Աշնանացան գարու համաշխարհային հավաքածուի սորտանմուշների ուսումնասիրությունը Արարատյան հարթավայրի նախալեռնային գոտու պայմաններում

История

Այս աշխատությունը վերաբերում է Ստեփանոս Տարոնացու՝ Ասողիկ մականունով հայտնի XI դարի պատմիչի «Համաշխարհային պատմություն» (Всеобщая история) աշխատության ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով միջնադարյան հայ պատմագրության, աղբյուրագիտության և պատմական մտածողության փոխկապակցվածությունը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է վերլուծել Ստեփանոս Տարոնացու պատմագրական ժառանգությունը, նրա կողմից ներկայացված պատմական իրադարձությունների շրջանակը և դրանց գաղափարական ու մշակութային մեկնաբանությունները։ Ուսումնասիրվում է «Համաշխարհային պատմություն» աշխատության կառուցվածքը, որտեղ համադրվում են ինչպես համաշխարհային, այնպես էլ հայոց պատմության դրվագներ՝ սկսած աստվածաշնչյան ժամանակներից մինչև հեղինակի ժամանակակից շրջանը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Տարոնացու պատմագրական մեթոդին, աղբյուրների օգտագործմանը, ժամանակագրական կառուցվածքին և պատմության աստվածաբանական ընկալմանը, որը բնորոշ է միջնադարյան քրիստոնեական պատմագիտությանը։

Биология

Գիրքը նվիրված է խմորասնկերում և ինֆուզորիաներում գլուտամինազ ֆերմենտի ակտիվության ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով ազոտային փոխանակության և բջջային կենսագործունեության կարևոր մեխանիզմները։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են գլուտամինի փոխակերպման գործընթացները, ֆերմենտի կենսաբանական նշանակությունը, դրա ակտիվության կարգավորման առանձնահատկությունները և տարբեր օրգանիզմների բջիջներում ընթացող նյութափոխանակային գործընթացների հետ փոխկապակցվածությունը։ Հեղինակը վերլուծում է խմորասնկերի և միաբջիջ օրգանիզմների ֆիզիոլոգիական առանձնահատկությունները՝ ներկայացնելով միջավայրային պայմանների, սննդային գործոնների և աճի փուլերի ազդեցությունը ֆերմենտային ակտիվության վրա։ Գրքում ընդգրկված են կենսաքիմիական հետազոտությունների արդյունքներ, փորձարարական մեթոդներ և տեսական ընդհանրացումներ, որոնք նպաստում են միկրոօրգանիզմներում նյութափոխանակության կարգավորման գործընթացների ավելի խոր ըմբռնմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել կենսաքիմիկոսների, մանրէաբանների, բջջային կենսաբանության մասնագետների, գիտաշխատողների, ուսանողների և կենսաբանական գործընթացների ուսումնասիրմամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

