Ещё в разделе Экономика

    Смотреть все arrow_right_alt

    Откройте для себя другие интересные и полезные материалы

    Вот коллекция других файлов, которые могут вас заинтересовать и помочь в учебе или творческой работе. Чтобы увидеть больше, вы можете перейти в раздел материалов
    Онлайн

    Право

    Ինքնուրույնության սկզբունքը դատական իշխանության համակարգում՝ սահմանադրական բարեփոխումների համատեքստում

    Աշխատությունը նվիրված է դատական իշխանության ինքնուրույնության սկզբունքի ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետությունում իրականացված սահմանադրական բարեփոխումների համատեքստում։ Հետազոտության առանցքում դատական իշխանության՝ օրենսդիր և գործադիր իշխանություններից ինստիտուցիոնալ և գործառութային տարանջատման, դատարանների ու դատավորների անկախության երաշխավորման, ինչպես նաև դատական համակարգի ինքնուրույն գործունեության համար անհրաժեշտ սահմանադրաիրավական մեխանիզմների վերլուծությունն է։ Ինքնուրույնության սկզբունքը դիտարկվում է իշխանությունների բաժանման և զսպումների ու հակակշիռների համակարգի շրջանակում, քանի որ անկախ և արդյունավետ դատական իշխանության առկայությունը իրավական պետության կարևորագույն նախապայմաններից է։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են «անկախություն» և «ինքնուրույնություն» հասկացությունների բովանդակությունն ու փոխհարաբերությունը, դրանց դրսևորումները դատական իշխանության կազմակերպական և գործառութային մակարդակներում, ինչպես նաև դատավորի անհատական անկախության և ամբողջ դատական համակարգի ինստիտուցիոնալ ինքնուրույնության տարբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի սահմանադրական զարգացման տարբեր փուլերին և այն փոփոխություններին, որոնց արդյունքում կատարելագործվել են դատական իշխանության կազմակերպման և գործունեության իրավական հիմքերը։ Ուսումնասիրության կարևոր հատվածը վերաբերում է 2005 և 2015 թվականների սահմանադրական փոփոխություններին, որոնց շրջանակում դատական իշխանության անկախության և ինքնուրույնության ապահովման հարցերը ստացել են նոր սահմանադրաիրավական լուծումներ։ Հատուկ նշանակություն ունի Բարձրագույն դատական խորհրդի ձևավորումը՝ որպես դատական իշխանության անկախության ապահովմանն ուղղված կարևոր ինստիտուցիոնալ մեխանիզմ։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ դատավորների նշանակման և առաջխաղացման, կարգապահական պատասխանատվության, պաշտոնավարման երաշխիքների, դատավորների գործունեության գնահատման և դատական համակարգի կառավարման հարցերին՝ դրանք դիտարկելով դատական իշխանության ինքնուրույնության ապահովման տեսանկյունից։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև դատական իշխանության ֆինանսական, վարչական և կազմակերպական ինքնուրույնության խնդիրը, քանի որ դատական անկախությունը չի սահմանափակվում միայն դատավորի՝ որոշումներ կայացնելիս արտաքին ազդեցությունից զերծ լինելու պահանջով։ Դատարանների բնականոն գործունեության համար անհրաժեշտ են համապատասխան նյութական, ֆինանսական, մարդկային և կազմակերպական պայմաններ, որոնք պետք է ապահովեն դատական համակարգի կայուն և արդյունավետ աշխատանքը։ Աշխատության շրջանակում քննարկվում է նաև դատական իշխանության անկախության և հաշվետվողականության միջև հավասարակշռության հարցը։ Ինքնուրույն դատական իշխանությունը չի նշանակում վերահսկողությունից դուրս գործող համակարգ. իրավական պետության պայմաններում այն պետք է միաժամանակ լինի անկախ, արդյունավետ, թափանցիկ և օրենքի պահանջներին համապատասխան գործող։ Այդ պատճառով կարևոր է այնպիսի իրավական և ինստիտուցիոնալ մեխանիզմների ձևավորումը, որոնք կկանխեն ինչպես քաղաքական կամ վարչական միջամտությունը, այնպես էլ դատական իշխանության ներսում լիազորությունների չարաշահումը։ Սահմանադրական բարեփոխումների համատեքստում դատական իշխանության ինքնուրույնության ամրապնդումը դիտարկվում է որպես դատաիրավական համակարգի կայացման և իրավական պետության զարգացման կարևոր ուղղություն։ Հետազոտության մեջ կարող են վերլուծվել նաև դատական իշխանության և իշխանության մյուս ճյուղերի փոխհարաբերությունները՝ պարզելու համար, թե ինչ սահմանադրական երաշխիքներ և իրավական մեխանիզմներ են անհրաժեշտ դատական համակարգի նկատմամբ հնարավոր քաղաքական կամ վարչական ազդեցությունները սահմանափակելու համար։ Այդ համատեքստում կարևոր են դատավորների կարգավիճակի երաշխիքները, դատական կառավարման մարմինների լիազորությունները, դատարանակազմության սկզբունքները, դատական ինքնակառավարման հնարավորությունները և դատական իշխանության ներքին կազմակերպման առանձնահատկությունները։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու նաև սահմանադրական բարեփոխումների ազդեցությունը դատական իշխանության գործնական ինքնուրույնության վրա՝ դիտարկելով ոչ միայն իրավական նորմերի փոփոխությունները, այլև դրանց կիրառման արդյունավետությունը։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը դատական իշխանության ինքնուրույնությունը ներկայացնում է որպես իրավական պետության և ժողովրդավարական կառավարման հիմնարար սկզբունք՝ բացահայտելով դրա սահմանադրաիրավական հիմքերը, ինստիտուցիոնալ երաշխիքները, առկա խնդիրները և զարգացման հնարավոր ուղղությունները։ Այն կարող է հետաքրքրել սահմանադրական և դատական իրավունքով զբաղվող մասնագետներին, իրավաբաններին, գիտաշխատողներին, դատաիրավական ոլորտի մասնագետներին և իրավագիտություն ուսումնասիրող ուսանողներին։

