Discover other interesting and useful materials

    Here is a collection of other files that may interest you and help in your studies or creative work. To see more, you can go to the materials section
    Online

    Mathematics

    Прочность идеально-пластических и упрочняющихся конических труб

    Աշխատությունը նվիրված է իդեալական-պլաստիկ և ամրապնդվող կոնաձև խողովակների ամրության տեսական և կիրառական ուսումնասիրությանը՝ վերլուծելով դրանց լարվածադեֆորմացիոն վիճակը տարբեր բեռնավորման պայմաններում։ Ներկայացվում են պլաստիկ դեֆորմացիայի տեսության, նյութերի ամրացման երևույթների և բարակ ու հաստ պատերով կոնաձև կառուցվածքների մեխանիկական վարքի հիմնական սկզբունքները։ Աշխատությունում ուսումնասիրվում են խողովակների կրողունակությունը, կայունությունը, լարվածությունների բաշխումը, ձևափոխման գործընթացները և նյութի հատկությունների ազդեցությունը կառուցվածքի աշխատանքի վրա։ Վերլուծվում են մաթեմատիկական մոդելներ, հաշվարկային մեթոդներ և տեսական մոտեցումներ, որոնք հնարավորություն են տալիս գնահատել կոնաձև տարրերի ամրությունը և կանխատեսել դրանց վարքը բարդ մեխանիկական ազդեցությունների պայմաններում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ամրապնդվող նյութերի առանձնահատկություններին, սահմանային վիճակների որոշմանը և ինժեներական հաշվարկների կատարելագործմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել մեխանիկայի, մեքենաշինության, շինարարական կոնստրուկցիաների, նյութագիտության և կիրառական մաթեմատիկայի ոլորտների մասնագետների, գիտաշխատողների, դասախոսների, ուսանողների, ինչպես նաև դեֆորմացվող մարմինների մեխանիկայով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

    Updated: 2026-08-23
    Прочность идеально-пластических и упрочняющихся конических труб
    Online

    Mathematics

    Некоторые закономерности рассеяния рентгеновских пучков в совершенных кристаллах SiO₂ и КН₂РО₄ под влиянием внешних воздействий

