Անգլերենի բանալի

Բնապահպանություն

Սևանի ազգային պարկը Հայաստանի Հանրապետության ամենակարևոր պահպանվող բնապահպանական տարածքներից մեկն է, որը ստեղծվել է Սևանա լճի և նրա շրջակա էկոհամակարգերի պահպանության նպատակով։ Այն ընդգրկում է Սևանա լիճը և հարակից ափամերձ տարածքները՝ ապահովելով լճի ջրային ռեսուրսների, բուսական ու կենդանական աշխարհի պաշտպանությունը։ Սևանը Հայաստանի ամենամեծ քաղցրահամ լիճն է և ունի ռազմավարական, տնտեսական ու բնապահպանական մեծ նշանակություն։ Ազգային պարկի ստեղծման նպատակն է կանխել լճի աղտոտումը, պահպանել ջրի մակարդակը և վերականգնել բնական հավասարակշռությունը, քանի որ անցյալ տասնամյակներում մարդկային գործունեության հետևանքով լիճը ենթարկվել է էկոլոգիական ճնշումների։ Պարկի տարածքում հանդիպում են բազմաթիվ թռչնատեսակներ, այդ թվում՝ միգրացիոն և հազվագյուտ տեսակներ, ինչպես նաև ձկնատեսակներ, որոնցից հայտնի է Սևանի իշխան ձուկը։ Բուսական աշխարհը նույնպես բազմազան է և ներառում է ջրային ու ափամերձ բույսեր, որոնք կարևոր դեր ունեն էկոհամակարգի կայունության համար։ Սևանի ազգային պարկը նաև կարևոր նշանակություն ունի գիտական հետազոտությունների, էկոտուրիզմի և բնապահպանական կրթության համար։ Այստեղ իրականացվում են տարբեր ծրագրեր՝ ուղղված կենսաբազմազանության պահպանությանը և լճի էկոլոգիական վիճակի բարելավմանը։ Պարկը համարվում է Հայաստանի բնության ամենակարևոր արժեքներից մեկը, որը ոչ միայն բնական հարստություն է, այլ նաև ազգային ինքնության և մշակութային ժառանգության մաս։

Լեզվաբանություն

Հատորը ընդգրկում է Հր․ Աճառյանի անձնական արխիվի այն ամբողջ նյութը, որի հիման վրա վերջնական ձևավորում պիտի ստանային վերջին երեք հատորները։

Սոցիոլոգիա

Այս աշխատությունը նվիրված է ընտանիքում սերունդների միջև փոխհարաբերությունների և կապերի զարգացման միտումների ու հեռանկարների ուսումնասիրությանը։ Ուսումնասիրության կենտրոնում տարբեր տարիքային խմբերի ներկայացուցիչների միջև ձևավորվող հարաբերություններն են, փոխադարձ ազդեցությունը, հաղորդակցությունը, արժեքների փոխանցումը և ընտանիքի ներսում սոցիալական ու հոգեբանական կապերի պահպանման մեխանիզմները։ Աշխատանքում ընտանիքը դիտարկվում է որպես այն հիմնական սոցիալական միջավայրը, որտեղ տեղի է ունենում սերունդների միջև փորձի, գիտելիքների, ավանդույթների և արժեքների փոխանցումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ծնողների, երեխաների և ավագ սերնդի ներկայացուցիչների փոխհարաբերություններին, նրանց դերերի փոփոխությանը և ընտանիքի ներսում փոխադարձ ակնկալիքների ձևավորմանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են դիտարկվել ժամանակակից սոցիալական փոփոխությունների ազդեցությունը միջսերնդային կապերի վրա, այդ թվում՝ ընտանիքի կառուցվածքի փոփոխությունը, քաղաքային կենսակերպի տարածումը, միգրացիոն գործընթացները, թվային տեխնոլոգիաների զարգացումը և արժեքային համակարգերի վերափոխումը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում սերունդների միջև հնարավոր արժեքային տարբերություններին, հաղորդակցական դժվարություններին և դրանց հաղթահարման ուղիներին։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում են այն գործոնները, որոնք նպաստում են փոխադարձ վստահության, հարգանքի, հոգատարության և համագործակցության ձևավորմանը։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև երիտասարդ և ավագ սերունդների փոխադարձ աջակցության ձևերին, ընտանիքում խնամքի և պատասխանատվության բաշխմանը, ինչպես նաև ավանդական և ժամանակակից արժեքների համադրման հնարավորություններին։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ապագա միջսերնդային հարաբերությունների զարգացման հեռանկարների գնահատումը՝ հաշվի առնելով հասարակության ժողովրդագրական և սոցիալ-տնտեսական փոփոխությունները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ընտանիքում սերունդների կապերի պահպանմանն ու ամրապնդմանը նպաստող պայմանները, ինչպես նաև այն խնդիրները, որոնք կարող են առաջանալ արագ փոփոխվող հասարակական միջավայրում։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ ընտանեկան քաղաքականության, սոցիալական աջակցության ծրագրերի, տարեցների և երիտասարդների հետ աշխատանքի, ինչպես նաև միջսերնդային փոխըմբռնման և ընտանիքի կայունությանն ուղղված սոցիալական ծրագրերի մշակման համար։

