Անդրանիկ Օզանյան

Գրականություն

Աշխատությունը նվիրված է Մարիետա Շահինյանի հրապարակախոսական ժառանգության մեջ Հայաստանի կերպարի ձևավորման, զարգացման և գաղափարագեղարվեստական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում հեղինակի՝ Հայաստանին վերաբերող ակնարկները, հոդվածները, ճանապարհորդական գրառումները և հրապարակախոսական այլ նյութերն են, որոնց միջոցով բացահայտվում են երկրի պատմության, մշակույթի, հասարակական կյանքի, բնաշխարհի և սոցիալ-տնտեսական փոփոխությունների վերաբերյալ նրա ընկալումները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հետևելու, թե ինչպես է Հայաստանը ներկայանում ոչ միայն որպես աշխարհագրական տարածք, այլև որպես պատմական հիշողության, ազգային մշակույթի և հասարակական զարգացման բազմաշերտ միջավայր։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել փաստագրական նյութի և հեղինակային մեկնաբանության փոխհարաբերությանը, քանի որ հրապարակախոսական խոսքում իրական իրադարձությունների նկարագրությունը հաճախ զուգորդվում է անձնական տպավորությունների, գնահատականների և գեղարվեստական պատկերավորման միջոցների հետ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել հայկական քաղաքների ու գյուղերի, բնության, մշակութային հուշարձանների, մարդկանց առօրյայի և հասարակական գործընթացների նկարագրությունները՝ պարզելու դրանց դերը Հայաստանի ամբողջական կերպարի ձևավորման մեջ։ Կարևոր ուղղություն է նաև հրապարակախոսական լեզվի և ոճի քննությունը՝ ներառելով փաստականության, պատկերավորության, հուզականության, հեղինակային դիրքորոշման և լրագրողական դիտարկման համադրությունը։ Տարբեր ժամանակաշրջաններում ստեղծված նյութերի համեմատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու Հայաստանի վերաբերյալ հեղինակի պատկերացումների փոփոխությունները և դրանք կապելու նրա կենսագրական փորձի ու ժամանակաշրջանի հասարակական միջավայրի հետ։ Հատուկ նշանակություն կարող է ունենալ ազգային և մշակութային ինքնության թեման՝ ուսումնասիրելով, թե ինչպես են ներկայացվում պատմական ժառանգությունը, լեզուն, գրականությունը, արվեստը և հասարակության մշակութային հիշողությունը։ Միաժամանակ հրապարակախոսական նյութերը կարևոր է դիտարկել դրանց ստեղծման պատմական ու գաղափարական պայմանների շրջանակում, քանի որ խորհրդային ժամանակաշրջանի մամուլն ու հրապարակախոսությունը գործում էին որոշակի հասարակական և գաղափարական համակարգում։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս տարբերակելու փաստագրական տեղեկատվությունը, հեղինակային դիտարկումները և ժամանակաշրջանին բնորոշ մեկնաբանությունները։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է գրականագիտության, լրագրագիտության, հրապարակախոսության տեսության և հայագիտական ուսումնասիրությունների մոտեցումները՝ ներկայացնելով Հայաստանի թեմայի տեղն ու նշանակությունը Մարիետա Շահինյանի ստեղծագործական ժառանգության մեջ։

