Անձի սոցիալ-մշակութային ներուժի ձևավորման ինտեգրատիվ բնույթը

Գրականություն

Ալիշան. Երկեր աշխատությունը հայ դասական գրականության և պատմագրության կարևոր ժողովածուներից է, որը ներկայացնում է Ղևոնդ Ալիշանի գիտական և գրական ստեղծագործությունները, ներառյալ նրա պատմագիտական, աշխարհագրական և բանասիրական ուսումնասիրությունները, գիրքը բացահայտում է Ալիշանի ներդրումը հայ ժողովրդի պատմության, տեղանունների ուսումնասիրության և մշակութային ժառանգության համակարգման գործում, ինչպես նաև նրա աշխատությունները, որոնք նվիրված են Հայաստանի պատմական գավառներին, բնաշխարհին և հնագիտական նյութերին, միաժամանակ ընդգծելով հեղինակի դերակատարությունը հայագիտության ձևավորման և ազգային ինքնագիտակցության ամրապնդման գործընթացում, ինչը այն դարձնում է կարևոր աղբյուր հայ պատմության, բանասիրության և մշակութային ուսումնասիրությունների համար։

Մշակույթ

Գիրքը նվիրված է ՍԿԻՀԻ ծածկոցների պատկերագրական և զարդային առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ որպես դեկորատիվ-կիրառական արվեստի արժեքավոր նմուշների։ Աշխատությունում վերլուծվում են ծածկոցների ձևավորման սկզբունքները, պատկերային հորինվածքները, զարդանախշերի կառուցվածքը, գունային լուծումները և դրանց մշակութային ու խորհրդանշական նշանակությունը։ Քննարկվում են կիրառված գեղարվեստական տեխնիկաները, ավանդական մոտիվների ձևավորումն ու փոխանցումը, ինչպես նաև այդ նմուշների կապը ազգային արվեստի, կենցաղային մշակույթի և պատմական միջավայրի հետ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում պատկերագրական տարրերի մեկնաբանությանը, զարդային համակարգերի առանձնահատկություններին և դրանց տեղին արվեստի պատմության մեջ։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել արվեստաբանների, մշակութաբանների, դեկորատիվ-կիրառական արվեստի մասնագետների, թանգարանային աշխատակիցների, հետազոտողների, ուսանողների և ազգային գեղարվեստական ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Մանկավարժություն

Գիրքը նվիրված է դեռահաս դպրոցականների ստեղծագործական գործունեության խթանմանն ուղղված դրդապատճառների ուսումնասիրությանը և դաստիարակության գործընթացում դրանց ձևավորման առանձնահատկություններին։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում են այն հոգեբանամանկավարժական գործոնները, որոնք ազդում են դեռահասների ստեղծագործական ներուժի բացահայտման, ինքնարտահայտման ձգտման և նոր գաղափարներ ստեղծելու կարողությունների զարգացման վրա։ Հեղինակը վերլուծում է ստեղծագործական գործունեության դերը անձի ձևավորման գործընթացում, դեռահասների տարիքային առանձնահատկությունները, հետաքրքրությունների ձևավորման մեխանիզմները և ուսումնական ու դաստիարակչական միջավայրի ազդեցությունը նրանց ստեղծագործական ակտիվության վրա։ Գրքում ներկայացվում են ներքին և արտաքին դրդապատճառների տեսակները, ստեղծագործական նախաձեռնության խթանման պայմանները, ուսուցչի և ընտանիքի դերը, ինչպես նաև կրթական միջավայրի կազմակերպման արդյունավետ եղանակները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն մեթոդներին ու մանկավարժական մոտեցումներին, որոնք նպաստում են սովորողների ինքնուրույնության, երևակայության, քննադատական մտածողության և ստեղծագործական մտածողության զարգացմանը։ Աշխատությունը բացահայտում է դաստիարակության գործընթացում ստեղծագործական կարողությունների ձևավորման կարևորությունը՝ որպես անհատի սոցիալականացման և ինքնազարգացման կարևոր պայման։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել մանկավարժների, հոգեբանների, կրթության ոլորտի մասնագետների, ուսանողների, ինչպես նաև դեռահասների զարգացման և ստեղծագործական ներուժի բացահայտման խնդիրներով հետաքրքրվող հետազոտողների համար։

