Ահվազ քաղաքի տարածքի զարգացման և նրա էկոլոգիական վիճակի վրա ռելիեֆի ազդեցության գնահատումը աերո և տիեզերական նկարների վերծանման միջոցով

Բժշկություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի մանկական բնակչության շրջանում միզային համակարգում քարագոյացման առաջացման պատճառների և դրան նպաստող գործոնների կլինիկական ու բժշկակենսաբանական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում հիվանդությունը դիտարկվում է որպես բազմագործոն ախտաբանական վիճակ, որի ձևավորման մեջ կարող են փոխազդել նյութափոխանակային, ժառանգական, սննդային, շրջակա միջավայրային, վարակային և անատոմիական գործոնները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում երեխաների տարիքային առանձնահատկություններին, քանի որ աճող օրգանիզմում նյութափոխանակության և միզային համակարգի ֆունկցիոնալ վիճակը կարող են պայմանավորել հիվանդության առաջացման ու ընթացքի առանձնահատկությունները։ Քննվում են հանքային և աղային փոխանակության խանգարումները, մեզի ֆիզիկաքիմիական հատկությունների փոփոխությունները և այն պայմանները, որոնք կարող են նպաստել բյուրեղների առաջացմանն ու հետագա քարագոյացմանը։ Կարևորվում է քարերի քիմիական կազմի ուսումնասիրությունը, քանի որ տարբեր բաղադրություն ունեցող գոյացությունները կարող են կապված լինել տարբեր նյութափոխանակային մեխանիզմների և ռիսկի գործոնների հետ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է սննդակարգի, հեղուկի ընդունման առանձնահատկությունների, կլիմայական պայմանների և բնակության միջավայրի հնարավոր ազդեցության գնահատումը՝ Հայաստանի աշխարհագրական ու տարածաշրջանային պայմանների համատեքստում։ Դիտարկվում են նաև միզուղիների վարակների, մեզի արտահոսքի խանգարումների և միզային համակարգի կառուցվածքային առանձնահատկությունների հնարավոր դերերը։ Առանձին ուշադրություն կարող է դարձվել ընտանեկան պատմությանը և ժառանգական նախատրամադրվածությանը՝ պարզելու համար դրանց հնարավոր նշանակությունը մանկական տարիքում հիվանդության զարգացման գործում։ Կլինիկական տվյալները կարող են համադրվել լաբորատոր և գործիքային հետազոտությունների արդյունքների հետ՝ հիվանդության պատճառաբանական կառուցվածքն առավել ամբողջական ներկայացնելու նպատակով։ Ուսումնասիրվում են հիվանդների տարբեր խմբերում ռիսկի գործոնների տարածվածության և դրանց համակցությունների առանձնահատկությունները, ինչը հնարավորություն է տալիս գնահատելու, թե ինչպիսի պայմաններում է քարագոյացման հավանականությունն առավել արտահայտված։ Պատճառաբանական գործոնների համակարգված ուսումնասիրությունը կարևոր է հիվանդության զարգացման մեխանիզմների ավելի խոր ընկալման և մանկական պոպուլյացիայում ռիսկային խմբերի առանձնացման գիտական հիմքերի ձևավորման համար։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են նշանակություն ունենալ մանկական ուրոլոգիայի և նեֆրոլոգիայի ոլորտում ախտորոշիչ ու կանխարգելիչ մոտեցումների գիտական կատարելագործման, ինչպես նաև տարածաշրջանային առանձնահատկությունների վերաբերյալ տվյալների ընդլայնման տեսանկյունից։ Հետազոտությունը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել մանկաբուժության, մանկական ուրոլոգիայի, նեֆրոլոգիայի, նյութափոխանակային խանգարումների և կլինիկական համաճարակաբանության ոլորտներում աշխատող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Կրոն