    Աշխատությունը նվիրված է կատարյալ SiO₂ և KH₂PO₄ բյուրեղներում ռենտգենյան ճառագայթների փնջերի ցրման օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը՝ տարբեր արտաքին ազդեցությունների պայմաններում։ Հետազոտության շրջանակում ռենտգենյան դիֆրակցիան դիտարկվում է որպես բյուրեղային կառուցվածքի, բյուրեղացանցի վիճակի և արտաքին գործոնների հետևանքով առաջացող կառուցվածքային փոփոխությունների ուսումնասիրման բարձր զգայունությամբ ֆիզիկական մեթոդ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն հարցին, թե արտաքին ազդեցությունների պայմաններում բյուրեղի ներքին կառուցվածքի փոփոխություններն ինչպես են արտահայտվում ռենտգենյան փնջերի տարածման, անդրադարձման և ցրման բնութագրերում։ Քննվում են բյուրեղացանցի պարբերական կառուցվածքի և ընկնող ճառագայթման փոխազդեցության առանձնահատկությունները, դիֆրակցիոն պայմանների ձևավորումը և ցրված ճառագայթման ինտենսիվության փոփոխությունները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է տարբեր բնույթի արտաքին ազդեցությունների հետևանքով առաջացող առաձգական դեֆորմացիաների, ներքին լարումների և կառուցվածքային փոքր փոփոխությունների ազդեցության գնահատումը դիֆրակցիոն պատկերի վրա։ Կատարյալ բյուրեղների օգտագործումը հնարավորություն է տալիս առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնել նույնիսկ համեմատաբար փոքր կառուցվածքային փոփոխություններին, քանի որ բյուրեղացանցի բարձր կարգավորվածության պայմաններում արտաքին ազդեցությունների հետևանքները կարող են հստակ արտահայտվել ռենտգենյան ցրման բնութագրերում։ Ուսումնասիրվում են SiO₂-ի և KH₂PO₄-ի կառուցվածքային առանձնահատկությունները և դրանցով պայմանավորված դիֆրակցիոն վարքի հնարավոր տարբերությունները։ Առանձին ուշադրություն կարող է դարձվել ցրված ճառագայթման անկյունային բաշխմանը, ինտենսիվությանը, դիֆրակցիոն առավելագույնների դիրքի և ձևի փոփոխություններին՝ որպես բյուրեղի վիճակի վերաբերյալ տեղեկատվության աղբյուրների։ Հետազոտության ընթացքում կարող են համադրվել փորձարարական տվյալները և ռենտգենյան դիֆրակցիայի տեսական պատկերացումները՝ արտաքին ազդեցությունների ու դիտվող փոփոխությունների միջև կապերը բացահայտելու նպատակով։ Կարևորվում է նաև բյուրեղների արձագանքի հնարավոր դարձելիության ուսումնասիրությունը և արտաքին գործոնի փոփոխության պայմաններում դիֆրակցիոն բնութագրերի վարքի գնահատումը։ Նման հետազոտությունները նշանակություն ունեն բյուրեղների ֆիզիկական հատկությունների և արտաքին միջավայրի նկատմամբ դրանց զգայունության ավելի խորքային ընկալման համար։ Ստացված օրինաչափությունների ուսումնասիրությունը կարող է կիրառական հետաքրքրություն ներկայացնել բյուրեղային նյութերի բնութագրման, ռենտգենյան օպտիկայի, ճշգրիտ չափումների և արտաքին ազդեցությունների նկատմամբ զգայուն բյուրեղային համակարգերի հետազոտման ոլորտներում։ Աշխատությունը միավորում է պինդ մարմնի ֆիզիկայի, բյուրեղաֆիզիկայի և ռենտգենյան դիֆրակցիոն վերլուծության մոտեցումները՝ նպաստելով կատարյալ բյուրեղներում ճառագայթման տարածման և ցրման գործընթացների վերաբերյալ պատկերացումների զարգացմանը։

    Updated: 2026-09-19
    Некоторые закономерности рассеяния рентгеновских пучков в совершенных кристаллах SiO₂ и КН₂РО₄ под влиянием внешних воздействий
    Online

    Literature

    Մ. Յու. Լերմոնտովի պոեմների հայերեն թարգմանությունները

    Աշխատությունը նվիրված է ռուս նշանավոր բանաստեղծ Միխայիլ Լերմոնտովի պոեմների հայերեն թարգմանությունների ուսումնասիրությանը՝ դրանց գեղարվեստական, լեզվաոճական և թարգմանագիտական առանձնահատկությունների համատեքստում։ Քննարկվում են ռուսական ռոմանտիզմի գրական ավանդույթները, բանաստեղծի ստեղծագործական աշխարհայացքը, պոեմների թեմատիկ ու գաղափարական բովանդակությունը և դրանց ընկալումը հայ գրական միջավայրում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բնագրերի և հայերեն թարգմանությունների համեմատական վերլուծությանը, բանաստեղծական խոսքի կառուցվածքի, պատկերային համակարգի, չափի, ռիթմի և հանգավորման առանձնահատկությունների փոխանցման խնդիրներին։ Ուսումնասիրվում են թարգմանիչների կիրառած լեզվական և գեղարվեստական միջոցները, բառային համարժեքների ընտրությունը, փոխաբերությունների ու խորհրդանիշների վերարտադրությունը, ինչպես նաև բնագրի իմաստային և հուզական երանգների պահպանման հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում Լերմոնտովի պոեմներին բնորոշ ազատության, անհատի և հասարակության հակադրության, սիրո, միայնության, բարոյական ընտրության և մարդկային ճակատագրի թեմաների արտացոլմանը հայերեն թարգմանություններում։ Կարևորվում են թարգմանական տարբերակների համեմատությունը, թարգմանիչների անհատական ոճի ազդեցությունը, գեղարվեստական ճշգրտության և ստեղծագործական ազատության փոխհարաբերությունները։ Դիտարկվում են նաև ռուս-հայկական գրական կապերի զարգացման առանձնահատկությունները, ռուս դասական գրականության ազդեցությունը հայ բանաստեղծության վրա և թարգմանական գրականության դերը միջմշակութային հաղորդակցության գործընթացում։ Հետազոտության թեման կարևոր նշանակություն ունի գեղարվեստական թարգմանության տեսության, համեմատական գրականագիտության և հայերեն բանաստեղծական թարգմանության պատմության ուսումնասիրության համար։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել գրականագետների, թարգմանագետների, ռուսագետների, հայագետների, բանասերների, գրական քննադատների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