Պատմություն

Աշխատանքը նվիրված է Հարավարևմտյան Ռուսաստանի տարածքներում հայերի բնակեցման և համայնքային հաստատման պատմական գործընթացի ուսումնասիրությանը՝ ուշադրություն դարձնելով դրա ձևավորման պատճառներին, հիմնական փուլերին և սոցիալ-տնտեսական հետևանքներին։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են հայ բնակչության տեղաշարժերի պատմական նախադրյալները, Ռուսաստանի հարավարևմտյան շրջաններում հայկական բնակավայրերի ձևավորման պայմանները և այդ գործընթացի վրա ազդած քաղաքական, տնտեսական ու վարչական գործոնները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տարբեր ժամանակաշրջաններում հայերի ներգաղթի ուղղություններին, բնակության վայրերի ընտրությանը և նոր միջավայրում համայնքային կյանքի կազմակերպմանը։ Քննարկվում է հայերի մասնակցությունը տարածաշրջանի տնտեսական կյանքին՝ մասնավորապես առևտրի, արհեստների, գյուղատնտեսության և այլ ոլորտներում նրանց գործունեությունը, ինչպես նաև տեղական բնակչության և վարչական կառույցների հետ ձևավորված հարաբերությունները։ Աշխատանքում կարևոր տեղ է հատկացվում հայկական համայնքների ներքին կազմակերպմանը, եկեղեցական և հասարակական կառույցների ձևավորմանը, կրթական ու մշակութային կյանքի զարգացմանը և ազգային ինքնության պահպանման մեխանիզմներին։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես է հայկական բնակչությունը նոր տարածքներում աստիճանաբար ձևավորել կայուն համայնքային միջավայր և ներգրավվել տվյալ տարածաշրջանի հասարակական ու տնտեսական կյանքում՝ միաժամանակ պահպանելով իր լեզվական, կրոնական և մշակութային առանձնահատկությունները։ Քննարկվող գործընթացները դիտարկվում են նաև Ռուսական կայսրության տարածքային և ժողովրդագրական փոփոխությունների ավելի լայն համատեքստում՝ ընդգծելով հայկական գաղթօջախների և Ռուսաստանի հարավային շրջանների միջև ձևավորված կապերի նշանակությունը։ Աշխատանքը կարող է արժեքավոր լինել հայերի միգրացիայի և սփյուռքի պատմության, Ռուսաստանի տարածաշրջանային պատմության, ինչպես նաև հայ-ռուսական պատմական ու մշակութային հարաբերությունների ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, տարածաշրջանագետներին, սփյուռքագիտությամբ զբաղվող հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Աշխարհագրություն

Աշխարհագրություն ոլորտի «Աշխարհագրություն 2 շտեմարան»-ը միջին մակարդակի ուսումնական և քննություններին նախապատրաստող առաջադրանքների հավաքածու է, որը նպատակ ունի խորացնել սովորողների պատկերացումները բնական և հասարակական աշխարհագրական գործընթացների վերաբերյալ և զարգացնել քարտեզների, գրաֆիկների ու վիճակագրական տվյալների հետ աշխատելու հմտությունները, այստեղ ընդգրկվում են թեմաներ՝ աշխարհագրական թաղանթ, կլիմայական գոտիներ, ջրոլորտ և լիտոսֆերա, բնակչության բաշխում, տնտեսության ճյուղեր և տարածաշրջանային առանձնահատկություններ, ինչպես նաև Հայաստանի և աշխարհի երկրների աշխարհագրական առանձնահատկությունների վերլուծություն, շտեմարանի առաջադրանքները սովորողին սովորեցնում են համեմատել երևույթները, բացատրել պատճառահետևանքային կապերը և կիրառել գիտելիքները գործնական իրավիճակներում, իսկ հիմնական նպատակը ոչ միայն փաստերի հիշողությունն է, այլ աշխարհագրական մտածողության ձևավորումը և քննությունների համար համակարգված պատրաստվածության ապահովումը։