«Խաչ և գավազան» վերնագիրը միավորում է քրիստոնեական ավանդության մեջ կարևոր նշանակություն ունեցող երկու խորհրդանիշ, որոնք արտահայտում են հավատի, հոգևոր առաջնորդության և եկեղեցական ծառայության գաղափարները։ Խաչը քրիստոնեության կենտրոնական խորհրդանիշն է՝ կապված Հիսուս Քրիստոսի չարչարանքների, զոհաբերության, փրկության և հարության հավատքի հետ։ Գավազանը եկեղեցական ավանդության մեջ կարող է խորհրդանշել հոգևոր հովվությունը, առաջնորդությունը, պատասխանատվությունն ու հավատացյալ համայնքի նկատմամբ հոգածությունը։ Այս երկու պատկերների համադրությունը հնարավորություն է տալիս ստեղծագործությունը դիտարկելու քրիստոնեական ինքնության, եկեղեցական իշխանության և հոգևոր ծառայության փոխհարաբերությունների համատեքստում։ Հայ եկեղեցական մշակույթում նման խորհրդանիշները կարևոր դեր են ունեցել ոչ միայն ծիսական կյանքում, այլև հոգևոր գաղափարների փոխանցման, եկեղեցական հեղինակության ներկայացման և հավատացյալների բարոյական դաստիարակության գործում։ Վերնագրի խորհրդանշական բնույթը թույլ է տալիս ուշադրություն դարձնել նաև խաչի՝ որպես հավատի ու փրկագործության նշանի, և գավազանի՝ որպես հովվական պարտականության ու առաջնորդության խորհրդի փոխլրացնող նշանակությանը։ Հրատարակության փոքրածավալ լինելը բնորոշում է այն որպես համառոտ տպագիր նյութ, որը կարող էր ծառայել որոշակի կրոնական, բացատրական կամ հիշատակային նպատակի։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ կրոնական տպագրության պատմության, քրիստոնեական խորհրդաբանության և հայ համայնքների հոգևոր-մշակութային կյանքի ուսումնասիրության համար։ Այսպիսի հրատարակությունները կարևոր են նաև հայկական տպագիր ժառանգության բազմազանությունը բացահայտելու տեսանկյունից՝ ցույց տալով, որ հոգևոր թեմաները ներկայացվել են ոչ միայն ծավալուն աստվածաբանական երկերում, այլև կարճ, խորհրդանշական վերնագրերով նյութերում։

