Ավանդույթը որպես սոցիալական համակարգի կառուցարկման եղանակ

Mathematics

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է կշռված Հարդիի տարածություններում սահմանային խնդիրների տեսության ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով դրանց տեսական հիմքերը, լուծման մեթոդները և կիրառվող մաթեմատիկական մոտեցումները։ Գրքում քննարկվում են անալիտիկ ֆունկցիաների հատկությունները, կշռված ֆունկցիոնալ տարածությունների կառուցվածքը, սահմանային պայմանների ձևակերպման առանձնահատկությունները և դրանց ազդեցությունը լուծումների գոյության, միարժեքության ու կայունության վրա։ Հեղինակը ներկայացնում է ժամանակակից ֆունկցիոնալ անալիզի, կոմպլեքս անալիզի և ինտեգրալ հավասարումների տեսության մեթոդների կիրառությունը՝ սահմանային խնդիրների տեսական հիմնավորման և լուծման նպատակով։ Աշխատության մեջ անդրադարձ է կատարվում նաև ստացված արդյունքների հնարավոր կիրառություններին մաթեմատիկական ֆիզիկայի, դիֆերենցիալ հավասարումների և հարակից գիտական ոլորտների խնդիրներում։ Հրատարակությունը նախատեսված է մաթեմատիկոսների, գիտաշխատողների, ասպիրանտների, դասախոսների և մաթեմատիկական մասնագիտությունների ուսանողների համար՝ որպես ֆունկցիոնալ անալիզի և սահմանային խնդիրների տեսության մասնագիտական ու գիտահետազոտական արժեք ունեցող աղբյուր։

Medicine

Այս կլինիկա-փորձարարական հետազոտությունը նվիրված է ցլի պերիկարդից ստացված կենսաբանական նյութի կիրառմանը որովայնի առաջային պատի ճողվածքների վիրահատական բուժման ընթացքում՝ որպես պլաստիկ վերականգնման և հյուսվածքային ամրացման միջոց։ Ուսումնասիրության հիմնական նպատակը նոր կենսաբանական իմպլանտների արդյունավետության, կենսահամատեղելիության և կլինիկական արդյունքների գնահատումն է, հատկապես այն դեպքերում, երբ անհրաժեշտ է ուժեղացնել որովայնային պատի թույլ հատվածները և նվազեցնել կրկնության հավանականությունը։ Ցլի պերիկարդը, որպես կոլագենով հարուստ բնական մեմբրան, դիտարկվում է որպես մետաղական կամ սինթետիկ ցանցերի այլընտրանք՝ շնորհիվ իր բարձր մեխանիկական ամրության, լավ կենսաինտեգրման և օրգանիզմի կողմից համեմատաբար լավ ընդունելիության։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են վիրաբուժական տեխնիկայի առանձնահատկությունները, իմպլանտի տեղադրման եղանակները և տարբեր կլինիկական դեպքերում կիրառման արդյունքները՝ ներառյալ հետվիրահատական բարդությունների հաճախականությունը, վարակային ռիսկերը և հյուսվածքային ինտեգրման մակարդակը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նաև իմունաբանական արձագանքին և հնարավոր ռեակցիաներին կենսաբանական նյութի նկատմամբ, ինչպես նաև վերականգնման գործընթացի տևողությանը և հիվանդների ֆունկցիոնալ արդյունքներին։ Հետազոտությունը համեմատում է ցլի պերիկարդի կիրառումը ավանդական սինթետիկ ցանցերի հետ՝ գնահատելով առավելություններն ու սահմանափակումները, ներառյալ կենսաբանական նյութի ռեզորբցիայի առանձնահատկությունները և երկարաժամկետ կայունությունը։ Գիտագործնական արդյունքները ցույց են տալիս, որ ճիշտ ընտրված դեպքերում այս նյութը կարող է արդյունավետորեն կիրառվել որպես անվտանգ և կենսահամատեղելի միջոց որովայնային ճողվածքների վիրաբուժական բուժման մեջ՝ նպաստելով վիրահատական արդյունքների բարելավմանը և կրկնությունների նվազեցմանը։