Մանկավարժություն

Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է ուսուցման գործընթացում ձևամոլության երևույթի բացահայտմանը, դրա առաջացման պատճառների վերլուծությանը, հիմնական դրսևորումների ուսումնասիրությանը և հաղթահարման մանկավարժական արդյունավետ ուղիների ներկայացմանը։ Աշխատության կենտրոնում այն խնդիրն է, երբ կրթական գործընթացի արտաքին ձևերը՝ դասի կազմակերպումը, փաստաթղթավորումը, գնահատումը, առաջադրանքների կատարումը կամ սահմանված ընթացակարգերի պահպանումը, սկսում են գերակշռել ուսուցման իրական բովանդակության և կրթական նպատակների նկատմամբ։ Այս իրավիճակում ուսուցումը կարող է պահպանել իր արտաքին կազմակերպվածությունը, սակայն չապահովել սովորողների գիտելիքների խորքային յուրացումը, մտածողության զարգացումը, ինքնուրույնությունը և գործնական կարողությունների ձևավորումը։ Ձևամոլությունը կրթական միջավայրում կարող է դրսևորվել տարբեր մակարդակներում։ Դասավանդման ժամանակ այն կարող է արտահայտվել դասի մեխանիկական կառուցվածքով, նյութի վերարտադրությամբ, սովորողների իրական առաջընթացի փոխարեն ձևական ցուցանիշների վրա կենտրոնանալով, գնահատականը որպես ինքնանպատակ օգտագործելով կամ ուսուցչի և սովորողի միջև իրական փոխգործակցության բացակայությամբ։ Սովորողն իր հերթին կարող է ձգտել ոչ թե նյութը հասկանալուն, այլ միայն պահանջվող աշխատանքը կատարելու, ճիշտ պատասխանը վերարտադրելու կամ բարձր գնահատական ստանալու։ Այս դեպքում կրթական գործունեության արտաքին արդյունքը կարող է չհամապատասխանել սովորողի իրական գիտելիքներին և կարողություններին։ Ուսումնասիրության կարևոր հարցերից է ձևամոլության առաջացման պատճառների բացահայտումը։ Դրանց թվում կարող են լինել ուսուցման չափազանց վարչականացված կազմակերպումը, ուսումնական արդյունքների քանակական ցուցանիշների նկատմամբ գերակշռող ուշադրությունը, ուսուցչի աշխատանքի նկատմամբ ձևական վերահսկողությունը, դասագրքային նյութի մեխանիկական վերարտադրությունը, գնահատման ոչ արդյունավետ համակարգերը և սովորողների անհատական առանձնահատկությունների անտեսումը։ Ձևամոլությանը կարող է նպաստել նաև այնպիսի կրթական միջավայրը, որտեղ սխալը ընկալվում է ոչ թե որպես սովորելու բնական բաղադրիչ, այլ որպես բացասական արդյունք, ինչի հետևանքով սովորողները կարող են խուսափել հարցեր տալուց, սեփական տեսակետն արտահայտելուց կամ ինքնուրույն լուծումներ առաջարկելուց։ Խնդրի հաղթահարման հիմնական ուղղությունը ուսուցման բովանդակության և ձևերի միջև հավասարակշռության վերականգնումն է։ Ուսուցման կազմակերպչական ձևերը պետք է ծառայեն կրթական նպատակներին և ոչ թե փոխարինեն դրանց։ Այդ նպատակով կարևոր է կիրառել սովորողակենտրոն, համագործակցային և ակտիվ ուսուցման մեթոդներ, որոնք հնարավորություն են տալիս սովորողին մասնակցել գիտելիքի կառուցման գործընթացին։ Խնդրահարույց իրավիճակների ստեղծումը, քննարկումները, նախագծային աշխատանքները, հետազոտական առաջադրանքները, գործնական խնդիրների