Արցախի մելիքությունները և մելիքական տները XVII-XIX դդ.

Պատմություն

Կիլիկյան Հայաստանը միջնադարյան հայկական պետականություն էր, որը գոյություն է ունեցել 11-14-րդ դարերում Կիլիկիա տարածաշրջանում՝ Միջերկրական ծովի արևելյան ափին, և ձևավորվել է այն ժամանակ, երբ Armenia-ի բնակչության մի մասը սելջուկյան արշավանքների և քաղաքական ճնշումների հետևանքով տեղափոխվել է այդ տարածք։ Կիլիկյան Հայաստանի հիմքում կանգնած էր հայ իշխանական տների և ռազմաքաղաքական առաջնորդների գործունեությունը, որոնք աստիճանաբար ստեղծեցին ինքնուրույն պետական համակարգ, իսկ հետագայում այն վերածվեց թագավորության՝ հայտնի որպես Cilician Armenia։ Այս պետությունը կարևոր դեր է խաղացել տարածաշրջանային քաղաքականության մեջ՝ համագործակցելով խաչակիրների հետ, ինչպես նաև պայքարելով Բյուզանդիայի, սելջուկների և այլ ուժերի դեմ։ Կիլիկիան դարձել էր տնտեսական և մշակութային զարգացած կենտրոն, որտեղ զարգացել են առևտուրը, ծովային կապերը և հայկական միջնադարյան մշակույթը՝ ձեռագրերի արվեստը, ճարտարապետությունը և իրավական համակարգը։ Մայրաքաղաքներն էին Տարսոնը, Սիսը և այլ քաղաքներ, որոնք դարձել էին քաղաքական և մշակութային կենտրոններ։ Կիլիկյան Հայաստանը նաև կարևոր դեր է ունեցել որպես միջնորդ Արևելքի և Արևմուտքի միջև՝ հատկապես խաչակրաց արշավանքների ժամանակաշրջանում, ինչը նպաստել է նրա միջազգային կապերի ընդլայնմանը։ Սակայն 14-րդ դարում ներքին թուլացման, արտաքին հարձակումների և աշխարհաքաղաքական փոփոխությունների հետևանքով Կիլիկյան հայկական թագավորությունը կորցրեց իր անկախությունը և վերջնականապես անկում ապրեց։ Ընդհանուր առմամբ, Կիլիկյան Հայաստանը համարվում է հայկական պետականության կարևոր փուլերից մեկը, որը շարունակել է հայկական պետական և մշակութային ավանդույթները նոր աշխարհագրական և քաղաքական պայմաններում։

Գրականություն

Ժողովածուն ընդգրկում է արևմտահայ գրականության ամենանշանավոր վիպագրական և պատմվածքային ստեղծագործությունները, որտեղ հեղինակը ներկայացնում է XIX դարի վերջի և XX դարի սկզբի արևմտահայ հասարակության կյանքի բազմաշերտ պատկերը։ Զոհրապը համարվում է հայ կարճ պատմվածքի վարպետներից մեկը, և այս ժողովածուում ընդգրկված գործերում առանձնանում են մարդկային հոգեբանության խոր վերլուծությունը, իրական կյանքի ճշգրիտ պատկերումը և բարոյական խնդիրների նուրբ արծարծումը։ Նրա պատմվածքներում հաճախ ներկայացվում են հասարակ մարդկանց ճակատագրերը՝ սիրո, հիասթափության, սոցիալական անարդարության, ընտանեկան հարաբերությունների և ներքին պայքարի թեմաներով։ Հեղինակը մեծ վարպետությամբ բացահայտում է իր հերոսների ներաշխարհը՝ ցույց տալով նրանց հոգեբանական հակասությունները, ընտրությունների դժվարությունները և կյանքի իրական բարդությունները։ Զոհրապի արձակը աչքի է ընկնում պարզ, բայց արտահայտիչ լեզվով, ճշգրիտ դիտարկումներով և հումանիստական մոտեցմամբ, որտեղ կարեկցանքը մարդու նկատմամբ կարևոր տեղ ունի։ Նրա ստեղծագործություններում հաճախ նկատվում է նաև քննադատական վերաբերմունք հասարակական անարդարությունների, սոցիալական անհավասարության և բարոյական անկումների նկատմամբ։ «Արձակ» ժողովածուն կարևոր տեղ ունի հայ դասական գրականության մեջ, քանի որ այն ներկայացնում է արևմտահայ ռեալիստական արձակի բարձրագույն օրինակներից մեկը և հնարավորություն է տալիս խորությամբ հասկանալ Զոհրապի գրական աշխարհայացքը։