Pedagogy

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է սովորողների իմացական հետաքրքրությունների զարգացման հիմնախնդրին՝ ֆիզիկայի պատմական նյութերի նպատակային օգտագործման միջոցով։ Ուսումնասիրության հիմքում այն գաղափարն է, որ ֆիզիկայի դասավանդումը կարող է ավելի հետաքրքիր, հասկանալի և արդյունավետ դառնալ, երբ տեսական գիտելիքները ներկայացվում են ոչ միայն որպես պատրաստի օրենքներ, բանաձևեր և սահմանումներ, այլև որպես մարդկության երկարատև գիտական որոնումների, հայտնագործությունների, վեճերի, սխալների և փորձարարական բացահայտումների արդյունք։ Աշխատանքում քննարկվում է իմացական հետաքրքրության նշանակությունը սովորողի ուսումնական գործունեության մեջ՝ այն դիտարկելով որպես ճանաչողական ակտիվության, հարցադրումներ կատարելու, ինքնուրույն ուսումնասիրելու և նոր գիտելիքներ ձեռք բերելու կարևոր խթան։ Ֆիզիկայի պատմական նյութերը կարող են սովորողին ցույց տալ, թե ինչ խնդիրներ են առաջացրել գիտական նոր գաղափարների ձևավորումը, ինչպիսի դժվարությունների են հանդիպել գիտնականները և ինչպես են փորձն ու դիտարկումը հանգեցրել բնության օրենքների բացահայտմանը։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են ֆիզիկայի պատմության տարբեր դրվագների՝ գիտնականների կենսագրությունների, կարևոր փորձերի, հայտնագործությունների պատմության, գիտական վարկածների ձևավորման և գիտության զարգացման շրջադարձային փուլերի կիրառման մանկավարժական հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պատմական նյութի և դասավանդվող ֆիզիկական թեմայի բնական կապի ստեղծմանը։ Պատմական տեղեկությունը առավել արդյունավետ է այն դեպքում, երբ այն ոչ թե պարզապես լրացուցիչ փաստերի հավաքածու է, այլ օգնում է սովորողին հասկանալ տվյալ ֆիզիկական երևույթի էությունը, գիտական գաղափարի ձևավորման տրամաբանությունը և դրա կիրառական նշանակությունը։ Աշխատանքում կարևոր տեղ է հատկացվում դասավանդման մեթոդներին, որոնց միջոցով պատմական նյութը կարող է վերածվել ճանաչողական ակտիվության աղբյուրի։ Դրանց թվում կարող են լինել պատմական խնդիրների քննարկումը, գիտական փորձերի վերարտադրումը կամ մոդելավորումը, գիտնականների հայտնագործությունների հետ կապված հարցադրումների առաջադրումը, նախագծային և հետազոտական աշխատանքները, բանավեճերը, խմբային քննարկումները և ինքնուրույն տեղեկատվության որոնումը։ Այս մեթոդները հնարավորություն են տալիս սովորողին հանդես գալ ոչ միայն որպես տեղեկատվություն ստացող, այլև որպես ուսումնասիրվող խնդրի ակտիվ մասնակից։ Ուսումնասիրությունը կարևորում է նաև պատմական նյութի դերը ֆիզիկայի և առօրյա կյանքի միջև կապերի բացահայտման գործում։ Գիտության զարգացման պատմությունը ցույց է տալիս, որ բազմաթիվ ֆիզիկական հայտնագործություններ առաջացել են հասարակության գործնական պահանջներից կամ հետագայում դարձել են տեխնիկական առաջընթացի հիմք։ Այդ կապերի ներկայացումը կարող է մեծացնել սովորողների հետաքրքրությունը ֆիզիկայի նկատմամբ և օգնել նրանց հասկանալու գիտության նշանակությունը ժամանակակից աշխարհում։ Աշխատանքում ուշադրություն է դարձվում նաև սովորողների տարիքային և անհատական առանձնահատկություններին։ Պատմական նյութի բովանդակությունը, ծավալը և ներկայացման եղանակը անհրաժեշտ է համապատասխանեցնել սովորողների ճանաչողական հնարավորություններին և նախնական գիտելիքներին։ Կրտսեր կամ միջին տարիքի սովորողների համար ավելի արդյունավետ կարող են լինել հետաքրքրաշարժ պատմությունները, գիտական փորձերի նկարագրությունները և գիտնականների կյանքի դրվագները, մինչդեռ ավելի բարձր դասարաններում հնարավոր է օգտագործել գիտության պատմության ավելի բարդ խնդիրներ, բանավեճային հարցեր և ինքնուրույն հետազոտություններ։ Հետազոտության կարևոր խնդիրներից է նաև իմացական հետաքրքրության ձևավորման արդյունքների գնահատումը։ Դրա համար կարող են դիտարկվել սովորողների ակտիվության, հարցեր առաջադրելու հաճախականության, լրացուցիչ գրականության նկատմամբ հետաքրքրության, ինքնուրույն աշխատանքի և ֆիզիկայի առարկայի նկատմամբ վերաբերմունքի փոփոխությունները։ Այս ցուցանիշների համադրումը հնարավորություն է տալիս գնահատելու պատմական նյութի կիրառման արդյունավետությունը և կատարելագործելու դասավանդման մեթոդները։ Աշխատանքը միավորում է ֆիզիկայի դասավանդման մեթոդիկան, մանկավարժական հոգեբանությունը և գիտության պատմությունը՝ առաջարկելով սովորողների ճանաչողական ակտիվությունը խթանելու կրթական մոտեցում։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ ֆիզիկայի պատմական նյութի նպատակային և մեթոդապես ճիշտ կիրառումը կարող է նպաստել սովորողների իմացական հետաքրքրությունների զարգացմանը, գիտական մտածողության ձևավորմանը, ինքնուրույն հետազոտական աշխատանքի խթանմանը և ֆիզիկայի նկատմամբ կայուն հետաքրքրության առաջացմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել ֆիզիկայի ուսուցիչների, մանկավարժների, մեթոդիստների, կրթության կազմակերպիչների, ուսուցիչների վերապատրաստմամբ զբաղվող մասնագետների և բնագիտական առարկաների դասավանդման մեթոդաբանությամբ հետաքրքրվող հետազոտողների համար։