Այլ առարկաներ

Այս աշխատությունը նվիրված է Կարսում իրականացված հնագիտական պեղումների արդյունքների և այդ ընթացքում հայտնաբերված IX դարի հայկական արձանագրության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտությունը կարևոր է հատկապես այն պատճառով, որ Կարսը վաղ միջնադարում եղել է Վանանդ գավառի և Շիրակի տարածաշրջանի կարևորագույն ռազմաքաղաքական կենտրոններից մեկը, իսկ IX–X դարերում աստիճանաբար վերածվել է Բագրատունյաց Հայաստանի նշանակալի կենտրոնի։ Աշխատության առանցքում դրված հնագիտական նյութի և վիմագրական աղբյուրի համադրումը հնարավորություն է տալիս ավելի հստակ պատկերացում կազմել քաղաքի պատմական զարգացման, իշխանական տների հարաբերությունների և IX դարի վերջի քաղաքական իրադարձությունների վերաբերյալ։ Կարսի միջնաբերդը և քաղաքի ռազմավարական դիրքը նրան առանձնահատուկ նշանակություն էին հաղորդում, քանի որ այն վերահսկում էր Շիրակի մատույցները և կարևոր դեր ուներ տարածաշրջանի պաշտպանական համակարգում։ IX դարի վերջին Կարսը կապված էր Վանանդի հին իշխանական տոհմի և Բագրատունիների միջև իշխանության վերադասավորումների հետ։ 888 թվականին Վանանդի իշխան Սահակ Մլեհի ապստամբությունից հետո Վանանդը Կարսով միացվեց Բագրատունիների տիրույթներին, իսկ Աբաս սպարապետը Կարսն ամրացրեց և այնտեղ պալատ կառուցեց՝ քաղաքը դարձնելով հայոց սպարապետների նստավայր։ Հնագիտական պեղումների նշանակությունը հենց այս պատմական միջավայրի նյութական վկայությունները բացահայտելու մեջ է։ Պեղումների միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել քաղաքի կառուցապատումը, պաշտպանական կառույցները, եկեղեցական և աշխարհիկ շինությունները, շինարարական տեխնիկան, օգտագործված նյութերը և տարբեր ժամանակաշրջանների մշակութային շերտերի փոխհարաբերությունը։ Նման նյութերը լրացնում են գրավոր աղբյուրները և թույլ են տալիս վերականգնել քաղաքի պատմական կերպարը ոչ միայն մատենագիտական հիշատակությունների, այլև անմիջական նյութական վկայությունների հիման վրա։ Աշխատության առանձնահատուկ արժեքը կապված է հայտնաբերված հայկական արձանագրության հետ։ Արձանագրությունը հայտնաբերվել է 1917 թվականին Կարսում՝ Սուրբ Առաքելոց Կաթողիկեի շենքի մոտ, և ըստ հետազոտական աղբյուրների՝ այն հայտնաբերել է Ս. Վ. Տեր-Ավետիսյանը։ Արձանագրության բովանդակությունը վերաբերում է Ատրներսեհի դստերը և Աբաս Հայոց սպարապետի կնոջը, դրանով իսկ կարևոր տեղեկություն հաղորդելով IX դարի վերջի իշխանական տոհմերի ազգակցական կապերի մասին։ Վիմագրական այս վկայությունը հատկապես արժեքավոր է պատմական անձանց նույնականացման և նրանց փոխհարաբերությունների վերականգնման տեսանկյունից։ Արձանագրության միջոցով հնարավոր է լրացնել պատմիչների հաղորդած տեղեկությունները և ավելի հստակեցնել Բագրատունիների ու հարակից իշխանական տների միջև գոյություն ունեցած ամուսնական ու քաղաքական կապերը։ Ատրներսեհի դստեր՝ Աբաս սպարապետի կնոջ լինելը կարևոր փաստ է, քանի որ այն վկայում է ոչ միայն ընտանեկան կապի, այլև ժամանակաշրջանի քաղաքական հարաբերությունների բնույթի մասին։ Հետագա պատմական աղբյուրներում նույնպես հիշատակվում է Ատրներսեհի և Աբասի փոխհարաբերությունների բարդ քաղաքական համատեքստը։ Աշխատությունը կարող է դիտարկվել նաև որպես պատմական աղբյուրագիտության օրինակ, որտեղ հնագիտական նյութը և վիմագրական տվյալը համադրվում են մատենագիտական աղբյուրների հետ։ Այս մեթոդը հնարավորություն է տալիս ստուգել կամ լրացնել պատմիչների տեղեկությունները, ճշգրտել անձանց անունները, տոհմական պատկանելությունը, պաշտոնները և պատմական իրադարձությունների ժամանակագրությունը։ Հատկապես վաղ միջնադարի ուսումնասիրության համար նման արձանագրությունները մեծ արժեք ունեն, քանի որ դրանք հաճախ ստեղծվել են հենց ուսումնասիրվող ժամանակաշրջանում և անմիջականորեն կապված են կոնկրետ անձանց, շինությունների կամ իրադարձությունների հետ։ Կարսի պատմական նշանակությունը հետագայում ևս շարունակվել է․ X դարի առաջին կեսին քաղաքը դարձավ Բագրատունյաց թագավորության կարևոր կենտրոն, իսկ 929 թվականին Աբաս թագավորը այն դարձրեց թագավորանիստ և ամրացրեց միջնաբերդը։ 930–940 թվականներին այնտեղ կառուցվեց Սուրբ Առաքելոց եկեղեցին, իսկ 961 թվականին Աշոտ Գ Ողորմածը արքունիքը տեղափոխեց Անի։ Այս հետագա զարգացումների ֆոնին IX դարի արձանագրությունը կարևոր սկզբնաղբյուր է քաղաքի՝ որպես Բագրատունյաց իշխանական կենտրոնի ձևավորման վաղ փուլի ուսումնասիրության համար։ Հետազոտության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է նաև նրանով, որ արձանագրությունը կարող է ծառայել որպես քաղաքական պատմության, տոհմաբանության և միջնադարյան հայկական վիմագրության ուսումնասիրության աղբյուր։ Այն հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու իշխանական տիտղոսների կիրառությունը, ամուսնական դաշինքների դերը, Բագրատունյաց տոհմի ներքին հարաբերությունները և տարածաշրջանի իշխանական համակարգը։ Միաժամանակ պեղումների նյութերը կարող են պատկերացում տալ Կարսի քաղաքային մշակույթի և ճարտարապետական միջավայրի մասին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը Կարսի հնագիտական ուսումնասիրությունը և IX դարի հայկական արձանագրության հայտնաբերումն ու վերլուծությունը միավորում է մեկ պատմահնագիտական խնդրի շուրջ՝ բացահայտելու քաղաքի վաղ միջնադարյան նշանակությունը, Բագրատունյաց ժամանակաշրջանի քաղաքական ու տոհմական հարաբերությունները և նյութական ու վիմագրական աղբյուրների միջոցով լրացնելու Կարսի պատմության վերաբերյալ առկա գիտելիքները։