    Обновлено. 2026-09-09
    Ինքնուրույնության սկզբունքը դատական իշխանության համակարգում՝ սահմանադրական բարեփոխումների համատեքստում
    Онлайн

    История

    Արևելագիտության հարցեր, 3–4-րդ թողարկում

    Գիտական հոդվածների և հետազոտությունների այս ժողովածուն նվիրված է արևելագիտության տարբեր ուղղությունների ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով Արևելքի ժողովուրդների պատմության, մշակույթի, լեզուների, գրականության, հասարակական կյանքի և քաղաքական զարգացումների վերաբերյալ գիտական հիմնախնդիրների լայն շրջանակ։ Այն ներկայացնում է արևելագիտական ուսումնասիրությունների բազմաբնույթ բնույթը՝ հնարավորություն ընձեռելով դիտարկելու Արևելքի հին և նորագույն պատմական իրողությունները, տարածաշրջանային առանձնահատկությունները, ժողովուրդների ձևավորման ու զարգացման գործընթացները, միջմշակութային փոխազդեցությունները և քաղաքակրթական ժառանգության տարբեր դրսևորումները։ Ժողովածուի գիտական ուղղվածությունը ենթադրում է պատմական աղբյուրների ուսումնասիրություն, լեզվական և գրական հուշարձանների վերլուծություն, առանձին ժողովուրդների պատմամշակութային ժառանգության հետազոտություն, ինչպես նաև Արևելքի երկրների հասարակական, քաղաքական և տնտեսական կյանքի տարբեր հարցերի լուսաբանում։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի արևելագիտական գիտելիքի ձևավորման և զարգացման տեսանկյունից տարածաշրջանի պատմական կապերի, մշակութային փոխառնչությունների, լեզվական ընդհանրությունների ու տարբերությունների, կրոնական պատկերացումների և մտավոր ավանդույթների ուսումնասիրությունը։ Նման գիտական աշխատություններն արժեքավոր նյութ են տրամադրում Արևելքի տարբեր ժողովուրդների պատմական անցյալի, ինքնության, մշակութային ժառանգության և քաղաքակրթական զարգացման գործընթացների համակողմանի ընկալման համար։ Ժողովածուն կարևոր տեղ ունի նաև հայ արևելագիտության գիտական ավանդույթի ներկայացման տեսանկյունից, քանի որ արտացոլում է Հայաստանի գիտական միջավայրում արևելագիտական հետազոտությունների զարգացման ուղղությունները, ուսումնասիրության մեթոդները և գիտական հետաքրքրությունների շրջանակը։ Այն հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու խորհրդային ժամանակաշրջանի հայ արևելագիտության գիտական մտքի առանձնահատկություններին, հետազոտական մոտեցումներին և Արևելքի պատմության ու մշակույթի ուսումնասիրության մեջ ձևավորված գիտական առաջնահերթություններին։ Հրատարակությունն արժեքավոր է պատմաբանների, արևելագետների, լեզվաբանների, գրականագետների, մշակութաբանների, տարածաշրջանային ուսումնասիրությունների մասնագետների, ինչպես նաև Մերձավոր և Միջին Արևելքի, Կովկասի ու հարակից տարածաշրջանների պատմությամբ և մշակույթով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Այն կարող է ծառայել որպես գիտահետազոտական և ուսումնական աշխատանքների օժանդակ աղբյուր՝ նպաստելով արևելագիտական գիտելիքների ընդլայնմանը, տարբեր գիտակարգերի միջև կապերի բացահայտմանը և Արևելքի ժողովուրդների պատմական ու մշակութային ժառանգության առավել խորքային ճանաչմանը։