Պատմություն

Պատմական և փաստագրական բնույթի այս հրատարակությունը ներկայացնում է Ալեքսանդրապոլում գործող հայկական բարեգործական կառույցի գործունեությունը Առաջին համաշխարհային պատերազմի սկզբնական ժամանակաշրջանում՝ 1914 թվականի նոյեմբերից մինչև 1915 թվականի մայիսը։ Փաստաթղթում ամփոփվում են կազմակերպության իրականացրած օգնության աշխատանքները, ֆինանսական միջոցների հավաքագրումն ու օգտագործումը, նվիրատվությունները, ծախսերը և կարիքավոր բնակչությանը տրամադրված աջակցությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պատերազմի հետևանքով ծանր դրության մեջ հայտնված մարդկանց, փախստականների և այլ օգնության կարիք ունեցող խմբերի սոցիալական ու նյութական խնդիրներին։ Ներկայացվող հաշվետվական տվյալները հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու բարեգործական գործունեության կազմակերպման ձևերը, օգնության բաշխման մեխանիզմները և հասարակական մասնակցության դերը ճգնաժամային պայմաններում։ Հրատարակությունը արժեքավոր սկզբնաղբյուր կարող է հանդիսանալ նաև հայկական հասարակական և բարեգործական կազմակերպությունների պատմության, եկեղեցական հովանավորության և պատերազմի տարիներին ձևավորված մարդասիրական նախաձեռնությունների ուսումնասիրության համար։ Ֆինանսական ու կազմակերպական տեղեկությունների համադրումը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու կառույցի գործունեության ծավալների, առաջնահերթությունների և աշխատանքի ուղղությունների մասին։ Նյութը կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, աղբյուրագետների, հայագետների, բարեգործության պատմության հետազոտողների, ուսանողների և XX դարի սկզբի հայկական հասարակական կյանքի ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Կենսաբանություն

