Անցումային տնտեսությամբ երկրների փոխարժեքային ռեժիմները եվրաինտեգրման գործընթացում (ՀՀ օրինակով)

Տնտեսագիտություն

Աշխատանքը նվիրված է բնակչության կյանքի որակի վերարտադրության կառավարման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ Լոռու մարզի սոցիալ-տնտեսական իրավիճակի և զարգացման առանձնահատկությունների հիման վրա։ Հետազոտության կենտրոնում այն հարցն է, թե ինչպես կարելի է պետական, տարածաշրջանային և տեղական կառավարման գործիքների միջոցով ապահովել բնակչության կյանքի որակի կայուն պահպանումն ու բարելավումը։ Կյանքի որակը դիտարկվում է որպես բազմաչափ հասկացություն, որը ներառում է ոչ միայն բնակչության եկամուտներն ու նյութական ապահովվածությունը, այլև զբաղվածության հնարավորությունները, առողջապահության և կրթության հասանելիությունը, բնակարանային պայմանները, սոցիալական պաշտպանությունը, շրջակա միջավայրի վիճակը, ենթակառուցվածքների զարգացվածությունը, համայնքային միջավայրը և մարդկանց ընդհանուր սոցիալական բարեկեցությունը։ «Վերարտադրության» գաղափարն այս համատեքստում ենթադրում է կյանքի որակի այնպիսի պայմանների շարունակական ապահովում, որոնց շնորհիվ բնակչությունը կարող է պահպանել և զարգացնել իր տնտեսական, սոցիալական և մարդկային ներուժը։ Լոռու մարզի օրինակով նման ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու տարածաշրջանային անհավասարությունների, զբաղվածության սահմանափակ հնարավորությունների, բնակչության արտագաղթի և ժողովրդագրական փոփոխությունների, գյուղական ու քաղաքային բնակավայրերի զարգացման տարբերությունների և սոցիալական ծառայությունների հասանելիության հետ կապված խնդիրները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է կյանքի որակի հիմնական ցուցանիշների համակարգի ձևավորումն ու դրանց դինամիկայի գնահատումը։ Այդպիսի ցուցանիշները կարող են ներառել բնակչության եկամուտների մակարդակը, աղքատության տարածվածությունը, զբաղվածության և գործազրկության ցուցանիշները, կրթական մակարդակը, առողջապահական ծառայությունների հասանելիությունը, կյանքի սպասվող տևողությունը, բնակարանային պայմանները, կոմունալ ծառայությունների հասանելիությունը և շրջակա միջավայրի որակը։ Ցուցանիշների համակցված վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս կյանքի որակը գնահատել ոչ թե մեկ առանձին տնտեսական ցուցանիշով, այլ բնակչության կենսագործունեության տարբեր ոլորտների ամբողջությամբ։ Աշխատանքի շրջանակում կարող է ուսումնասիրվել նաև բնակչության կյանքի որակի վրա տարածաշրջանային տնտեսության կառուցվածքի ազդեցությունը։ Արդյունաբերության, գյուղատնտեսության, ծառայությունների և փոքր ու միջին ձեռնարկատիրության զարգացման մակարդակը ուղղակիորեն անդրադառնում է աշխատատեղերի ստեղծման, եկամուտների ձևավորման և բնակչության սոցիալական կայունության վրա։ Լոռու մարզի համար առանձնահատուկ նշանակություն կարող է ունենալ տեղական տնտեսական ներուժի արդյունավետ օգտագործումը, նոր ներդրումների ներգրավումը, ձեռնարկատիրության խթանումը և համայնքների տնտեսական ակտիվության բարձրացումը։ Միաժամանակ կյանքի որակի բարելավումը չի կարող սահմանափակվել միայն եկամուտների աճով, քանի որ անհրաժեշտ է ապահովել սոցիալական ենթակառուցվածքների և հանրային ծառայությունների համապատասխան մակարդակ։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է տարածքային կառավարման դերի ուսումնասիրությունը։ Կյանքի որակի վերարտադրության արդյունավետ կառավարումը պահանջում է կենտրոնական և տեղական իշխանությունների գործողությունների համակարգում, ռեսուրսների նպատակային բաշխում և մարզի տարբեր համայնքների առանձնահատկություններին համապատասխան քաղաքականությունների մշակում։ Այս տեսանկյունից կարևոր են սոցիալական ծրագրերի հասցեականությունը, համայնքային ենթակառուցվածքների զարգացումը, կրթության և առողջապահության ծառայությունների տարածքային հասանելիության ընդլայնումը և խոցելի խմբերի սոցիալական պաշտպանության կատարելագործումը։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև մարդկային կապիտալի զարգացմանը՝ որպես երկարաժամկետ կյանքի որակի ապահովման առանցքային պայման։ Բնակչության կրթական մակարդակի բարձրացումը, մասնագիտական վերապատրաստումը, երիտասարդների զբաղվածության խթանումը և առողջ ապրելակերպի պայմանների ստեղծումը նպաստում են ոչ միայն ներկա սոցիալական վիճակի բարելավմանը, այլև տարածաշրջանի ապագա տնտեսական ներուժի ձևավորմանը։ Հատուկ նշանակություն ունի նաև ժողովրդագրական գործոնը, քանի որ բնակչության թվաքանակի փոփոխությունները, միգրացիան, տարիքային կառուցվածքը և ծնելիության մակարդակը կարող են էապես ազդել տարածաշրջանի աշխատուժի, սոցիալական ծառայությունների պահանջարկի և տնտեսական զարգացման հնարավորությունների վրա։ Հետազոտության գործնական նշանակությունը կապված է Լոռու մարզի համար կյանքի որակի բարելավման կառավարչական առաջնահերթությունների բացահայտման և տարածաշրջանային քաղաքականության կատարելագործման հետ։ Առաջարկվող մեխանիզմները կարող են ուղղված լինել զբաղվածության ընդլայնմանը, եկամուտների բարձրացմանը, սոցիալական ծառայությունների մատչելիության բարելավմանը, ենթակառուցվածքների զարգացմանը, մարդկային կապիտալի ամրապնդմանը և բնակչության արտահոսքի նվազեցմանը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը բնակչության կյանքի որակը դիտարկում է որպես փոխկապակցված տնտեսական, սոցիալական, ժողովրդագրական և տարածքային գործոնների արդյունք և ուսումնասիրում է այնպիսի կառավարման համակարգի ձևավորման հնարավորությունները, որը կարող է ապահովել Լոռու մարզի բնակչության կենսամակարդակի ոչ միայն ընթացիկ բարելավումը, այլև դրա երկարաժամկետ, կայուն և շարունակական վերարտադրությունը։