Այլ առարկաներ

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության գրադարանային համակարգի 2011 թվականի վիճակագրական տվյալների համակողմանի վերլուծությանը՝ ընդգրկելով հանրային, համայնքային և այլ տիպի գրադարանների գործունեության հիմնական ցուցանիշները։ Գրքում ներկայացվում են գրադարանների ֆոնդերի ծավալը, ընթերցողների թիվը, այցելությունների հաճախականությունը, գրքային շրջանառությունը, ինչպես նաև մարդկային ռեսուրսների և նյութատեխնիկական ապահովվածության վիճակը։ Հեղինակը ուսումնասիրում է նաև գրադարանային համակարգի զարգացման դինամիկան՝ համեմատելով նախորդ տարիների տվյալների հետ և բացահայտելով ոլորտում առկա հիմնական միտումները, այդ թվում՝ որոշ տարածաշրջաններում ընթերցողների թվի նվազում և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ազդեցության աճ։ Աշխատության մեջ առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գրադարանային ծառայությունների արդյունավետությանը, հավաքածուների համալրման խնդիրներին և մասնագիտական կադրերի պատրաստվածությանը։ Վերլուծվում են նաև թվայնացման գործընթացները և տեղեկատվական միջավայրի զարգացումը, որոնք ազդում են գրադարանների գործառույթների փոփոխության վրա։ Ներկայացվում են վիճակագրական մեթոդներով ստացված արդյունքներ, որոնք հնարավորություն են տալիս գնահատել համակարգի ընդհանուր վիճակը և մշակել զարգացման հնարավոր ուղղություններ։ Գիրքը նախատեսված է գրադարանագետների, տեղեկատվական ոլորտի մասնագետների, հետազոտողների, ուսանողների և մշակութային քաղաքականության խնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Ֆինանսներ

Աշխատանքը նվիրված է կազմակերպությունների պարտավորությունների կառավարչական հաշվառման արդյունավետ կազմակերպման, դրանց կառավարման կատարելագործման և ֆինանսական կայունության ապահովման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով Հայաստանի Հանրապետության ծխախոտի արտադրության ոլորտի կազմակերպություններին։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են պարտավորությունների ձևավորման, դասակարգման, գնահատման, հաշվառման և կառավարման տեսական ու գործնական հիմնահարցերը, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը կազմակերպության ֆինանսական վիճակի, վճարունակության, իրացվելիության և ֆինանսական կայունության վրա։ Աշխատանքում կարևորվում է կառավարչական հաշվառման դերը ղեկավարությանը ժամանակին, ամբողջական և հիմնավորված տեղեկատվություն տրամադրելու գործում, ինչը հնարավորություն է տալիս վերահսկել ընթացիկ և երկարաժամկետ պարտավորությունները, գնահատել ֆինանսական ռիսկերը, կանխատեսել դրամական հոսքերը և առավել արդյունավետ ձևավորել ֆինանսական կառավարման որոշումները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում ծխախոտի արտադրության կազմակերպությունների գործունեության առանձնահատկություններին, դրանց ֆինանսատնտեսական ցուցանիշների վերլուծությանը և ոլորտում առկա խնդիրների բացահայտմանը։ Ուսումնասիրության միջոցով փորձ է արվում բացահայտել պարտավորությունների կառավարման և ֆինանսական կայունության միջև առկա փոխկապակցվածությունը, գնահատել կազմակերպությունների ֆինանսական վիճակի վրա պարտքային բեռի ազդեցությունը և ներկայացնել կառավարչական հաշվառման տեղեկատվական համակարգի կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել տնտեսագետներին, հաշվապահներին, ֆինանսական և կառավարչական մասնագետներին, կազմակերպությունների ղեկավարներին, ինչպես նաև ուսանողներին և հետազոտողներին, ովքեր ուսումնասիրում են կառավարչական հաշվառման, ֆինանսական կառավարման, պարտավորությունների վերահսկման և կազմակերպությունների ֆինանսական կայունության ապահովման հիմնահարցերը։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է XIII դարի երկրորդ կեսի հայկական քաղաքական և հասարակական կյանքի կարևոր գործընթացների, ազատագրական ձգտումների և դրանց հետ փոխկապակցված իրավաքաղաքական գաղափարների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում միջնադարյան Հայաստանի և հայկական պետական կազմավորումների քաղաքական դրությունն է՝ տարածաշրջանում տեղի ունեցող ռազմաքաղաքական փոփոխությունների, արտաքին ուժերի ազդեցության և հայկական իշխանական ու հոգևոր շրջանակների գործունեության համատեքստում։ Քննվում են ազգային ինքնուրույնության պահպանման և քաղաքական անվտանգության ապահովման ուղղությամբ ձևավորված պատկերացումները, արտաքին քաղաքական կողմնորոշումները, դիվանագիտական նախաձեռնությունները և հնարավոր դաշնակիցների որոնման գործընթացները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում Կիլիկյան հայկական թագավորության դերակատարությանը, որը տվյալ ժամանակաշրջանում հայկական պետականության և քաղաքական մտքի կարևոր կենտրոններից էր և ակտիվ հարաբերություններ էր պահպանում տարածաշրջանային ու եվրոպական ուժերի հետ։ Ուսումնասիրվում են նաև մոնղոլական տերության, հարևան մահմեդական պետությունների և արևմտյան քրիստոնեական աշխարհի հետ հարաբերությունների ազդեցությունը հայկական քաղաքական ծրագրերի ու ազատագրական գաղափարների ձևավորման վրա։ Իրավաքաղաքական մտքի տեսանկյունից դիտարկվում են պետական իշխանության, իրավակարգի, հասարակական պարտականությունների, եկեղեցու և աշխարհիկ իշխանության փոխհարաբերությունների, ինչպես նաև քաղաքական ինքնուրույնության վերաբերյալ միջնադարյան պատկերացումները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում պատմագրական, իրավական, եկեղեցական և դիվանագիտական բնույթի սկզբնաղբյուրների ուսումնասիրությունը, որոնց միջոցով հնարավոր է վերականգնել ժամանակաշրջանի քաղաքական մտածողության հիմնական ուղղությունները և հասարակական տրամադրությունները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև ազատագրական գաղափարների և ազգային ինքնագիտակցության փոխհարաբերությանը՝ հաշվի առնելով միջնադարյան հասարակությանը բնորոշ կրոնական, տոհմական և պետական պատկերացումները։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս ազատագրական ձգտումները դիտարկել ոչ միայն ռազմական պայքարի, այլև դիվանագիտության, իրավական գաղափարների և քաղաքական ծրագրերի ձևավորման ավելի լայն շրջանակում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է միջնադարյան հայոց պատմության, իրավունքի պատմության, քաղաքական մտքի պատմության և աղբյուրագիտության մոտեցումները՝ տվյալ ժամանակաշրջանի հայկական ազատագրական գաղափարախոսության և իրավաքաղաքական մտածողության զարգացման առանձնահատկությունները բացահայտելու նպատակով։