Աշխատանքը նվիրված է պրոբիոտիկ կաթնաթթվային բակտերիաների ադհեզիայի՝ աղեստամոքսային համակարգի բնականոն միկրոբիոտայի ձևավորման և կարգավորման գործընթացում ունեցած դերի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմքում այն գաղափարն է, որ պրոբիոտիկ միկրոօրգանիզմների կենսաբանական ազդեցությունը մեծապես պայմանավորված է ոչ միայն աղիք հասնելու և այնտեղ ժամանակավորապես պահպանվելու կարողությամբ, այլև աղեստամոքսային համակարգի լորձաթաղանթի մակերեսներին արդյունավետորեն կպչելու՝ ադհեզիայի ունակությամբ։ Ադհեզիան բակտերիալ բջիջների և հյուրընկալող օրգանիզմի էպիթելային մակերեսների միջև փոխազդեցության բարդ գործընթաց է, որի վրա ազդում են ինչպես միկրոօրգանիզմի մակերևութային կառուցվածքներն ու ֆիզիկաքիմիական հատկությունները, այնպես էլ լորձային շերտի, էպիթելային բջիջների և աղեստամոքսային միջավայրի պայմանները։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել կաթնաթթվային բակտերիաների տարբեր տեսակների և շտամների ադհեզիվ հատկությունները, դրանց տարբերությունները և այդ հատկանիշի վրա ազդող գործոնները։ Հատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել բակտերիաների մակերևութային սպիտակուցներին, ածխաջրային բաղադրիչներին, բջջապատի կառուցվածքին և այլ մոլեկուլային գործոններին, որոնք կարող են մասնակցել հյուրընկալողի բջիջների կամ լորձային շերտի հետ փոխազդեցությանը։ Ադհեզիայի արդյունավետությունը կարևոր է այն պատճառով, որ աղեստամոքսային համակարգում միկրոօրգանիզմները ենթարկվում են թթվային միջավայրի, մարսողական ֆերմենտների, լեղաթթուների և մեխանիկական հեռացման ազդեցությանը։ Այդ պայմաններում մակերեսին ամրանալու ունակությունը կարող է նպաստել պրոբիոտիկ բակտերիաների պահպանմանը և դրանց կենսաբանական ազդեցության դրսևորմանը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նաև պրոբիոտիկների և աղիքային բնական միկրոբիոտայի փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությունը։ Ադհեզիվ հատկություններով օժտված կաթնաթթվային բակտերիաները կարող են մասնակցել միկրոբային համայնքի կառուցվածքի ձևավորմանը, մրցակցել որոշ անցանկալի միկրոօրգանիզմների հետ, արտադրել օրգանական թթուներ և այլ կենսաբանական ակտիվ նյութեր և նպաստել աղիքային միջավայրի հավասարակշռության պահպանմանը։ Այս գործընթացները կարող են անդրադառնալ նաև աղիքային էպիթելի պաշտպանիչ հատկությունների և տեղային միկրոմիջավայրի վրա։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել բակտերիաների ադհեզիայի գնահատման տարբեր մեթոդներ՝ օգտագործելով էպիթելային բջիջների մոդելներ, լորձային բաղադրիչներ կամ այլ in vitro համակարգեր։ Այդպիսի ուսումնասիրությունները հնարավորություն են տալիս համեմատել տարբեր շտամների կպչողականության աստիճանը և բացահայտել այն միկրոօրգանիզմներին, որոնք ունեն առավել արտահայտված պրոբիոտիկ ներուժ։ Միաժամանակ կարևոր է հաշվի առնել, որ բարձր ադհեզիան ինքնին չի հանդիսանում պրոբիոտիկ արդյունավետության միակ չափանիշը․ անհրաժեշտ է ուսումնասիրել նաև միկրոօրգանիզմի կենսունակությունը, թթվային և լեղային միջավայրի նկատմամբ դիմադրողականությունը, անվտանգությունը և օգտակար կենսաբանական հատկությունները։ Հետազոտության մեջ կարող է կարևորվել նաև տարբեր արտաքին գործոնների ազդեցությունը ադհեզիայի վրա։ Միջավայրի pH-ը, ջերմաստիճանը, աղերի և սննդանյութերի առկայությունը, բակտերիաների աճի փուլը, լորձային բաղադրիչների հատկությունները և հյուրընկալող բջիջների վիճակը կարող են փոփոխել բակտերիաների կպչողականությունը։ Այդ գործոնների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի լավ հասկանալու պրոբիոտիկ միկրոօրգանիզմների վարքը բնական պայմաններին մոտ միջավայրում։ Մոլեկուլային մակարդակում ադհեզիայի մեխանիզմների բացահայտումը կարող է նաև նպաստել նոր և ավելի արդյունավետ պրոբիոտիկ շտամների ընտրությանը։ Եթե հնարավոր է որոշակի մակերևութային բաղադրիչների կամ գեների առկայությունը կապել բարձր ադհեզիվ հատկությունների հետ, ապա այդ հատկանիշները կարող են օգտագործվել շտամների բնութագրման և ընտրության ժամանակ։ Աշխատանքի կիրառական նշանակությունը կապված է պրոբիոտիկ պատրաստուկների, ֆունկցիոնալ սննդամթերքի և կենսատեխնոլոգիական արտադրանքի մշակման հետ։ Ադհեզիայի և աղիքային միկրոբիոտայի փոխազդեցության վերաբերյալ տվյալները կարող են օգտագործվել այնպիսի կաթնաթթվային բակտերիաների ընտրության համար, որոնք ավելի լավ են հարմարվում աղեստամոքսային համակարգի պայմաններին և կարող են արդյունավետորեն փոխազդել հյուրընկալող օրգանիզմի միկրոբիոտայի հետ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը պրոբիոտիկ կաթնաթթվային բակտերիաների ադհեզիան դիտարկում է որպես կարևոր կենսաբանական հատկանիշ, որը կարող է ազդել դրանց պահպանման, հյուրընկալողի հետ փոխազդեցության և աղիքային միկրոբիոտայի հավասարակշռության վրա՝ համադրելով մանրէաբանական, ֆիզիոլոգիական և մոլեկուլային մոտեցումները և հիմք ստեղծելով առավել արդյունավետ ու նպատակային պրոբիոտիկ համակարգերի ուսումնասիրման ու կիրառման համար։