История

Աշխատությունը նվիրված է 1878-1914 թվականներին Օսմանյան կայսրության տարածքում, մասնավորապես Արևմտյան Հայաստանի վեց հիմնական նահանգներում՝ Վանի, Բիթլիսի, Էրզրումի, Խարբերդի, Դիարբեքիրի և Սեբաստիայի վիլայեթներում, հայ բնակչության թվաքանակի վերաբերյալ առկա վիճակագրական տվյալների ուսումնասիրությանը և համեմատական վերլուծությանը։ Հետազոտության առանցքում Օսմանյան կառավարության և Կոստանդնուպոլսի Հայոց պատրիարքարանի կողմից հավաքագրված ու հրապարակված ժողովրդագրական տվյալներն են, դրանց ձևավորման մեթոդաբանությունը, հավաստիության աստիճանը, տարբերությունների պատճառները և քաղաքական նշանակությունը։ Ուսումնասիրությունը հատկապես կարևոր է նրանով, որ տվյալ ժամանակաշրջանում հայ բնակչության թվաքանակի և դրա հարաբերակցության հարցը մյուս էթնիկ ու կրոնական խմբերի նկատմամբ դուրս էր գալիս զուտ ժողովրդագրական վիճակագրության շրջանակներից և անմիջականորեն առնչվում էր Հայկական հարցին, միջազգային դիվանագիտությանը և Օսմանյան կայսրության արևելյան նահանգներում բարեփոխումների իրականացման խնդրին։ Աշխատանքը ներկայացնում է այն հանգամանքները, որոնց պայմաններում բնակչության թվաքանակի վերաբերյալ վիճակագրական տվյալները կարող էին դառնալ քաղաքական ու դիվանագիտական պայքարի կարևոր գործիք։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Բեռլինի պայմանագրից հետո ձևավորված իրավիճակին, երբ արևմտահայաբնակ նահանգներում բնակչության ժողովրդագրական պատկերի վերաբերյալ տվյալները կարևոր նշանակություն ստացան բարեփոխումների անհրաժեշտության և դրանց տարածքային ու քաղաքական հիմնավորման քննարկումներում։ Հետազոտության կարևոր բաժիններից է Օսմանյան պաշտոնական վիճակագրության և Հայոց պատրիարքարանի տվյալների համադրումը։ Ուսումնասիրության մեջ մանրամասն անդրադարձ է կատարվում պատրիարքարանի կողմից 1878-1880 և 1913-1914 թվականներին կազմակերպված մարդահամարներին, դրանց անցկացման ընթացքին, հարցաթերթերի բովանդակությանը, տեղական հոգևոր և վարչական կառույցների մասնակցությանը, ինչպես նաև այն դժվարություններին ու խոչընդոտներին, որոնց հանդիպել են տվյալների հավաքագրման ընթացքում։ Միաժամանակ վերլուծվում են Օսմանյան վիճակագրության առանձնահատկությունները և այն գործոնները, որոնք կարող էին ազդել բնակչության հաշվառման ամբողջականության ու արդյունքների վրա։ Համեմատական տվյալները ցույց են տալիս, որ երկու կառույցների ներկայացրած թվերը էականորեն տարբերվում էին միմյանցից, հատկապես վեց նահանգների հայ բնակչության հաշվարկներում, ինչն ուսումնասիրության մեջ դիտարկվում է ոչ միայն որպես վիճակագրական մեթոդների տարբերության, այլև տվյալ ժամանակաշրջանի քաղաքական իրադրության համատեքստում։ Աշխատանքը փորձում է պարզել, թե որքանով կարող էին վարչական սահմանները, հաշվառման մեթոդները, կրոնական պատկանելության հիմքով բնակչության դասակարգումը, տեղական իշխանությունների գործունեությունը, միգրացիաները և այլ ժողովրդագրական գործընթացներ ազդել վերջնական թվերի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում նաև այն հարցին, թե ինչպես էր բնակչության թվաքանակի խնդիրը ներկայացվում միջազգային դիվանագիտական գործընթացներում, հատկապես այն ժամանակաշրջաններում, երբ հայկական բարեփոխումների հարցը կրկին ակտիվորեն հայտնվում էր միջազգային օրակարգում։ Հետազոտությունը կարևոր աղբյուրագիտական նշանակություն ունի, քանի որ ոչ միայն ներկայացնում է վիճակագրական թվերը, այլև փորձում է գնահատել դրանց՝ որպես պատմական աղբյուրների արժեքը, սահմանափակումները և փոխադարձ համադրելիությունը։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս խուսափել որևէ մեկ վիճակագրական համակարգի տվյալները մեխանիկորեն ընդունելուց և խնդիրը դիտարկել ավելի լայն՝ քաղաքական, վարչական, ժողովրդագրական և աղբյուրագիտական համատեքստում։ Աշխատանքի կարևորությունը հատկապես ընդգծվում է Հայոց ցեղասպանության նախօրյակի ժողովրդագրական պատկերը վերականգնելու տեսանկյունից, քանի որ նախապատերազմյան հայ բնակչության թվաքանակի վերաբերյալ տարբեր տվյալները հետագայում նշանակալի դեր են ունեցել ինչպես պատմագիտական ուսումնասիրություններում, այնպես էլ զոհերի թվաքանակի և ցեղասպանության ժողովրդագրական հետևանքների վերաբերյալ քննարկումներում։ Ուսումնասիրությունը նաև հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել Օսմանյան կայսրության բազմազգ և բազմակրոն հասարակության ժողովրդագրական կառուցվածքի մասին՝ ուշադրություն դարձնելով ոչ միայն հայերի բացարձակ թվաքանակին, այլև նրանց տեսակարար կշռին տվյալ տարածքների ընդհանուր բնակչության մեջ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը համադրում է պատմական ժողովրդագրության, աղբյուրագիտության, վիճակագրական վերլուծության և Հայկական հարցի պատմության մոտեցումները՝ բացահայտելու համար արևմտահայության թվաքանակի վերաբերյալ տվյալների ձևավորման, ներկայացման և քաղաքական օգտագործման առանձնահատկությունները 1878-1914 թվականներին։ Այն արժեքավոր է հայոց պատմությամբ, Օսմանյան կայսրության պատմությամբ, Հայկական հարցով, արևմտահայության ժողովրդագրությամբ և Հայոց ցեղասպանության նախապատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների ու հետազոտողների համար։