լուծումը և ինքնագնահատումը կարող են նվազեցնել մեխանիկական ուսուցման դերը և մեծացնել սովորողի իրական ներգրավվածությունը։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև գնահատման համակարգի կատարելագործումը։ Եթե գնահատվում է միայն վերջնական պատասխանը կամ ճիշտ վերարտադրությունը, սովորողը կարող է կենտրոնանալ ձևական արդյունքի վրա։ Ավելի արդյունավետ է գնահատել նաև մտածողության ընթացքը, հիմնավորումները, խնդիրների լուծման ռազմավարությունը, ստեղծագործական մոտեցումը և գիտելիքը նոր իրավիճակներում կիրառելու կարողությունը։ Ձևամոլության հաղթահարման համար անհրաժեշտ է նաև ուսուցչի մասնագիտական դիրքորոշման փոփոխություն։ Ուսուցիչը պետք է կարողանա տարբերել կրթական գործընթացի իրական արդյունքը դրա արտաքին ցուցանիշներից և մշտապես գնահատել՝ արդյոք կիրառվող մեթոդները նպաստո՞ւմ են սահմանված կրթական նպատակների իրականացմանը։ Դասի պլանը, ուսումնական փաստաթղթերը և մեթոդական պահանջները կարևոր են այնքանով, որքանով օգնում են արդյունավետ կազմակերպել ուսուցումը, սակայն դրանք չպետք է վերածվեն ինքնանպատակ ձևականությունների։ Այս տեսանկյունից ուսումնասիրությունը կարևորում է նաև մանկավարժական ստեղծագործականության դերը։ Տարբեր դասարաններ, սովորողների տարբեր խմբեր և տարբեր ուսումնական առարկաներ պահանջում են համապատասխան մեթոդական լուծումներ, ուստի մեկ ընդհանուր ձևի մեխանիկական կիրառումը կարող է նվազեցնել ուսուցման արդյունավետությունը։ Ուսուցման գործընթացի իրական արդյունավետությունը պետք է որոշվի ոչ թե միայն դասի արտաքին կազմակերպվածությամբ, այլ այն արդյունքով, թե որքանով է սովորողը հասկացել նյութը, կարողանում այն կիրառել, ինքնուրույն մտածել, հիմնավորել իր տեսակետը և շարունակել սովորել առանց մշտական արտաքին վերահսկողության։ Աշխատության գործնական նշանակությունն այն է, որ ձևամոլության խնդրի վերլուծությունը կարող է օգնել ուսուցիչներին, դասախոսներին և կրթության կազմակերպիչներին վերանայել ուսուցման կազմակերպման որոշ մոտեցումներ և ավելի մեծ ուշադրություն դարձնել կրթության իրական բովանդակությանը։ Այն նաև կարևոր է կրթության որակի ապահովման տեսանկյունից, քանի որ ձևական ցուցանիշների և իրական ուսումնական արդյունքների միջև տարբերությունը կարող է խոչընդոտել կրթական համակարգի զարգացմանը։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը կարևոր մանկավարժական խնդիր է դիտարկում՝ ցույց տալով, որ արդյունավետ կրթությունը չի կարող սահմանափակվել միայն սահմանված ձևերի և ընթացակարգերի պահպանմամբ։ Դրա հիմնական նպատակը սովորողի անձի, գիտելիքների, կարողությունների և մտածողության զարգացումն է, իսկ կրթական ձևերն ու մեթոդները պետք է ընտրվեն հենց այդ նպատակին ծառայելու համար։ Թեման կարող է հետաքրքրել մանկավարժներին, ուսուցիչներին, դասախոսներին, մեթոդիստներին, կրթության կառավարման մասնագետներին, մանկավարժական բուհերի ուսանողներին և կրթության որակի խնդիրներով զբաղվող հետազոտողներին։