    Updated: 2026-10-14
    Մ. Յու. Լերմոնտովի պոեմների հայերեն թարգմանությունները
    Online

    History

    Մերձավոր և Միջին Արևելքի երկրներն ու ժողովուրդները․ հատոր 6․ Արաբական երկրներ

    Գիտական աշխատությունը նվիրված է արաբական երկրներին, դրանց պատմական զարգացմանը, աշխարհագրական առանձնահատկություններին, բնակչության էթնիկական ու մշակութային կազմին, հասարակական կյանքին, տնտեսական կառուցվածքին և քաղաքական գործընթացներին։ Այն ընդգրկում է Մերձավոր և Միջին Արևելքի ուսումնասիրությանը նվիրված բազմահատոր գիտական շարքի այն հատվածը, որի հիմնական առարկան արաբական աշխարհն է՝ որպես պատմական, աշխարհագրական, լեզվական, կրոնական և մշակութային ընդհանրություններով միավորված, բայց միաժամանակ ներքին մեծ բազմազանություն ունեցող տարածաշրջան։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու արաբական երկրների աշխարհագրական դիրքի, բնական պայմանների, կլիմայի, ջրային և հողային ռեսուրսների, բնակչության տեղաբաշխման, քաղաքային ու գյուղական բնակավայրերի և տարածաշրջանի տնտեսական զարգացման առանձնահատկությունների մասին։ Արաբական աշխարհը ներկայացվում է որպես Ասիայի և Աֆրիկայի միջև կարևոր աշխարհաքաղաքական ու քաղաքակրթական տարածք, որտեղ պատմականորեն ձևավորվել են առևտրական ուղիներ, քաղաքային կենտրոններ, մշակութային փոխանակման միջավայրեր և միջազգային նշանակություն ունեցող տնտեսական ու քաղաքական կապեր։ Պատմական ուսումնասիրության տեսանկյունից կարևոր տեղ է հատկացվում արաբական ժողովուրդների ձևավորմանը, նրանց պատմական անցյալին, արաբական քաղաքակրթության զարգացմանը, իսլամի առաջացմանն ու տարածմանը, ինչպես նաև արաբական պետությունների հասարակական և քաղաքական համակարգերի պատմական փոփոխություններին։ Արաբական աշխարհի պատմությունը ներկայացնելու համար էական նշանակություն ունեն տարածաշրջանի հնագույն քաղաքակրթությունները, իսլամական մշակույթի ձևավորումը, միջնադարյան գիտության, փիլիսոփայության, գրականության և ճարտարապետության զարգացումը, ինչպես նաև եվրոպական տերությունների գաղութային քաղաքականության հետևանքներն ու նորագույն ազգային-ազատագրական շարժումները։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում արաբական երկրների քաղաքական և պետական զարգացման գործընթացները, անկախության ձեռքբերումը, ազգային ինքնիշխանության ամրապնդման խնդիրները, հասարակական վերափոխումները և տարածաշրջանային հարաբերությունների ձևավորումը։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է նաև արաբական հասարակությունների սոցիալ-տնտեսական կառուցվածքի ուսումնասիրությունը։ Տարածաշրջանի երկրների տնտեսական կյանքը ձևավորվել է բնական պայմանների, պատմական առևտրական կապերի, գյուղատնտեսության, արդյունաբերության և բնական պաշարների օգտագործման ազդեցությամբ։ Նավթային և գազային պաշարների հայտնաբերումն ու շահագործումը հատկապես մեծ նշանակություն են ունեցել մի շարք արաբական պետությունների տնտեսական զարգացման, միջազգային հարաբերությունների