Մանկավարժություն

Հրատարակությունը 19-րդ դարի կրթական և պատմական բնույթի պաշտոնական սկզբնաղբյուր է, որը ներկայացնում է Մոսկվայում գործող Լազարյան արևելյան լեզուների ինստիտուտի գործունեության ընդհանուր վիճակը 1861–1862 ուսումնական տարվա ընթացքում։ Այն կազմված է հաստատության ղեկավարության կողմից ներկայացված հաշվետվության ձևաչափով և հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու տվյալ ժամանակաշրջանում ուսումնական հաստատության կառուցվածքի, կրթական գործընթացի, վարչական կազմակերպման և գիտակրթական գործունեության վերաբերյալ։ Նյութում ուշադրություն է դարձվում ուսումնական տարվա հիմնական արդյունքներին, դասավանդման կազմակերպմանը, ուսումնական առարկաներին, դասախոսական կազմի աշխատանքին, սովորողների թվին և առաջադիմությանը, ինչպես նաև հաստատության ներքին կյանքի տարբեր կողմերին։ Կարևոր տեղ կարող են զբաղեցնել արևելյան լեզուների ուսուցման առանձնահատկությունները, կրթական ծրագրերի իրականացումը և այն գիտական ու մշակութային ուղղությունները, որոնց զարգացման գործում հաստատությունը նշանակալի դեր է ունեցել։ Հաշվետվական բնույթը նյութին հաղորդում է փաստագրական արժեք՝ հնարավորություն տալով ուսումնասիրելու ոչ միայն առանձին կրթական հաստատության պատմությունը, այլև Ռուսական կայսրության 19-րդ դարի կրթական համակարգի որոշ առանձնահատկություններ։ Անդրադարձ է կատարվում հաստատության նյութական միջոցներին, գրադարանային և ուսումնական ռեսուրսներին, վարչական փոփոխություններին, ուսումնական գործընթացի կազմակերպման խնդիրներին և ձեռքբերումներին։ Նյութը կարող է տեղեկություններ պարունակել նաև ուսուցիչների, պաշտոնյաների, սովորողների, կրթական միջոցառումների և տարվա ընթացքում տեղի ունեցած նշանակալի իրադարձությունների մասին, ինչն այն դարձնում է արժեքավոր կենսագրական և պատմագիտական աղբյուր։ Հատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում հաստատության կապը հայ կրթական ու մշակութային կյանքի հետ, քանի որ Լազարյան ինստիտուտը կարևոր դեր է ունեցել հայագիտական և արևելագիտական գիտելիքների տարածման, հայ երիտասարդների կրթության և գիտամշակութային կապերի զարգացման գործում։ Պաշտոնական հաշվետվության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս վերականգնելու հաստատության առօրյա գործունեության պատկերը, հետևելու կրթական քաղաքականության իրականացմանը և հասկանալու արևելագիտական կրթության կազմակերպման սկզբունքները տվյալ ժամանակաշրջանում։ Հրատարակությունը կարևոր սկզբնաղբյուրային նշանակություն ունի կրթության պատմության, հայագիտության, արևելագիտության և 19-րդ դարի ռուսահայ մշակութային ու կրթական հարաբերությունների ուսումնասիրության համար։