    Обновлено. 2026-11-18
    Արևելագիտության հարցեր, 3–4-րդ թողարկում
    Онлайн

    Математика

    Об экстремальных значениях числа вершин с интервальным спектром во множестве правильных реберных раскрасок графов некоторых классов

    Աշխատությունը նվիրված է գրաֆների տեսության կարևոր ուղղություններից մեկի՝ կողերի ճիշտ ներկումների և գագաթների ինտերվալային սպեկտրների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են որոշ դասերի գրաֆների կողերի ներկման օրինաչափությունները, գունային բաշխման առանձնահատկությունները և այն պայմանները, որոնց դեպքում գրաֆի գագաթին հարակից կողերի գույները կազմում են հաջորդական ամբողջ թվերի բազմություն։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ինտերվալային սպեկտր ունեցող գագաթների քանակի հնարավոր նվազագույն և առավելագույն արժեքների որոշմանը՝ գրաֆի բոլոր թույլատրելի ճիշտ կողային ներկումների բազմության շրջանակում։ Ուսումնասիրվում են գրաֆների կառուցվածքային հատկությունների, գագաթների աստիճանների, կողերի դասավորության և քրոմատիկ բնութագրերի ազդեցությունները ներկումների հնարավոր տարբերակների վրա։ Դիտարկվում են ճիշտ կողային ներկման հիմնական սահմանափակումները, որոնց համաձայն՝ ընդհանուր գագաթ ունեցող կողերը պետք է ստանան տարբեր գույներ, ինչպես նաև գագաթների գունային սպեկտրների ձևավորման առանձնահատկությունները։ Կարևորվում են կոմբինատորային մեթոդների, մաթեմատիկական ապացույցների և գրաֆների կառուցվածքային վերլուծության կիրառությունները՝ ինտերվալային սպեկտր ունեցող գագաթների քանակի գնահատման համար։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել գրաֆների առանձին դասեր, որոնց համար հնարավոր է ստանալ ճշգրիտ սահմաններ կամ գնահատականներ համապատասխան էքստրեմալ մեծությունների վերաբերյալ։ Անդրադարձ է կատարվում գրաֆի չափի, կառուցվածքի, կապակցվածության և գագաթների աստիճանների բաշխման ազդեցությանը դիտարկվող բնութագրերի վրա։ Առանձնացվում են այնպիսի ներկումների կառուցման խնդիրները, որոնց դեպքում ինտերվալային սպեկտր ունեցող գագաթների թիվը հասնում է հնարավոր առավելագույն կամ նվազագույն արժեքներին։ Կարևորվում են նաև տարբեր դասերի գրաֆների համեմատական ուսումնասիրությունը, ստացված գնահատականների ճշգրտության հիմնավորումը և համապատասխան կոմբինատորային օրինաչափությունների բացահայտումը։ Աշխատությունը կարող է նպաստել գրաֆների կողային ներկումների տեսության զարգացմանը, էքստրեմալ կոմբինատորիկայի խնդիրների լուծմանը և դիսկրետ մաթեմատիկայի տեսական արդյունքների ընդլայնմանը։ Ուսումնասիրության արդյունքները կարող են հետաքրքրություն ներկայացնել նաև ժամանակացույցերի կազմման, ռեսուրսների բաշխման և ցանցային համակարգերի մաթեմատիկական մոդելավորման տեսանկյունից։ Աշխատությունը նախատեսված է մաթեմատիկոսների, գրաֆների տեսության և կոմբինատորիկայի մասնագետների, ինչպես նաև համապատասխան ուղղություններով հետազոտություններ իրականացնող ուսանողների համար։