Այլ առարկաներ

Աշխատությունը ներկայացնում է Առաջին համաշխարհային պատերազմի և դրան հաջորդած տարիների ընթացքում Մերձավոր Արևելքի քաղաքական վերափոխումների պատմական քննությունը՝ կենտրոնանալով Օսմանյան կայսրության կազմալուծման, եվրոպական տերությունների ռազմավարական շահերի և տարածաշրջանում նոր քաղաքական սահմանների ու պետական համակարգերի ձևավորման գործընթացների վրա։ Պատմական զարգացումները դիտարկվում են միջազգային քաղաքականության, պատերազմի, գաղութային մրցակցության, դիվանագիտական բանակցությունների և տեղական քաղաքական շարժումների փոխազդեցության համատեքստում։ Կարևոր տեղ է հատկացվում Մեծ Բրիտանիայի և Ֆրանսիայի քաղաքականությանը, ինչպես նաև այն համաձայնություններին, ծրագրերին ու վարչական լուծումներին, որոնց միջոցով եվրոպական տերությունները փորձում էին պատերազմից հետո կազմակերպել նախկին օսմանյան տարածքների կառավարումը։ Քննվում են արաբական տարածքներում տեղի ունեցող քաղաքական զարգացումները, արաբական ազգայնականության դրսևորումները, պատերազմի ընթացքում տրված քաղաքական խոստումների և հետպատերազմյան պայմանավորվածությունների միջև առաջացած հակասությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն գործընթացներին, որոնց արդյունքում Իրաքը, Սիրիան, Լիբանանը, Պաղեստինը և տարածաշրջանի այլ տարածքներ հայտնվեցին նոր քաղաքական ու վարչական համակարգերի շրջանակներում։ Ներկայացվում է նաև մանդատային կառավարման համակարգի ձևավորումը և դրա ազդեցությունը տարածաշրջանի հետագա քաղաքական զարգացման վրա։ Պատմական իրադարձությունների շարադրանքում կարևոր նշանակություն ունեն պետական գործիչների, դիվանագետների, զինվորականների և տեղական առաջնորդների գործունեությունը, քանի որ միջազգային պայմանավորվածությունները հաճախ ձևավորվում էին նրանց քաղաքական նպատակների, փոխադարձ մրցակցության և փոփոխվող ռազմավարական հաշվարկների պայմաններում։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես պատերազմի ընթացքում ընդունված որոշումները և հետպատերազմյան բանակցությունները փոխեցին նախկին Օսմանյան կայսրության տարածքային ու քաղաքական կառուցվածքը։ Միաժամանակ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ նոր սահմանների և կառավարման համակարգերի ստեղծումը տեղի էր ունենում բազմազգ, բազմակրոն և սոցիալապես բազմաշերտ տարածաշրջանում, որտեղ արտաքին քաղաքական ծրագրերը հաճախ բախվում էին տեղական հասարակությունների նպատակների և քաղաքական շարժումների հետ։ Հեղինակային մեկնաբանությունը Մերձավոր Արևելքի հետագա հակամարտությունների մի շարք արմատներ կապում է հենց այս ժամանակաշրջանում ձևավորված քաղաքական պայմանավորվածությունների և կառավարման համակարգերի հետ, ինչը պատմագիտական քննարկումների առարկա է և կարող է համադրվել տարածաշրջանի պատմության վերաբերյալ այլ մեկնաբանությունների հետ։ Աշխատությունը կարևոր նյութ է Առաջին համաշխարհային պատերազմի մերձավորարևելյան հետևանքների, Օսմանյան կայսրության անկման, եվրոպական դիվանագիտության և ժամանակակից Մերձավոր Արևելքի քաղաքական քարտեզի ձևավորման պատմությունը ուսումնասիրելու համար։

Գրականություն

Հրատարակության վերնագիրը ներկայացված է օսմաներենից հայատառ փոխանցված ձևով և, ըստ բառային կառուցվածքի, կարող է առնչվել անձնական հիշողություններին, սիրային հարաբերություններին կամ անցյալի իրադարձությունների պատմությանը։ «Հաթըրասը» օսմաներենում նշանակում է հիշողություն կամ հուշ, իսկ «սևգի» և «կյուզեշթի» նման բառային ձևերը կարող են կապ ունենալ սիրո և անցյալի հետ։ Այդ պատճառով վերնագիրը հնարավոր է մեկնաբանել որպես սիրային հիշողությունների կամ անցյալում տեղի ունեցած սիրային պատմության մասին երկ, սակայն ամբողջական ճշգրիտ թարգմանությունը մնում է անորոշ։ Նմանատիպ գրական ստեղծագործություններում հիշողությունը հաճախ դառնում է պատմողական հիմք՝ ներկայացնելու մարդկային զգացմունքները, անձնական հարաբերությունները, բաժանումը, կարոտը և ժամանակի ընթացքում փոխվող ապրումները։ Սիրային թեմաներով արձակը XIX դարի ընթերցողական մշակույթում կարևոր տեղ ուներ՝ ընթերցողին առաջարկելով հուզական պատմություններ և մարդկային հարաբերությունների շուրջ մտորումներ։ Այս հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում օսմաներենով և հայատառ գրությամբ շրջանառված գրական նյութերի, տարածաշրջանի բազմալեզու գրքային մշակույթի և XIX դարի սիրային արձակի ուսումնասիրության համար։ Այն նաև վկայում է պատմական գրքագրության մեջ օտարալեզու վերնագրերի հայատառ փոխանցման ավանդույթի մասին։