Իրավաբանություն

Այս գիրքը ներկայացնում է Հայաստանի Հանրապետության աշխատանքային օրենսգրքի կառուցվածքը և հիմնական դրույթները՝ կարգավորելով աշխատանքային հարաբերությունների իրավական հիմքերը պետության, գործատուների և աշխատողների միջև։ Այն անդրադառնում է աշխատանքային պայմանագրերի կնքման, փոփոխման և լուծման կարգին, աշխատանքային իրավունքների և պարտականությունների հավասարակշռությանը, ինչպես նաև աշխատանքային վեճերի լուծման մեխանիզմներին։ Գրքում մանրամասն քննարկվում են աշխատաժամանակի և հանգստի ռեժիմները, աշխատավարձի վճարման սկզբունքները, աշխատանքային անվտանգության և առողջության պահպանման պահանջները։ Հեղինակը ներկայացնում է նաև աշխատողների սոցիալական երաշխիքները, ներառյալ արձակուրդները, նպաստները և պաշտպանության հատուկ ռեժիմները որոշ խմբերի համար։ Նյութը կառուցված է օրենսդրական նորմերի համակարգված մեկնաբանությամբ՝ օգնելով հասկանալ աշխատանքային իրավունքի կիրառությունը գործնական իրավիճակներում։ Գիրքը օգտակար է իրավաբանների, կադրային մասնագետների և աշխատաշուկայի բոլոր մասնակիցների համար։

Տնտեսագիտություն

Այս աշխատությունը նվիրված է բանկային գործառնական ռիսկերի բնույթի, առաջացման պատճառների և դրանց կառավարման արդյունավետ մեխանիզմների ուսումնասիրությանը Հայաստանի Հանրապետությունում։ Գրքում վերլուծվում են գործառնական ռիսկերի հիմնական տեսակները, ներքին վերահսկողության համակարգերի նշանակությունը, ռիսկերի գնահատման և մոնիթորինգի մեթոդները, ինչպես նաև ֆինանսական հաստատությունների գործունեության վրա տեխնոլոգիական, մարդկային և կազմակերպչական գործոնների ազդեցությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում միջազգային չափանիշների կիրառմանը, ռիսկերի նվազեցման գործիքներին, կարգավորող միջավայրի առանձնահատկություններին և հայկական բանկային համակարգի փորձին՝ ներկայացնելով առաջարկություններ, որոնք կարող են նպաստել ֆինանսական կայունության, կառավարման արդյունավետության և բանկային ծառայությունների հուսալիության բարձրացմանը։