Իրավաբանություն

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է գործադուլի իրավական կարգավորման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության օրենսդրության և միջազգային իրավական փորձի համեմատական վերլուծության հիման վրա։ Գրքում ներկայացվում է գործադուլի իրավունքի էությունը որպես աշխատողների կոլեկտիվ պաշտպանության կարևոր միջոց՝ դիտարկելով դրա սահմանադրական հիմքերը, իրականացման պայմանները և իրավական սահմանափակումները։ Հեղինակը վերլուծում է ՀՀ աշխատանքային օրենսդրությամբ նախատեսված գործադուլի կազմակերպման ընթացակարգերը, գործատուի և աշխատողների իրավունքների ու պարտականությունների հավասարակշռությունը, ինչպես նաև վեճերի լուծման մեխանիզմները։ Աշխատության մեջ համեմատական ձևով ուսումնասիրվում են տարբեր երկրների իրավակարգավորումները՝ բացահայտելով միջազգային փորձի կիրառման հնարավորությունները Հայաստանի պայմաններում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում գործադուլի իրավունքի և հասարակական շահի, տնտեսական կայունության ու պետական անվտանգության միջև հավասարակշռության ապահովման խնդիրներին։ Ներկայացվում են նաև օրենսդրական կատարելագործման հնարավոր ուղղություններ՝ ուղղված աշխատանքային իրավունքների արդյունավետ պաշտպանության և սոցիալական գործընկերության զարգացման խթանմանը։ Գիրքը նախատեսված է իրավաբանների, դատավորների, փաստաբանների, պետական կառավարման մասնագետների, ուսանողների և աշխատանքային իրավունքի հարցերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Իրավաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է ՀՀ քրեական դատավարությունում օրինական ուժի մեջ մտած վերջնական դատավարական որոշումների՝ նոր երևան եկած կամ նոր հանգամանքներով վերանայման իրավական և դատավարական հիմնահարցերի համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում այն բացառիկ դատավարական մեխանիզմն է, որը հնարավորություն է տալիս վերջնական դատական որոշման նկատմամբ նոր քննություն իրականացնել այն դեպքերում, երբ հետագայում ի հայտ են գալիս այնպիսի փաստեր կամ իրավական հանգամանքներ, որոնք կարող են էականորեն ազդել գործի ելքի վրա։ Աշխատությունում վերլուծվում են այս ինստիտուտի էությունը, նպատակները, տեղը քրեական դատավարության համակարգում և դրա հարաբերակցությունը դատական ակտերի վերանայման մյուս ձևերի հետ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նոր երևան եկած և նոր հանգամանքների տարբերակմանը, դրանց իրավական բնույթին և յուրաքանչյուր հիմքի կիրառման նախադրյալներին։ Ուսումնասիրվում են այն դեպքերը, երբ վերջնական որոշման կայացման պահին գոյություն ունեցած, սակայն դատարանին անհայտ հանգամանքները հետագայում բացահայտվում են և կարող են էական նշանակություն ունենալ գործի ճիշտ լուծման համար։ Միաժամանակ քննարկվում են այնպիսի նոր իրավական հանգամանքներ, որոնք կարող են առաջանալ կամ հաստատվել վերջնական դատավարական որոշումից հետո և հիմք հանդիսանալ դրա