Իրավաբանություն

Ուսումնասիրությունը նվիրված է Ռուսաստանի Դաշնության և Հայաստանի Հանրապետության նախագահների սահմանադրաիրավական պատասխանատվության հիմնախնդիրների համեմատական ուսումնասիրությանը։ Աշխատության կենտրոնում նախագահի՝ որպես պետության բարձրագույն պաշտոնատար անձի սահմանադրական կարգավիճակն է, նրա լիազորությունների իրականացման նկատմամբ իրավական վերահսկողության մեխանիզմները և պատասխանատվության հնարավոր հիմքերն ու ձևերը։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են երկու երկրների սահմանադրական համակարգերում նախագահի պատասխանատվությունը կարգավորող իրավական նորմերը, դրանց ձևավորման առանձնահատկությունները և կիրառման մեխանիզմները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նախագահի պաշտոնից հեռացման, սահմանադրական պարտականությունների խախտման, իրավական սահմանափակումների և պետական իշխանության այլ մարմինների կողմից նախագահի գործունեության նկատմամբ վերահսկողության հարցերին։ Համեմատական-իրավական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու Հայաստանի և Ռուսաստանի սահմանադրական կարգավորումների ընդհանրություններն ու տարբերությունները, ինչպես նաև գնահատելու նախագահական ինստիտուտի և իշխանությունների բաժանման սկզբունքի փոխհարաբերությունը։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ է հատկացվում նախագահի պատասխանատվության քաղաքական և իրավական բաղադրիչների տարանջատմանը, քանի որ բարձրագույն պետական պաշտոնի նկատմամբ հաշվետվողականության արդյունավետ մեխանիզմները պետք է միաժամանակ ապահովեն պետական իշխանության կայունությունն ու սահմանադրական օրինականությունը։ Քննարկվում են նաև նախագահի անձեռնմխելիության, հակակշիռների և զսպումների համակարգի, խորհրդարանական ու դատական վերահսկողության հետ կապված հարցերը։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու սահմանադրաիրավական պատասխանատվության ինստիտուտի գործնական արդյունավետությունը և բացահայտելու դրա կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել սահմանադրական իրավունքի մասնագետներին, իրավաբաններին, պետական կառավարման և քաղաքական ինստիտուտների հետազոտողներին, ինչպես նաև համեմատական իրավագիտությամբ զբաղվող գիտնականներին, ուսանողներին և ասպիրանտներին։