Биология

Բնապահպանական և էկոլոգիական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է կլիմայական պայմանների փոփոխությունների ազդեցության ուսումնասիրությանը Հայաստանի տարածքում հանդիպող որոշ հազվագյուտ և խոցելի էկոհամակարգերի վրա։ Քննության են առնվում օդի ջերմաստիճանի, տեղումների քանակի և սեզոնային բաշխման, խոնավության ու այլ կլիմայական գործոնների փոփոխությունները և դրանց հնարավոր ազդեցությունը բնական միջավայրի կառուցվածքի ու գործառույթների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կենսաբազմազանության, բուսական և կենդանական համակեցությունների, տեսակների տարածման սահմանների և էկոհամակարգերի բնական վերականգնման գործընթացների փոփոխություններին։ Վերլուծվում են հազվագյուտ էկոհամակարգերի խոցելիությունը, կլիմայական ազդեցությունների նկատմամբ դրանց արձագանքը և բնական հավասարակշռության հնարավոր խախտումները։ Քննարկվում են նաև կլիմայական փոփոխությունների և մարդածին ազդեցությունների համատեղ ներգործությունը, էկոհամակարգերի վիճակի մշտադիտարկման անհրաժեշտությունը և բնապահպանական ռիսկերի գնահատման մոտեցումները։ Կարևորվում են հազվագյուտ բնական համակարգերի պահպանության, վերականգնման և փոփոխվող կլիմայական պայմաններին հարմարվողականության բարձրացման միջոցառումները։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել էկոլոգների, բնապահպանների, կենսաբանների, աշխարհագրագետների, կլիմայագետների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է հարկային եկամուտների դերի և ազդեցության ուսումնասիրությանը համայնքների սոցիալ-տնտեսական զարգացման գործընթացում։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են համայնքների բյուջեների եկամտային ձևավորման առանձնահատկությունները, հարկային մուտքերի նշանակությունը և դրանց ազդեցությունը տեղական ինքնակառավարման մարմինների ֆինանսական հնարավորությունների ու ինքնուրույնության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում համայնքների սեփական եկամուտների ձևավորմանը, հարկային բազայի ընդլայնման հնարավորություններին, հարկերի հավաքագրման արդյունավետությանը և դրանց փոփոխության վրա ազդող տնտեսական ու սոցիալական գործոններին։ Քննարկվում է հարկային եկամուտների և համայնքային ծախսերի փոխկապակցվածությունը՝ ներառյալ ենթակառուցվածքների զարգացումը, կոմունալ և հանրային ծառայությունների բարելավումը, սոցիալական ծրագրերի իրականացումը և տեղական տնտեսական ակտիվության խթանումը։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են նաև համայնքների ֆինանսական կարողությունների տարբերությունները և այն խնդիրները, որոնք կարող են սահմանափակել հարկային եկամուտների միջոցով կայուն զարգացման ապահովումը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում հարկային վարչարարության կատարելագործմանը, հարկային կարգապահության բարձրացմանը, համայնքների տնտեսական ներուժի արդյունավետ օգտագործմանը և տեղական եկամուտների ավելացման հնարավորություններին։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու հարկային եկամուտների ազդեցությունը համայնքների ֆինանսական կայունության, զարգացման ծրագրերի իրականացման և բնակչությանը մատուցվող ծառայությունների որակի վրա։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, ֆինանսական և հարկային ոլորտի մասնագետների, համայնքային կառավարման ներկայացուցիչների, պետական կառավարման մարմինների աշխատակիցների, հետազոտողների և տեղական ինքնակառավարման հարցերով հետաքրքրվող ուսանողների համար։