Քաղաքագիտություն

Հրատարակությունը ներկայացնում է Ազգային ընդհանուր ժողովի քսաներկրորդ նիստի պաշտոնական ատենագրությունը՝ պահպանելով ժողովի աշխատանքների և քննարկումների ընթացքի վերաբերյալ փաստաթղթային տեղեկությունները։ Այն կարևոր սկզբնաղբյուր է 19-րդ դարի երկրորդ կեսի արևմտահայության հասարակական-քաղաքական կյանքի, Կոստանդնուպոլսի հայ համայնքի ազգային կառավարման և ինքնակազմակերպման պատմության ուսումնասիրության համար։ Արձանագրությունը հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու նիստի աշխատանքային ընթացակարգերին, քննարկման ներկայացված հարցերին, մասնակիցների ելույթներին և ժողովական փոխհարաբերությունների ձևերին։ Ազգային ընդհանուր ժողովի գործունեությունն արտացոլող այսպիսի փաստաթղթերը կարևոր են համայնքային կառավարման սկզբունքները, ազգային հաստատությունների դերակատարությունը և հասարակական նշանակության հարցերի քննարկման մշակույթը բացահայտելու համար։ Դրանք նաև տեղեկություններ են պահպանում ժամանակաշրջանի պաշտոնական լեզվի, վարչական բառապաշարի և հայ համայնքի կազմակերպական կյանքի մասին։ Ատենագրությունը ժողովի գործունեության փաստաթղթային շարքի բաղկացուցիչ մասն է և արժեքավոր նյութ է արևմտահայության պատմության, ազգային հաստատությունների զարգացման ու 19-րդ դարի հայ հասարակական մտքի ուսումնասիրության համար։

Իրավաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում պաշտպանության ոլորտում ձևավորվող հասարակական հարաբերությունների սահմանադրական կարգավորման տեսական և իրավական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում պաշտպանության կազմակերպման սահմանադրաիրավական հիմքերը, պետական իշխանության մարմինների լիազորությունների սահմանազատումը և պաշտպանության ոլորտում դրանց փոխգործակցության իրավական մեխանիզմները։ Վերլուծվում են պետության պաշտպանունակության ապահովման, զինված ուժերի կառավարման և քաղաքացիական վերահսկողության հետ կապված սահմանադրական սկզբունքները, ինչպես նաև համապատասխան իրավական նորմերի համակարգային փոխկապակցվածությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պաշտպանության ոլորտում Հանրապետության նախագահի, կառավարության, Ազգային ժողովի և իրավասու պետական մարմինների սահմանադրական կարգավիճակի ու գործառույթների իրավական բնույթին՝ դրանք դիտարկելով համապատասխան ժամանակաշրջանի իրավակարգավորումների համատեքստում։ Քննարկվում են ռազմական և արտակարգ բնույթի հատուկ իրավական ռեժիմների սահմանադրական հիմքերը, պետական մարմինների լիազորությունների իրականացման սահմանները և մարդու հիմնական իրավունքների ու ազատությունների իրավաչափ սահմանափակումների հետ կապված ընդհանուր իրավական հարցերը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև զինվորական ծառայության սահմանադրաիրավական հիմքերին, քաղաքացիների պարտականությունների և պետական պաշտպանության գործառույթի փոխհարաբերությանը։ Կարևորվում են օրենսդրական կարգավորումների հստակությունը, իրավական նորմերի փոխհամաձայնեցվածությունը և պետական կառավարման տարբեր օղակների պատասխանատվության սահմանների որոշակիությունը։ Համեմատական և տեսական վերլուծության միջոցով հնարավոր է բացահայտել գործող իրավակարգավորումների զարգացման օրինաչափությունները և պաշտպանության ոլորտի սահմանադրաիրավական մեխանիզմների կատարելագործման ուղղությունները։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել սահմանադրական իրավունքի, պետական կառավարման և պաշտպանության ոլորտի իրավական կարգավորման մասնագետների, իրավաբանների, հետազոտողների և ուսանողների համար։