և աշխարհաքաղաքական դիրքի փոփոխության համար։ Տնտեսական գործընթացների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու ավանդական տնտեսավարման ձևերի և ժամանակակից արդյունաբերական ու քաղաքային զարգացման փոխհարաբերությունները, սոցիալական կառուցվածքի փոփոխությունները, բնակչության կենսապայմանների վերափոխումը և տարածաշրջանի ներսում առկա զարգացման տարբերությունները։ Մեծ կարևորություն ունի նաև արաբական ժողովուրդների լեզվական, կրոնական և մշակութային առանձնահատկությունների ներկայացումը։ Արաբերենը, իսլամը և ընդհանուր պատմամշակութային ժառանգությունը կարևոր միավորող գործոններ են, սակայն արաբական երկրները տարբերվում են իրենց տեղական ավանդույթներով, հասարակական կառուցվածքով, կրոնական համայնքների կազմով և մշակութային առանձնահատկություններով։ Աշխատության ուսումնասիրության շրջանակում առանձնահատուկ նշանակություն ունեն ընտանիքի և համայնքի դերը, ավանդական հասարակական հարաբերությունները, կրթության զարգացումը, գրականությունը, արվեստը, ճարտարապետությունը և ժամանակակից մշակութային փոփոխությունները։ Արաբական աշխարհի մշակութային ժառանգությունը դիտարկվում է որպես համաշխարհային քաղաքակրթության կարևոր բաղադրիչ, որի ազդեցությունը տարածվել է գիտության, մաթեմատիկայի, բժշկության, աստղագիտության, փիլիսոփայության, աշխարհագրության և գրականության բազմաթիվ բնագավառներում։ Աշխատության գիտական արժեքը պայմանավորված է արաբական երկրների ուսումնասիրության նկատմամբ համալիր մոտեցմամբ, որը հնարավորություն է տալիս փոխկապակցված կերպով դիտարկելու պատմական իրադարձությունները, աշխարհագրական պայմանները, հասարակական հարաբերությունները, տնտեսական զարգացումները և մշակութային գործընթացները։ Այն նպաստում է արաբական աշխարհի ներքին բազմազանության ընկալմանը և ցույց տալիս, որ տարածաշրջանի երկրները, ունենալով ընդհանուր պատմամշակութային հիմքեր, անցել են զարգացման տարբեր ուղիներով ու ձևավորել քաղաքական և տնտեսական առանձնահատուկ համակարգեր։ Հրատարակությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև խորհրդային արևելագիտության և արաբագիտության պատմության ուսումնասիրության համար՝ արտացոլելով Մերձավոր և Միջին Արևելքի ժողովուրդների, նրանց պատմության և հասարակական զարգացման նկատմամբ գիտական հետաքրքրությունը։ Այն արժեքավոր նյութ է տարածաշրջանի երկրների պատմական աշխարհագրության, միջազգային հարաբերությունների, տնտեսական և քաղաքական զարգացման, ինչպես նաև արաբական հասարակությունների մշակութային առանձնահատկությունների ուսումնասիրության համար։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել պատմաբաններին, արևելագետներին, արաբագետներին, աշխարհագրագետներին, քաղաքագետներին, տնտեսագետներին, ազգագրագետներին և միջազգային հարաբերությունների մասնագետներին, ինչպես նաև այն ընթերցողներին, որոնք հետաքրքրված են արաբական աշխարհի պատմությամբ, քաղաքակրթությամբ, ժողովուրդներով և ժամանակակից զարգացման գործընթացներով։

