Քաղաքային կրթական համակարգի կառավարման առանձնահատկությունները և զարգացման միտումները

Lեզվաբանություն

Այս հրատարակությունը ներկայացնում է մայրենի լեզվի անաղարտության պահպանման գաղափարին նվիրված հանձնարարական գրականության համակարգված ցանկ՝ նպատակ ունենալով աջակցել հայոց լեզվի ճիշտ, գրագետ և մշակութային արժեքներին համապատասխան գործածության տարածմանը։ Գրքում ընդգրկված են լեզվամշակույթին, ուղղագրությանը, բառագործածությանը, խոսքի մշակույթին, լեզվի նորմերին, լեզվական սխալների կանխարգելմանը և հայերենի զարգացմանը վերաբերող արժեքավոր հրատարակություններ։ Նյութերը դասակարգված են մատենագիտական սկզբունքներով՝ ընթերցողներին հնարավորություն տալով հեշտությամբ գտնել ուսումնասիրվող թեմային համապատասխան գրականությունը։ Հրատարակությունը կարող է ծառայել որպես օգտակար ուղեցույց լեզվաբանների, ուսուցիչների, գրադարանավարների, ուսանողների, լրագրողների, խմբագիրների և բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրված են հայոց լեզվի պահպանությամբ, լեզվամշակույթով և մասնագիտական գրականության որոնմամբ։

Կենսաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է վեստիբուլյար միջուկային համալիրի նեյրոպլաստիկ փոփոխությունների ուսումնասիրությանը տարբեր փորձարարական ազդեցությունների պայմաններում՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով թրթռման, վեստիբուլյար ծայրամասային ապարատի ֆունկցիոնալ խանգարման և հիպոթալամուսային ծագման նեյրոպեպտիդի հնարավոր պաշտպանիչ ազդեցության փոխկապակցվածությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է կենտրոնական նյարդային համակարգի այն հարմարվողական մեխանիզմների բացահայտման վրա, որոնք ակտիվանում են վեստիբուլյար տեղեկատվության բնականոն հոսքի փոփոխության կամ խախտման դեպքում։ Վեստիբուլյար միջուկային համալիրը դիտարկվում է որպես հավասարակշռության, տարածական կողմնորոշման, դիրքային վերահսկողության և շարժումների համակարգման գործընթացներում կարևոր դեր ունեցող նյարդային կառույց, որը սերտորեն փոխազդում է ուղեղի այլ բաժինների հետ։ Հետազոտության առանցքային ուղղություններից է նեյրոպլաստիկության ուսումնասիրությունը՝ որպես նյարդային համակարգի կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ վերակազմավորման կարողություն։ Վեստիբուլյար համակարգի գործունեության փոփոխության դեպքում կենտրոնական նյարդային կառույցներում կարող են զարգանալ փոխհատուցողական գործընթացներ, որոնց շնորհիվ օրգանիզմը որոշ չափով հարմարվում է փոփոխված զգայական տեղեկատվությանը։ Քննության են առնվում այդ վերակազմավորման ժամանակային առանձնահատկությունները, տարբեր նեյրոնային խմբերի մասնակցությունը և նյարդային կապերի ֆունկցիոնալ փոփոխությունները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում թրթռման ազդեցությանը։ Թրթռումը դիտարկվում է որպես ֆիզիկական գործոն, որը կարող է փոփոխել վեստիբուլյար համակարգի զգայական մուտքերը և համապատասխան նյարդային կենտրոնների ակտիվությունը։ Ուսումնասիրվում է երկարատև կամ կրկնվող թրթռային ազդեցության պայմաններում վեստիբուլյար միջուկների պատասխանների բնույթը և կենտրոնական նյարդային համակարգի հարմարվողական հնարավորությունները։ Այս ուղղությամբ կարևոր է պարզել, թե ինչպես է փոփոխվում նեյրոնների ակտիվությունը և ինչպիսի փոխհատուցողական մեխանիզմներ են ձևավորվում շարունակական զգայական գրգռման պայմաններում։ Հետազոտության մյուս կարևոր փորձարարական ուղղությունը կապված է լաբիրինթոսային ապարատի ֆունկցիայի խախտման հետ։ Նման պայմաններում փոփոխվում կամ նվազում է ծայրամասային վեստիբուլյար ազդակների մուտքը կենտրոնական նյարդային համակարգ, ինչի հետևանքով կարող են առաջանալ հավասարակշռության և շարժումների համակարգման ժամանակավոր խանգարումներ։ Կենտրոնական նյարդային համակարգը, սակայն, ունի որոշակի փոխհատուցողական ներուժ, և ժամանակի ընթացքում կարող են ակտիվանալ այլ զգայական համակարգերի ու նյարդային կենտրոնների մասնակցությամբ հարմարվողական մեխանիզմներ։ Աշխատությունում ուսումնասիրվում են այդ կենտրոնական փոխհատուցման նեյրոֆիզիոլոգիական հիմքերը և վեստիբուլյար միջուկային համալիրում տեղի ունեցող փոփոխությունները։ Կարևորվում է աջ և ձախ կողմերի նեյրոնային ակտիվության հավասարակշռության խնդիրը, քանի որ ծայրամասային վեստիբուլյար ազդակների փոփոխությունը կարող է խախտել երկու կողմերի միջև բնականոն ֆունկցիոնալ հարաբերակցությունը։ Վերականգնման ընթացքում նյարդային համակարգում տեղի ունեցող վերակազմավորումները կարող են նպաստել այդ անհավասարակշռության աստիճանական նվազմանը։ Այս գործընթացների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալ կենտրոնական վեստիբուլյար փոխհատուցման մեխանիզմները։ Առանձին նշանակություն է տրվում վեստիբուլյար միջուկների և ուղեղի այլ կառույցների փոխազդեցությանը։ Քննության են առնվում ուղեղիկի, ցանցանման գոյացության, շարժողական կենտրոնների և զգայական այլ համակարգերի հետ ֆունկցիոնալ կապերը։ Տեսողական և սոմատոսենսորային տեղեկատվության դերը հատկապես կարևոր կարող է դառնալ այն պայմաններում, երբ վեստիբուլյար ազդակների բնականոն հոսքը խախտված է։ Նման բազմահամակարգային փոխազդեցությունը դիտարկվում է որպես նյարդային համակարգի հարմարվողականության կարևոր բաղադրիչ։ Հետազոտության առանձնահատուկ ուղղություններից է հիպոթալամուսային նեյրոպեպտիդի ազդեցության ուսումնասիրությունը։ Նեյրոպեպտիդները կենտրոնական նյարդային համակարգում կարող են հանդես գալ որպես նեյրոնային գործունեությունը կարգավորող կենսաբանական ազդանշանային մոլեկուլներ։ Աշխատությունում գնահատվում է ընտրված նեյրոպեպտիդի հնարավոր պաշտպանիչ ազդեցությունը վեստիբուլյար համակարգի վրա փորձարարական ծանրաբեռնվածության կամ ֆունկցիոնալ խանգարման պայմաններում։ Հիմնական խնդիրը պարզելն է, թե արդյոք դրա ազդեցությունը կարող է նպաստել նեյրոնների ֆունկցիոնալ կայունության պահպանմանը, հարմարվողական գործընթացների ակտիվացմանը կամ վեստիբուլյար ֆունկցիայի վերականգնման ընթացքի բարելավմանը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում նեյրոպեպտիդի ազդեցության հնարավոր մեխանիզմներին։ Դիտարկվում է դրա մասնակցությունը նեյրոնների գրգռականության, սինապսային հաղորդման և նեյրոնային ցանցերի ֆունկցիոնալ վերակազմավորման կարգավորմանը։ Այս գործընթացների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել նեյրոպեպտիդային կարգավորման նշանակությունը ոչ միայն վեստիբուլյար համակարգի, այլև ընդհանուր նեյրոպլաստիկության տեսանկյունից։ Հետազոտության մեթոդաբանական հիմքում կարող են լինել փորձարարական նեյրոֆիզիոլոգիական, էլեկտրոֆիզիոլոգիական, հյուսվածաբանական և վիճակագրական մոտեցումները, որոնց միջոցով համեմատվում են տարբեր փորձարարական խմբերում ստացված տվյալները։ Նեյրոնների ակտիվության գրանցումը և պատասխանների բնութագրումը հնարավորություն են տալիս գնահատել վեստիբուլյար միջուկների ֆունկցիոնալ վիճակը, իսկ տարբեր ժամանակահատվածներում կատարված դիտարկումները՝ բացահայտել նեյրոպլաստիկ փոփոխությունների զարգացման դինամիկան։ Կարևորվում է վերահսկիչ և փորձարարական խմբերի համեմատությունը, որի միջոցով հնարավոր է առանձնացնել թրթռման, լաբիրինթոսային ֆունկցիայի խանգարման և նեյրոպեպտիդային ազդեցության հետ կապված փոփոխությունները։ Առանձին տեղ է հատկացվում վերականգնողական գործընթացների գնահատմանը։ Ուսումնասիրվում է, թե որքան արագ և ինչ աստիճանով է կենտրոնական նյարդային համակարգը կարողանում փոխհատուցել վեստիբուլյար տեղեկատվության փոփոխությունը, ինչպես են այդ ընթացքում վերակազմավորվում նեյրոնային պատասխանները և ինչ դեր կարող է ունենալ նեյրոպեպտիդային կարգավորումը։ Այսպիսի ուսումնասիրությունները հնարավորություն են տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել նյարդային համակարգի հարմարվողական ռեսուրսների մասին։ Աշխատանքի գիտական նշանակությունը պայմանավորված է վեստիբուլյար միջուկային համալիրի պլաստիկության մեխանիզմների, տարբեր ֆիզիկական և ֆունկցիոնալ ազդեցությունների պայմաններում կենտրոնական փոխհատուցման գործընթացների և նեյրոպեպտիդային կարգավորման փոխկապակցվածության համալիր ուսումնասիրությամբ։ Ստացված տվյալները կարող են նպաստել վեստիբուլյար համակարգի նեյրոֆիզիոլոգիայի, զգայական համակարգերի պլաստիկության և կենտրոնական նյարդային համակարգի հարմարվողական մեխանիզմների վերաբերյալ պատկերացումների խորացմանը։ Կիրառական նշանակությունը կապված է վեստիբուլյար ֆունկցիայի խանգարումների ժամանակ վերականգնողական և պաշտպանիչ մեխանիզմների գիտական հիմքերի հետագա ուսումնասիրման հնարավորության հետ։ Նյութը կարող է օգտակար լինել նեյրոֆիզիոլոգիայի, նյարդաբանության, վեստիբուլոլոգիայի, զգայական համակարգերի ֆիզիոլոգիայի և փորձարարական նյարդագիտության ոլորտների հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Գրականություն