Технология

Աշխատությունը նվիրված է մեքենաշինական բիմետաղական դետալների պատրաստման ընթացքում ձևավորվող լարվածադեֆորմացիոն վիճակի ուսումնասիրությանը՝ հաշվի առնելով ինչպես հոծ, այնպես էլ փոշենման նյութերից կազմված տարրերի մեխանիկական և տեխնոլոգիական առանձնահատկությունները։ Հետազոտության կենտրոնում տարբեր ֆիզիկամեխանիկական հատկություններով մետաղական բաղադրիչների համատեղ աշխատանքի օրինաչափություններն են, որոնք էական նշանակություն ունեն պատրաստի դետալի ամրության, երկրաչափական ճշգրտության, շերտերի կապի հուսալիության և շահագործման ընթացքում կայուն վարքի ապահովման համար։ Քննվում են արտադրական գործընթացների տարբեր փուլերում նյութերում առաջացող լարումների և դեֆորմացիաների բաշխման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև դրանց կախվածությունը դետալի երկրաչափությունից, նյութերի մեխանիկական հատկությունների տարբերությունից և շերտերի փոխազդեցությունից։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հոծ և փոշենման նյութերի վարքի տարբերություններին, քանի որ փոշեմետալուրգիական բաղադրիչների դեպքում նյութի սկզբնական կառուցվածքը, խտացման աստիճանը և ձևավորման ընթացքում կառուցվածքային փոփոխությունները կարող են էականորեն ազդել ամբողջ համակարգի մեխանիկական արձագանքի վրա։ Ուսումնասիրվում են բաղադրիչների սահմանային շերտերում առաջացող լարվածությունները և դրանց ազդեցությունը բիմետաղական միացման ամբողջականության վրա։ Կարևորվում է նաև մնացորդային լարումների գնահատումը, որոնք կարող են պահպանվել տեխնոլոգիական գործընթացի ավարտից հետո և հետագայում անդրադառնալ դետալի չափային կայունության, ամրության ու ծառայության ժամկետի վրա։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել շարունակական միջավայրի մեխանիկայի, պլաստիկության տեսության և փոշեմետալուրգիայի տեսական դրույթները՝ համապատասխան հաշվարկային մոդելների ձևավորման համար։ Թվային մոդելավորումը հնարավորություն է տալիս գնահատել լարվածությունների ու դեֆորմացիաների տարածական բաշխումը և ուսումնասիրել տարբեր կառուցվածքային ու տեխնոլոգիական գործոնների ազդեցությունը պատրաստվող դետալի վիճակի վրա։ Ստացված օրինաչափությունները կարող են հիմք ծառայել արտադրական գործընթացների կատարելագործման, նյութերի առավել արդյունավետ համադրման, հնարավոր կառուցվածքային թերությունների նվազեցման և արտադրանքի որակի բարձրացման համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է նյութերի դիմադրության, դեֆորմացվող պինդ մարմնի մեխանիկայի, մեքենաշինական տեխնոլոգիայի և փոշեմետալուրգիայի մոտեցումները՝ բիմետաղական մեքենամասերի ձևավորման գործընթացների գիտականորեն հիմնավորված վերլուծության և կատարելագործման նպատակով։