    Updated: 2026-11-17
    Մերձավոր և Միջին Արևելքի երկրներն ու ժողովուրդները․ հատոր 6․ Արաբական երկրներ
    Online

    Other Subjects

    Ակունք. Գիտական հոդվածների ժողովածու– թիվ 2 (5)

    Ակունք. Գիտական հոդվածների ժողովածու – թիվ 2 (5)-ը գիտական պարբերական ժողովածու է, որը միավորում է տարբեր հեղինակների ակադեմիական հոդվածներ՝ հիմնականում հայագիտության, պատմության, լեզվաբանության, մշակութաբանության և հարակից հասարակական գիտությունների ոլորտներից, աշխատությունում ներկայացված ուսումնասիրությունները վերաբերում են հայ ժողովրդի պատմական զարգացման տարբեր փուլերին, աղբյուրագիտական վերլուծություններին, լեզվամշակութային գործընթացներին և ազգային ժառանգության ուսումնասիրության արդի մոտեցումներին, ժողովածուն ունի գիտական բնույթ և ծառայում է որպես հետազոտական արդյունքների հրապարակման և մասնագիտական քննարկումների հարթակ, որտեղ համադրվում են տարբեր մեթոդաբանական մոտեցումներ և գիտական դպրոցների դիրքորոշումներ, միաժամանակ ընդգծվում է հայագիտական հետազոտությունների շարունակական զարգացումը և նոր գիտական խնդիրների ձևակերպումը, աշխատությունը նպաստում է գիտելիքի տարածմանը և ակադեմիական համագործակցության խորացմանը՝ ապահովելով գիտական հաղորդակցության կարևոր միջավայր։

    Updated: 2026-09-21
    Ակունք. Գիտական հոդվածների ժողովածու– թիվ 2 (5)
    Online

    Law

    Հայաստանի առաջին հանրապետության դատական համակարգը (1918-1920 թթ.)