Այս գրականագիտական աշխատանքը նվիրված է Ն. Ա. Օստրովսկու ստեղծագործական ժառանգության ուսումնասիրությանը և նրա գրականության օրինակով սոցիալիստական ռեալիզմի տեսական ու գեղագիտական մի շարք հարցերի քննությանը։ Հետազոտության կենտրոնում հեղինակի ստեղծագործությունների գաղափարական և գեղարվեստական առանձնահատկություններն են, հերոսների կերպարավորման սկզբունքները, հասարակական միջավայրի ներկայացումը և անհատի ձևավորման գործընթացի արտացոլումը։ Ուսումնասիրությունը դիտարկում է Օստրովսկու գրականությունը ոչ միայն որպես առանձին ստեղծագործությունների ամբողջություն, այլև որպես որոշակի պատմական և հասարակական իրականության գեղարվեստական արտացոլում, որի միջոցով կարելի է ուսումնասիրել տվյալ ժամանակաշրջանի գրական մտածողության հիմնական միտումները։ Աշխատանքում ուշադրություն է դարձվում սոցիալիստական ռեալիզմի այն սկզբունքներին, որոնք արտահայտվում են հեղինակի ստեղծագործություններում՝ հասարակական կյանքի պատկերումը, հերոսի գաղափարական զարգացումը, անհատի և կոլեկտիվի փոխհարաբերությունը, աշխատանքի ու պայքարի թեմաները և նոր հասարակական արժեքների ձևավորման գործընթացը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև կերպարների վերլուծությունը, հատկապես այն հերոսների, որոնց կյանքի փորձությունը, ներքին փոփոխությունները և նպատակներին հասնելու ձգտումը ներկայացվում են որպես անձի ձևավորման ու հասարակական գիտակցության զարգացման գործընթաց։ Հեղինակի ստեղծագործական մեթոդի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալ նաև գրական կերպարի և իրականության փոխհարաբերությանը, բնավորության ձևավորման սոցիալական պայմաններին և գրական ստեղծագործության գաղափարական ուղղվածությանը։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել սոցիալիստական ռեալիզմի տեսությամբ զբաղվող հետազոտողներին, քանի որ Օստրովսկու ստեղծագործությունը դիտարկվում է ոչ միայն պատմական գրական գործընթացի համատեքստում, այլև տեսական ընդհանրացումների աղբյուրի տեսանկյունից։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում են հեղինակի գեղարվեստական լեզվի, պատումի կառուցվածքի, հերոսների հոգեբանական պատկերման և կյանքի իրադարձությունների գեղարվեստական վերարտադրության առանձնահատկությունները։ Նման մոտեցումը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես են գրական ստեղծագործության գաղափարական բովանդակությունն ու գեղարվեստական ձևը փոխկապակցվում և ինչպես են դրանք ծառայում հեղինակի կողմից առաջադրվող հասարակական ու բարոյական հարցերի արտահայտմանը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը համադրում է կոնկրետ գրողի ստեղծագործության վերլուծությունը և գրականության տեսական խնդիրների ուսումնասիրությունը՝ ներկայացնելով Օստրովսկու ստեղծագործական ժառանգությունը որպես սոցիալիստական ռեալիզմի ձևավորման ու գործնական դրսևորման կարևոր օրինակ և անդրադառնալով այդ գրական ուղղության գաղափարական, գեղագիտական ու կերպարային առանձնահատկություններին։