վերանայման համար։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է նաև դատավարական սխալների, ապացույցների արժանահավատության և նոր ի հայտ եկած փաստերի փոխհարաբերության ուսումնասիրությունը։ Քննության են առնվում կեղծ ապացույցների, վկայի կեղծ ցուցմունքի, փորձագետի ոչ հավաստի եզրակացության և այլ էական հանգամանքների ազդեցությունը դատական որոշման օրինականության ու հիմնավորվածության վրա։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի դատական ակտի վերջնականության և արդարադատության շահերի միջև հավասարակշռության խնդիրը․ մի կողմից անհրաժեշտ է ապահովել օրինական ուժի մեջ մտած դատական որոշումների կայունությունը, իսկ մյուս կողմից՝ հնարավորություն ստեղծել այնպիսի որոշումների վերանայման համար, որոնց նկատմամբ հետագայում ի հայտ են եկել էական նոր փաստեր կամ իրավական հանգամանքներ։ Ուսումնասիրության շրջանակում անդրադարձ է կատարվում նաև վերանայման ընթացակարգին, դրա նախաձեռնելու հիմքերին, իրավասու սուբյեկտներին, դատարանի լիազորություններին և վերանայման արդյունքում հնարավոր դատավարական լուծումներին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել քրեական դատավարության մասնագետների, դատավորների, դատախազների, փաստաբանների, իրավաբանների, իրավագիտության դասախոսների, ասպիրանտների և դատավարական իրավունքի հիմնահարցերով զբաղվող հետազոտողների համար։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը նպատակ ունի բացահայտելու վերջնական դատավարական որոշումների վերանայման ինստիտուտի տեսական և գործնական խնդիրները, գնահատելու դրա կիրառման արդյունավետությունը և ներկայացնելու այն կատարելագործելու հնարավոր ուղղությունները՝ արդարադատության, օրինականության և անձի իրավունքների արդյունավետ պաշտպանության տեսանկյունից։

Մշակույթ

Այս գիրքը ներկայացնում է հայ նշանավոր նկարիչ Մարտիրոս Սարյանի կյանքը, ստեղծագործական ուղին և հայկական կերպարվեստում ունեցած բացառիկ դերը։ Այն անդրադառնում է նրա մանկությանը, գեղարվեստական մտածողության ձևավորմանը, ստեղծագործական որոնումներին և այն միջավայրին, որտեղ ձևավորվել է նրա արվեստը։ Գրքում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Սարյանի գունային աշխարհին, բնության և արևի պատկերների հանդեպ նրա յուրահատուկ վերաբերմունքին, ինչպես նաև հայկական բնաշխարհի ու մշակույթի ազդեցությանը նրա նկարների վրա։ Ներկայացվում են նրա ամենահայտնի ստեղծագործությունները, արվեստագիտական վերլուծություններ և հեղինակի ստեղծագործական սկզբունքները, որոնք ձևավորել են նրա անհատական ոճը։ Գիրքը նաև բացահայտում է Սարյանի դերը հայկական ազգային արվեստի զարգացման մեջ և ցույց տալիս, թե ինչպես է նրա արվեստը դարձել հայկական մշակույթի խորհրդանիշներից մեկը։ Այն հետաքրքիր և օգտակար է արվեստասերների, ուսանողների, մշակույթի ուսումնասիրողների և բոլոր նրանց համար, ովքեր ցանկանում են ավելի խորությամբ ճանաչել հայ կերպարվեստի մեծագույն ներկայացուցիչներից մեկին։