    Պատմաիրավագիտական աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի առաջին հանրապետության գոյության տարիներին՝ 1918–1920 թվականներին, դատական համակարգի ձևավորման, կազմակերպման և գործունեության պատմական ու իրավական առանձնահատկությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակներում քննության են առնվում անկախ հայկական պետականության վերականգնման պայմաններում դատական իշխանության հաստատման նախադրյալները, արդարադատության իրականացման կազմակերպական և իրավական հիմքերը, ինչպես նաև պետական կառավարման համակարգում դատական մարմինների տեղն ու նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի առաջին հանրապետության պետականաշինության գործընթացին, իրավական համակարգի ձևավորման դժվարություններին, նախկին վարչաիրավական կառուցակարգերի վերափոխմանը և նորաստեղծ պետության պայմաններում դատական հաստատությունների գործունեության ապահովման հիմնախնդիրներին։ Ուսումնասիրվում են դատական իշխանության կազմակերպման սկզբունքները, դատարանների իրավասությունների սահմանման, դատական գործերի քննության և արդարադատության իրականացման ընթացակարգերի իրավական կարգավորման հարցերը։ Քննության են առնվում Հայաստանի առաջին հանրապետության օրենսդրական գործունեության առանձնահատկությունները, նախկինում գործող իրավական նորմերի կիրառման և փոփոխման հնարավորությունները, ինչպես նաև ազգային պետականության պահանջներին համապատասխան դատաիրավական համակարգի ձևավորման անհրաժեշտությունը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է դատական մարմինների կառուցվածքի, իրավասությունների և փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությունը՝ հաշվի առնելով տվյալ ժամանակաշրջանի պետական կառավարման առանձնահատկությունները և իրավական համակարգի զարգացման պայմանները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում դատավորների նշանակման, նրանց մասնագիտական պատրաստվածության, դատական գործունեության կազմակերպման, դատավարական ընթացակարգերի և դատական որոշումների կատարման հետ կապված հիմնախնդիրներին։ Դիտարկվում են քաղաքացիական և քրեական գործերի քննության առանձնահատկությունները, իրավական վեճերի լուծման մեխանիզմները, քաղաքացիների իրավունքների պաշտպանության հնարավորությունները և դատական մարմինների գործունեության արդյունավետության վրա ազդող գործոնները։ Անդրադարձ է կատարվում դատական իշխանության և պետական կառավարման մյուս մարմինների փոխհարաբերություններին, իշխանությունների տարանջատման սկզբունքի պատմական ընկալումներին և արդարադատության անկախության ապահովման իրավական ու կազմակերպական նախադրյալներին։ Հետազոտության թեմատիկ շրջանակում կարևոր տեղ են զբաղեցնում Հայաստանի առաջին հանրապետության գործունեության բարդ պատմական պայմանները, մասնավորապես՝ պատերազմական իրավիճակը, տնտեսական դժվարությունները, բնակչության տեղաշարժերը, վարչական կառավարման կազմակերպման խնդիրները և դրանց հնարավոր ազդեցությունը դատական համակարգի գործունեության վրա։ Քննարկվում են իրավական կարգուկանոնի պահպանման, հասարակական հարաբերությունների կարգավորման, սեփականության պաշտպանության և քաղաքացիների իրավական անվտանգության ապահովման հետ կապված մարտահրավերները։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում դատական համակարգի ձևավորման ընթացքում իրավական ժառանգականության և նոր պետական ինստիտուտների ստեղծման փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև իրավական ավանդույթների ազդեցությունը անկախ Հայաստանի արդարադատության կազմակերպման վրա։ Ուսումնասիրվում են դատական համակարգի զարգացման օրենսդրական և վարչական նախադրյալները, իրավական բարեփոխումների հնարավոր ուղղությունները և պետական կառույցների գործունեության կազմակերպման պատմական փորձը։ Աշխատության շրջանակներում կարևորվում է պատմական սկզբնաղբյուրների, օրենսդրական ակտերի, կառավարության որոշումների, պաշտոնական փաստաթղթերի, դատական նյութերի և ժամանակաշրջանի մամուլի ուսումնասիրության նշանակությունը՝ դատական համակարգի գործունեության առավել ամբողջական պատկերը վերականգնելու համար։ Առանձին ուշադրության են արժանի Հայաստանի առաջին հանրապետության դատական համակարգի համեմատական ուսումնասիրության հնարավորությունները՝ տարածաշրջանի այլ պետությունների և ժամանակաշրջանի իրավական համակարգերի զարգացման համատեքստում։ Հետազոտությունը կարող է նպաստել հայկական պետականության իրավական պատմության, արդարադատության կազմակերպման ազգային փորձի և դատական իշխանության ինստիտուցիոնալ զարգացման վերաբերյալ գիտական պատկերացումների խորացմանը։ Կարևորվում է նաև 1918–1920 թվականների դատաիրավական փորձի ուսումնասիրության նշանակությունը Հայաստանի պետականության պատմական շարունակականության, իրավական մշակույթի ձևավորման և դատական համակարգի զարգացման տարբեր փուլերի համեմատական գնահատման համար։ Աշխատությունն ունի պատմագիտական, իրավագիտական և աղբյուրագիտական նշանակություն և կարող է օգտակար լինել իրավաբանների, պատմաբանների, պետության և իրավունքի պատմության մասնագետների, սահմանադրական և դատական իրավունքի հետազոտողների, պետական կառավարման պատմությունն ուսումնասիրող գիտաշխատողների, արխիվագետների, ասպիրանտների և իրավաբանական ու պատմագիտական բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների ուսանողների համար։

    Updated: 2026-10-11
    Հայաստանի առաջին հանրապետության դատական համակարգը (1918-1920 թթ.)