Այլ առարկաներ

Այս ինֆորմացիոն ցանկը ներկայացնում է Հայաստանի վերաբերյալ նոր լույս տեսած գրքերի համակարգված մատենագիտական ցուցակը՝ նախատեսված ընթերցողների, հետազոտողների, ուսանողների և մասնագետների համար, ովքեր հետաքրքրված են Հայաստանի պատմության, մշակույթի, հասարակական կյանքի, տնտեսության, աշխարհագրության և արդի զարգացման գործընթացներով։ Ցանկում ընդգրկված են տարբեր բնույթի հրատարակություններ՝ գիտական, վերլուծական, ճանաչողական և հանրամատչելի աշխատություններ, որոնք արտացոլում են Հայաստանի վերաբերյալ ժամանակակից ուսումնասիրությունների հիմնական ուղղությունները և նոր գիտական մոտեցումները։ Հրատարակությունը ծառայում է որպես տեղեկատվական աղբյուր, որը հնարավորություն է տալիս արագ կողմնորոշվել նոր գրականության մեջ, ստանալ անհրաժեշտ մատենագիտական տվյալներ և ընտրել համապատասխան աղբյուրներ ուսումնական, գիտահետազոտական և մասնագիտական գործունեության համար։ Այն նպաստում է հայագիտական գիտելիքների տարածմանը, երկրի վերաբերյալ տեղեկատվության համակարգված ներկայացմանը և ընթերցողական լայն շրջանակների իրազեկվածության բարձրացմանը։