Այլ առարկաներ

Նյութը անդրադառնում է 2023 թվականի սեպտեմբերին Լեռնային Ղարաբաղում տեղի ունեցած ռազմական սրման և դրա առնչությամբ ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի արտահերթ նիստի հրավիրման գործընթացին։ Նիստը նախաձեռնվել էր Ֆրանսիայի պահանջով՝ Ադրբեջանի ռազմական գործողություններից հետո, երբ միջազգային հանրության շրջանում աճել էին մտահոգությունները տարածաշրջանում ռազմական գործողությունների ընդլայնման, քաղաքացիական բնակչության անվտանգության և հումանիտար իրավիճակի վատթարացման վերաբերյալ։ Նյութում ներկայացվում են Հայաստանի և Ադրբեջանի դիրքորոշումները, ինչպես նաև միջազգային տարբեր դերակատարների արձագանքները։ Հայաստանի ներկայացուցիչները բարձրաձայնում էին Լեռնային Ղարաբաղի հայ բնակչության անվտանգության և իրավունքների պաշտպանության անհրաժեշտությունը, իսկ ադրբեջանական կողմը ռազմական գործողությունները ներկայացնում էր որպես հակաահաբեկչական գործողություն՝ դրանք կապելով իր տարածքային ամբողջականության վերականգնման հետ։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում տարածաշրջանի հումանիտար իրավիճակին, խաղաղ բնակչության պաշտպանության խնդրին և ռազմական գործողությունների հետևանքով առաջացած վտանգներին։ Նյութը նաև ցույց է տալիս, թե ինչպիսի դեր կարող էր ունենալ Անվտանգության խորհուրդը հակամարտության սրման պայմաններում՝ կոչ անելով դադարեցնել բռնությունը, ապահովել բնակչության պաշտպանությունը և վերադառնալ քաղաքական երկխոսության։ Միաժամանակ ներկայացվում է միջազգային տարբեր կողմերի՝ մասնավորապես ԱՄՆ-ի, Ֆրանսիայի, Ռուսաստանի և Եվրամիության տարբեր արձագանքները, ինչը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես էր Լեռնային Ղարաբաղի հարցը դիտարկվում ավելի լայն միջազգային և աշխարհաքաղաքական համատեքստում։ Նյութը կարող է հետաքրքրել միջազգային հարաբերությունների, քաղաքականության, միջազգային իրավունքի, Հարավային Կովկասի տարածաշրջանային անվտանգության և հայ-ադրբեջանական հակամարտության ուսումնասիրությամբ զբաղվող ընթերցողներին։ Այն հատկապես օգտակար է 2023 թվականի սեպտեմբերյան իրադարձությունների միջազգային արձագանքը, ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդի ներգրավվածությունը և հակամարտության հումանիտար ու քաղաքական հետևանքները հասկանալու համար։

Կենսաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է հողային միջավայրում ընթացող կենսաքիմիական գործընթացների ուսումնասիրությանը և ֆերմենտային ակտիվության՝ որպես հողի մշակվածության, կենսաբանական վիճակի ու բերրիության գնահատման ցուցանիշի կիրառման հնարավորությունների բացահայտմանը։ Հետազոտության կենտրոնում հողում առկա ֆերմենտների գործունեությունն է, որոնք մասնակցում են օրգանական նյութերի քայքայմանը, հումուսի ձևավորման գործընթացներին և բույսերի սննդառության համար կարևոր տարրերի կենսաերկրաքիմիական շրջանառությանը։ Քննվում է տարբեր ֆերմենտային համակարգերի ակտիվության կապը հողի ֆիզիկական, քիմիական և կենսաբանական հատկությունների հետ՝ հնարավորություն տալով գնահատել, թե գյուղատնտեսական օգտագործման և հողի մշակման տարբեր պայմաններն ինչպես են անդրադառնում հողային կենսաբանական գործընթացների ինտենսիվության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հողի օրգանական նյութի պարունակության, խոնավության, թթվայնության, սննդատարրերի առկայության և մանրէաբանական ակտիվության ու ֆերմենտների գործունեության փոխկապակցվածությանը։ Հողերի կուլտուրականացումը դիտարկվում է որպես երկարատև ագրոտեխնիկական ազդեցությունների արդյունքում հողի հատկությունների նպատակային փոփոխության գործընթաց, որի ընթացքում կարող են փոխվել ինչպես բերրիության ցուցանիշները, այնպես էլ կենսաբանական ակտիվության մակարդակը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համեմատվել տարբեր աստիճանի մշակվածություն ունեցող հողերի ֆերմենտային ցուցանիշները՝ պարզելու դրանց տեղեկատվական արժեքը հողի ընդհանուր վիճակի գնահատման համար։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում այն գաղափարը, որ կենսաքիմիական ցուցանիշները կարող են լրացնել հողի գնահատման ավանդական ֆիզիկաքիմիական չափորոշիչները՝ ավելի ամբողջական պատկերացում տալով հողային համակարգում ընթացող կենդանի գործընթացների մասին։ Ֆերմենտային ակտիվության փոփոխությունների ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել հողերի երկարատև գյուղատնտեսական օգտագործման հետևանքների, բերրիության փոփոխությունների և մշակման արդյունավետության գնահատման համար։ Միաժամանակ դիտարկվում է նման կենսաբանական ցուցանիշների կիրառելիությունը հողերի համեմատական բնութագրման և դրանց վիճակի մոնիթորինգի ընթացքում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հողագիտության, ագրոքիմիայի, հողի կենսաքիմիայի և հողային մանրէաբանության մոտեցումները՝ ֆերմենտային ակտիվությունը դիտարկելով որպես հողի մշակվածության ու կենսաբանական բերրիության գնահատման կարևոր ցուցանիշ։