    Обновлено. 2026-10-15
    Об экстремальных значениях числа вершин с интервальным спектром во множестве правильных реберных раскрасок графов некоторых классов
    Онлайн

    Экономика

    Մոնետար քաղաքականության ազդեցությունը գնաճի և ՀՆԱ-ի վրա

    Այս գիտական աշխատանքը ուսումնասիրում է մոնետար քաղաքականության ազդեցությունը գնաճի մակարդակի և համախառն ներքին արդյունքի (ՀՆԱ) դինամիկայի վրա՝ վերլուծելով կենտրոնական բանկի կողմից կիրառվող դրամավարկային գործիքների արդյունավետությունը մակրոտնտեսական կայունության ապահովման գործում։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են տոկոսադրույքների, դրամական զանգվածի, վարկավորման պայմանների և փոխարժեքային քաղաքականության ազդեցության մեխանիզմները տնտեսական ակտիվության, ներդրումների, սպառման և գների ընդհանուր մակարդակի վրա։ Հեղինակը դիտարկում է մոնետար քաղաքականության կարճաժամկետ և երկարաժամկետ հետևանքները, ինչպես նաև գնաճի վերահսկման և տնտեսական աճի խթանման միջև առկա փոխկապակցվածությունը՝ հիմնվելով տեսական մոտեցումների, տնտեսաչափական վերլուծությունների և գործնական տվյալների վրա։ Ուսումնասիրությունը ներառում է նաև տարբեր երկրների փորձի համեմատական գնահատում և մոնետար քաղաքականության իրականացման առանձնահատկությունները զարգացող ու զարգացած տնտեսություններում։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել տնտեսագիտության, ֆինանսների, բանկային գործի և պետական տնտեսական քաղաքականության ոլորտներում սովորող ուսանողների, հետազոտողների և մասնագետների համար, ովքեր հետաքրքրված են դրամավարկային քաղաքականության և մակրոտնտեսական գործընթացների փոխազդեցությամբ։

    Обновлено. 2026-09-16
    Մոնետար քաղաքականության ազդեցությունը գնաճի և ՀՆԱ-ի վրա
    Онлайн

    Экономика

    Ագրոարդյունաբերական հասակարգի արտադրական ենթակառուցվածքների ձևավորումը և դրանց արդյունավետության բարձրացումը ՀՀ-ում

    Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է ագրոարդյունաբերական համալիրի արտադրական ենթակառուցվածքների ձևավորման, զարգացման և արդյունավետության բարձրացման հիմնախնդիրներին Հայաստան-ի պայմաններում։ Աշխատությունում վերլուծվում են գյուղատնտեսական արտադրության և վերամշակող արդյունաբերության բնականոն գործունեությունն ապահովող ենթակառուցվածքային համակարգերը՝ ներառյալ պահեստային տնտեսությունները, տրանսպորտային և լոգիստիկ ցանցերը, տեխնիկական սպասարկման ծառայությունները, մատակարարման և իրացման կառույցները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ենթակառուցվածքների ազդեցությանը արտադրական ծախսերի, արտադրանքի մրցունակության, շուկաների հասանելիության և գյուղատնտեսական արտադրության կայունության վրա։ Քննարկվում են նաև ներդրումային քաղաքականության, պետական աջակցության և ժամանակակից տեխնոլոգիաների կիրառման հնարավորությունները՝ ուղղված ենթակառուցվածքային կարողությունների ընդլայնմանը և ռեսուրսների առավել արդյունավետ օգտագործմանը։ Աշխատությունը ներկայացնում է ագրոարդյունաբերական համակարգի զարգացման ռազմավարական մոտեցումներ, որոնք կարող են նպաստել գյուղատնտեսության արտադրողականության աճին, տարածաշրջանային զարգացմանը և պարենային անվտանգության ամրապնդմանը։