Այլ առարկաներ

Աշխատությունը նվիրված է Yerevan քաղաքի բակային տարածքների քաղաքաշինական վերակազմակերպման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ դիտարկելով դրանց ֆունկցիոնալ, սոցիալական և տարածական զարգացման առանձնահատկությունները։ Գրքում վերլուծվում է խորհրդային և հետխորհրդային ժամանակաշրջաններում ձևավորված բակային միջավայրի կառուցվածքը, դրա ներկայիս վիճակը և արդիական քաղաքային պահանջներին համապատասխանեցման անհրաժեշտությունը։ Հեղինակը ուսումնասիրում է բնակելի միջավայրի խտացման, կանաչ տարածքների նվազման, ավտոկայանատեղերի ընդլայնման և հանրային տարածքների սահմանափակման հետևանքով առաջացած խնդիրները՝ ընդգծելով դրանց ազդեցությունը բնակիչների կյանքի որակի և սոցիալական փոխազդեցությունների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում քաղաքաշինական վերականգնման և վերակազմավորման ժամանակակից մոտեցումներին՝ ներառյալ մասնակցային պլանավորումը, էկոլոգիական նախագծումը և բազմաֆունկցիոնալ տարածքների ձևավորումը։ Քննարկվում են նաև բակային միջավայրի սոցիալական դերը, համայնքային կյանքի խթանման հնարավորությունները և կայուն քաղաքային զարգացման սկզբունքների կիրառումը։ Աշխատությունը նախատեսված է քաղաքաշինարարների, ճարտարապետների, քաղաքային պլանավորման մասնագետների և հետազոտողների համար։

Այլ առարկաներ

Աշխատությունը նվիրված է Էրիվանի նահանգում բրնձի մշակության, արտադրության և տարածման ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով տարածաշրջանում այս գյուղատնտեսական մշակաբույսի տնտեսական և գյուղատնտեսական նշանակությունը։ Նյութը կարող է արժեքավոր տեղեկություններ պարունակել բրնձի մշակության բնական պայմանների, տարածքային առանձնահատկությունների, հողային և ջրային ռեսուրսների օգտագործման, գյուղատնտեսական աշխատանքների կազմակերպման և բերքատվության վերաբերյալ։ Էրիվանի նահանգի պայմաններում բրնձագործությունը կապված էր հատկապես ոռոգման համակարգերի և ջրային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման հետ, քանի որ բրնձի մշակությունը պահանջում է առանձնահատուկ ջրային ռեժիմ և համապատասխան հողային պայմաններ։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են դիտարկվել այն բնակավայրերն ու տարածքները, որտեղ բրնձի մշակությունը ստացել էր առավել լայն տարածում, ինչպես նաև այդ մշակաբույսի աճեցման համար նպաստավոր բնական և կլիմայական պայմանները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում գյուղատնտեսական արտադրության կազմակերպմանը, հողի նախապատրաստմանը, ցանքին, ոռոգմանը, բերքահավաքին և ստացված արտադրանքի մշակման ու պահպանման առանձնահատկություններին։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև բրնձի տնտեսական նշանակությանը՝ որպես գյուղացիական տնտեսությունների եկամտի աղբյուր և տեղական շուկայի համար կարևոր գյուղատնտեսական արտադրանք։ Բրնձի արտադրության ծավալների, բերքատվության և տարածման ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու տվյալ ժամանակաշրջանի ագրարային տնտեսության կառուցվածքի և տարածաշրջանի գյուղատնտեսական մասնագիտացման մասին։ Միաժամանակ բրնձագործության զարգացումը կարելի է դիտարկել ջրատնտեսական ենթակառուցվածքների, ոռոգման համակարգերի և գյուղատնտեսական հողերի օգտագործման ավելի լայն համատեքստում։ Նյութը կարող է պարունակել վիճակագրական և նկարագրական տվյալներ, որոնք հնարավորություն են տալիս գնահատելու բրնձի մշակության տարածքները, արտադրության մակարդակը և դրա փոփոխությունները ժամանակի ընթացքում։ Այդ տվյալները կարևոր են ոչ միայն գյուղատնտեսության պատմության, այլև տարածաշրջանի տնտեսական և սոցիալական զարգացման ուսումնասիրության համար, քանի որ գյուղատնտեսական արտադրության բնույթը անմիջականորեն կապված էր գյուղական բնակչության զբաղվածության, եկամուտների և բնակավայրերի տնտեսական կյանքի հետ։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել գյուղատնտեսության պատմությամբ, Էրիվանի նահանգի տնտեսական զարգացմամբ, տարածաշրջանային պատմությամբ և հողօգտագործման պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու պատմական ժամանակաշրջանում Էրիվանի նահանգում բրնձագործության զարգացման պայմանների, արտադրական առանձնահատկությունների և տնտեսական նշանակության մասին՝ միաժամանակ արժեքավոր նյութ տրամադրելով տարածաշրջանի ագրարային պատմության ավելի լայն ուսումնասիրության համար։