քաղաքական գործընթացների վրա ներգործության հնարավորությունները։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է նաև Հայաստանի Հանրապետության տեղեկատվական անվտանգության ապահովման կառուցակարգերի վերլուծությունը, դրանց արդյունավետության գնահատումը և կատարելագործման հնարավոր ուղիների բացահայտումը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում է թվային դիվանագիտության դերը տեղեկատվական անվտանգության քաղաքականության իրականացման գործում, ինչպես նաև միջազգային համագործակցության նշանակությունը տեղեկատվական սպառնալիքների կանխարգելման և դրանց դեմ պայքարի հարցում։ Ուսումնասիրությունը համադրում է Հայաստանի, Ռուսաստանի, ԱՄՆ-ի և միջազգային կազմակերպությունների համապատասխան փորձն ու մոտեցումները՝ հնարավորություն տալով բացահայտել տարբեր տեղեկատվական անվտանգության համակարգերի ընդհանրություններն ու տարբերությունները և դրանք դիտարկել Հայաստանի Հանրապետության ազգային շահերի տեսանկյունից։ Աշխատանքում տեղեկատվական անվտանգության խնդիրը ներկայացվում է նաև որպես ազգային անվտանգության կարևոր բաղադրիչ, քանի որ տեղեկատվական միջավայրի զարգացումը կարող է ազդեցություն ունենալ պետական կառավարման, հասարակական կայունության, քաղաքական գործընթացների և ազգային արժեքների պահպանության վրա։ Հետազոտությունը կարող է հետաքրքրել քաղաքագետներին, միջազգային հարաբերությունների մասնագետներին, ազգային և տեղեկատվական անվտանգության ոլորտի հետազոտողներին, պետական կառավարման մասնագետներին, ինչպես նաև այս ուղղություններով սովորող ուսանողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ձգտում է ձևավորել Հայաստանի Հանրապետության տեղեկատվական անվտանգության հիմնախնդիրների ամբողջական պատկեր՝ համաշխարհայնացման պայմաններում առկա մարտահրավերների գնահատումից մինչև դրանց հակազդման և ազգային տեղեկատվական անվտանգության համակարգի զարգացման հնարավոր ուղղությունների ներկայացում։ Հետազոտության հեղինակը Հայկուհի Վարդգեսի Մկրտչյանն է, իսկ աշխատանքը պաշտպանվել է 2018 թվականին քաղաքական գիտությունների ոլորտում։

Այլ առարկաներ

Ուսումնասիրությունը նվիրված է Քերմանշահի բազարի հատակագծային, ճարտարապետական և քաղաքաշինական առանձնահատկությունների վերլուծությանը՝ միաժամանակ անդրադառնալով դրա ներկայիս զարգացման ընթացքում առաջացած հիմնախնդիրներին։ Աշխատանքի կենտրոնում բազարի՝ որպես պատմական առևտրային, սոցիալական և քաղաքային նշանակություն ունեցող համալիրի ձևավորման և տարածական կազմակերպման ուսումնասիրությունն է։ Քննարկվում են դրա ընդհանուր հատակագծային կառուցվածքը, հիմնական և երկրորդական անցուղիների համակարգը, առևտրային հատվածների դասավորությունը, ներքին բակերը, մուտքերը, կապերը հարակից փողոցների և քաղաքային միջավայրի հետ, ինչպես նաև տարբեր գործառույթներ ունեցող տարածքների փոխհարաբերությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բազարի ճարտարապետական կերպարին՝ ծածկված անցուղիների, կամարների, գմբեթային ծածկերի, շինարարական նյութերի, չափաբանական հարաբերությունների և դեկորատիվ լուծումների ուսումնասիրությանը։ Աշխատանքը բազարը դիտարկում է ոչ միայն որպես առանձին ճարտարապետական կառույցների ամբողջություն, այլև որպես քաղաքային կյանքի կարևոր կենտրոն, որտեղ առևտրային գործունեությունը փոխկապակցված է հասարակական, մշակութային և կենցաղային գործառույթների հետ։ Ուսումնասիրության կարևոր բաժին է կազմում պատմական միջավայրի և ժամանակակից քաղաքաշինական զարգացման հարաբերակցությունը։ Վերլուծվում են բազարի կառուցվածքի վրա ժամանակակից քաղաքային ընդարձակման, տրանսպորտային հոսքերի, նոր շինարարության, առևտրային գործունեության փոփոխության, ենթակառուցվածքների զարգացման և տարածքի վերափոխման ազդեցությունները։ Կարող են քննարկվել նաև պատմական շենքերի ֆիզիկական մաշվածությունը, ոչ համապատասխան միջամտությունները, գործառութային փոփոխությունները և մշակութային ժառանգության պահպանման հետ կապված խնդիրները։ Աշխատանքի նպատակներից է բացահայտել այն գործոնները, որոնք դժվարացնում են պատմական բազարի ամբողջական և հավասարակշռված զարգացումը, ինչպես նաև դիտարկել հնարավոր քաղաքաշինական և ճարտարապետական մոտեցումներ, որոնք կարող են համատեղել ժամանակակից պահանջները և պատմական միջավայրի պահպանությունը։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է պատմական քաղաքային տարածքների վերականգնման, պահպանության և կայուն զարգացման տեսանկյունից և կարող է օգտակար լինել ճարտարապետների, քաղաքաշինարարների, ժառանգության պահպանության մասնագետների, հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար՝ որպես Քերմանշահի բազարի տարածական կազմակերպման, ճարտարապետական արժեքների և ժամանակակից զարգացման մարտահրավերների ուսումնասիրման նյութ։