    Обновлено. 2026-09-19
    Ագրոարդյունաբերական հասակարգի արտադրական ենթակառուցվածքների ձևավորումը և դրանց արդյունավետության բարձրացումը ՀՀ-ում
    Онлайн

    Медицина

    Բժշկական արվեստի ուսուցում, հինգերորդ և վեցերորդ հատորներ

    Աշխատությունը բժշկական գիտելիքների ուսուցմանն ու բժշկական արվեստի սկզբունքների ներկայացմանն ուղղված մասնագիտական և գիտակրթական հրատարակություն է, որի հինգերորդ և վեցերորդ հատորները շարունակում են բժշկության վերաբերյալ համակարգված գիտելիքների փոխանցման և բժշկական կրթության զարգացման ավանդույթը։ Բժշկությունը ներկայացվում է որպես մարդու օրգանիզմի կառուցվածքի, կենսագործունեության, հիվանդությունների առաջացման, դրանց ճանաչման, կանխարգելման և բուժման միջոցների ուսումնասիրությամբ զբաղվող գիտություն ու գործնական մասնագիտություն։ Աշխատության ընդհանուր բովանդակային ուղղվածությունը կապված է բժշկական արվեստի տեսական հիմքերի և գործնական կիրառության փոխկապակցվածության հետ՝ ընդգծելով բժշկի գիտելիքների, մասնագիտական պատրաստվածության, դիտողականության և պատասխանատվության կարևորությունը։ Բժշկական կրթության հիմքում ընկած է մարդու մարմնի և առողջության վերաբերյալ համակարգված պատկերացումների ձևավորումը, հիվանդագին երևույթների ճանաչումը և բուժական մոտեցումների գիտակցված կիրառումը։ Այս տեսանկյունից բժշկական գիտելիքը դիտարկվում է ոչ միայն որպես տեսական տեղեկությունների ամբողջություն, այլև որպես մարդկային կյանքի պահպանմանն ու առողջության բարելավմանն ուղղված գործնական հմտությունների համակարգ։ Բժշկական ուսուցման կարևոր բաղադրիչներից են մարդու մարմնի կառուցվածքի և գործառույթների ճանաչումը, առողջության պահպանման պայմանների ուսումնասիրությունը, հիվանդությունների բնույթի ըմբռնումը և բժշկական դիտարկումների նշանակության գնահատումը։ Բժշկական արվեստի մեջ առանձնահատուկ կարևորություն ունի հիվանդի վիճակի ուշադիր ուսումնասիրությունը, ախտանշանների տարբերակումը և առկա տվյալների հիման վրա հիմնավորված մասնագիտական դատողություն կատարելու կարողությունը։ Բժշկի աշխատանքը պահանջում է գիտական գիտելիքների, գործնական փորձի և բարոյական պատասխանատվության համադրում, քանի որ բուժական գործունեության կենտրոնում մարդն է՝ իր առողջությամբ, կյանքի պայմաններով և անհատական առանձնահատկություններով։ Հատորների ընդգրկումը ընդհանուր բժշկական ուսումնական շարքի մեջ կարևորում է բժշկական գիտելիքների շարունակական և աստիճանական յուրացման սկզբունքը։ Բժշկական կրթությունը ենթադրում է տարբեր բնագավառների գիտելիքների փոխկապակցված ուսումնասիրություն՝ ներառելով մարդու օրգանիզմի կառուցվածքը, կենսաբանական գործընթացները, հիվանդությունների բնույթը, բուժման պատմականորեն ձևավորված եղանակները և առողջապահական գործունեության ընդհանուր սկզբունքները։ Բժշկության պատմական զարգացման ընթացքում ձևավորված գիտելիքների համակարգումը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես են դիտարկումները, փորձը և գիտական ուսումնասիրությունները նպաստել բուժական արվեստի կատարելագործմանը։ Աշխատության կարևոր գաղափարական նշանակություններից է բժշկական գիտելիքի հանրային օգտակարության և բժշկի մասնագիտական պարտքի ընդգծումը։ Բուժական գործունեությունը դիտարկվում է որպես հասարակությանը ծառայելու կարևոր ձև, որը պահանջում է գիտելիքի մշտական կատարելագործում, հիվանդի նկատմամբ հոգատարություն, մարդկային արժանապատվության հարգանք և մասնագիտական ազնվություն։ Բժշկական կրթության զարգացումը նաև հասարակության ընդհանուր առաջընթացի կարևոր պայմաններից է, քանի որ առողջապահական գիտելիքների տարածումը նպաստում է հիվանդությունների կանխարգելմանը, առողջ ապրելակերպի ձևավորմանը և կյանքի որակի բարելավմանը։ Գիտական ու մեթոդական առումով աշխատությունը ներկայացնում է բժշկական ուսուցման այն ավանդույթը, որտեղ մասնագիտական գիտելիքների փոխանցումը կազմակերպվում է համակարգված շարադրանքի և բացատրական մոտեցման միջոցով։ Բժշկական գրականության նման հրատարակությունները կարևոր դեր են ունեցել բժշկական հասկացությունների տարածման, մասնագիտական բառապաշարի ձևավորման և բժշկության՝ որպես ինքնուրույն գիտական ու կրթական բնագավառի ամրապնդման գործում։ Պատմական և մշակութային առումով աշխատությունը նշանակալի է տասնիններորդ դարի հայ բժշկական գրականության և գիտակրթական կյանքի ուսումնասիրության համար։ Այդ ժամանակաշրջանում հայ հասարակության տարբեր կենտրոններում աստիճանաբար աճում էր եվրոպական գիտական գիտելիքների նկատմամբ հետաքրքրությունը, իսկ բժշկական կրթությունը դառնում էր հասարակական առաջընթացի կարևոր ուղղություններից մեկը։ Կոստանդնուպոլիսը հայ տպագրության, կրթության և մշակութային գործունեության խոշոր կենտրոններից էր, որտեղ հրատարակվում էին լեզվաբանական, պատմագիտական, բժշկական և այլ գիտությունների վերաբերյալ աշխատություններ։ Հայերեն բժշկական գրականության ստեղծումն ու տարածումը նպաստում էին մասնագիտական գիտելիքների մատչելիությանը, բժշկական եզրաբանության զարգացմանը և առողջապահական մտածողության տարածմանը հայ ընթերցողների շրջանում։ Այսպիսի հրատարակությունները կարևոր դեր էին կատարում նաև եվրոպական բժշկական մտքի ձեռքբերումները հայերեն լեզվով ներկայացնելու և հայ հասարակության կրթական հնարավորություններն ընդլայնելու գործում։ Գիրքը արժեքավոր է հայ բժշկական գրականության պատմության, բժշկական կրթության զարգացման, գիտական եզրաբանության ձևավորման և տասնիններորդ դարի հայ մշակութային կյանքի ուսումնասիրության համար։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում բժշկության պատմաբանների, բժիշկների, բժշկական կրթության մասնագետների, հայ գրքի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների և հին գիտաբժշկական հրատարակությունների ուսումնասիրողների համար։ Իր գիտակրթական նշանակությամբ աշխատությունը վկայում է բժշկական գիտելիքների տարածման, մասնագիտական կրթության զարգացման և առողջապահական մշակույթի ձևավորման ուղղությամբ հայերեն հրատարակչական գործունեության կարևորության մասին։

    Обновлено. 2026-11-12
    Բժշկական արվեստի ուսուցում, հինգերորդ և վեցերորդ հատորներ