Գրականություն

Աշխատությունը նվիրված է XX դարի բրիտանական թատրոնի նշանավոր ներկայացուցիչ Հարոլդ Փինթերի դրամատուրգիական ժառանգության ուսումնասիրությանը՝ ուշադրություն դարձնելով նրա պիեսների թեմատիկ, կառուցվածքային, լեզվաոճական և բեմական առանձնահատկություններին։ Հետազոտության շրջանակում քննվում է հեղինակի ստեղծած յուրահատուկ դրամատիկական աշխարհը, որտեղ առօրյա թվացող իրավիճակները հաճախ աստիճանաբար վերածվում են հոգեբանական լարվածության, անորոշության, օտարման և մարդկային հարաբերություններում իշխանության համար պայքարի արտահայտությունների։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում երկխոսության կառուցմանը, խոսքի և լռության հարաբերակցությանը, ընդհատումներին, կրկնություններին և ենթատեքստին, որոնց միջոցով բացահայտվում են կերպարների միջև թաքնված հակասությունները։ Փինթերյան դրամատուրգիայում լռությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես խոսքի բացակայություն, այլև որպես գեղարվեստական միջոց, որը կարող է արտահայտել անվստահություն, վախ, դիմադրություն, ներքին լարվածություն կամ հաղորդակցվելու անկարողություն։ Քննվում է փակ տարածության նշանակությունը, որը բազմաթիվ ստեղծագործություններում դառնում է գործողության կարևոր կազմակերպիչ և ընդգծում կերպարների հոգեբանական մեկուսացումը։ Կարևորվում են հիշողության, անցյալի անորոշության և իրականության տարբեր մեկնաբանությունների խնդիրները, քանի որ կերպարները հաճախ նույն իրադարձությունները ներկայացնում են տարբեր կերպ՝ կասկածի տակ դնելով պատմվողի հավաստիությունը։ Ուսումնասիրվում են նաև անհատի ինքնության, մարդկային արժանապատվության, բռնության, վերահսկողության, վախի և անձնական տարածքի պաշտպանության թեմաները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է դրամատուրգի ստեղծագործական զարգացման փուլերի քննությունը՝ հնարավորություն տալով հետևելու վաղ շրջանի փակ ու խորհրդավոր միջավայրերով պիեսներից դեպի ավելի բաց սոցիալական և քաղաքական խնդիրներ շոշափող ստեղծագործությունների անցմանը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում աբսուրդի թատրոնի հետ ունեցած առնչություններին, միաժամանակ ընդգծելով հեղինակի ինքնատիպությունը և առօրյա խոսքի միջոցով լարված դրամատիկական իրավիճակներ կառուցելու առանձնահատուկ եղանակը։ Քննվում է նաև բեմական տարածության, գործողությունների նվազագույնության, առարկաների խորհրդանշական գործառույթի և դերասանական խաղի համար նախատեսված դադարների նշանակությունը։ Դրամատիկական տեքստի և բեմական իրականացման փոխհարաբերության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես է գրողի լեզուն թատրոնում ձեռք բերում լրացուցիչ իմաստային շերտեր։ Համեմատական դիտարկումների միջոցով հնարավոր է նրա ստեղծագործությունը տեղադրել XX դարի եվրոպական դրամատուրգիայի զարգացման լայն համատեքստում՝ բացահայտելով կապերը ժամանակակից թատերական ուղղությունների հետ։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել գրականագիտության, անգլիական գրականության, դրամատուրգիայի, թատերագիտության և XX դարի եվրոպական մշակույթի ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների, հետազոտողների ու ուսանողների համար։

Lեզվաբանություն

փոխանցման ձևերի համակողմանի վերլուծությանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով դրանց ֆոնոստիլիստիկ և շարահյուսական կազմակերպմանը։ Հեղինակը ուսումնասիրում է, թե ինչպես է վեպում ներկայացվում ուղղակի, անուղղակի և ազատ անուղղակի խոսքը, ինչպես են այդ ձևերը փոխազդում միմյանց հետ և ստեղծում բարդ, բազմաշերտ պատմողական կառուցվածք, որը բնորոշ է Ջոյսի մոդեռնիստական գրականությանը։ Աշխատանքում մանրամասնորեն քննարկվում են խոսքի վերարտադրման միջոցների լեզվական առանձնահատկությունները, դրանց ազդեցությունը տեքստի ռիթմի, ինտոնացիայի և ընդհանուր հնչերանգի վրա, ինչպես նաև այն, թե ինչպես են շարահյուսական կառուցվածքները նպաստում գիտակցության հոսքի տեխնիկայի ձևավորմանը։ Հատուկ շեշտ է դրվում այն բանի վրա, թե ինչպես են տարբեր խոսքային ձևերը ծառայում կերպարների ներքին խոսքի, մտքերի և արտաքին խոսքի սահմանների մշուշմանն ու վերաձևակերպմանը՝ ստեղծելով բազմաձայնության և լեզվական փորձարարության յուրահատուկ համակարգ։