Agriculture

Աշխատությունը նվիրված է խնձորենու առավել տարածված սնկային հիվանդությունների ուսումնասիրությանը Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության պայմաններում և նախալեռնային գոտում դրանց դեմ պայքարի արդյունավետ համալիր միջոցառումների մշակմանը։ Հետազոտության կենտրոնում խնձորենու հիվանդությունների տարածման օրինաչափություններն են, դրանց առաջացմանն ու զարգացմանը նպաստող բնական և ագրոտեխնիկական գործոնները, ինչպես նաև հիվանդությունների ազդեցությունը պտղատու ծառերի աճի, բերքատվության և պտղի որակի վրա։ Աշխատանքում ուշադրություն է դարձվում խնձորենու այգիներում հանդիպող հիմնական սնկային հիվանդությունների ախտանշաններին, զարգացման փուլերին և տարածման առանձնահատկություններին։ Ուսումնասիրվում են ինչպես բույսի տերևների, այնպես էլ պտուղների, ընձյուղների և այլ օրգանների ախտահարումները՝ հնարավորություն տալով տարբերակել հիվանդությունների արտաքին դրսևորումները և գնահատել դրանց տարածվածության աստիճանը։ Հատուկ նշանակություն է տրվում նախալեռնային գոտու էկոլոգիական պայմաններին՝ ջերմաստիճանին, օդի և հողի խոնավությանը, տեղումներին, օդափոխությանը և այլ գործոններին, որոնք կարող են էական ազդեցություն ունենալ սնկային հարուցիչների զարգացման ու տարածման վրա։ Աշխատանքի կարևոր ուղղություններից է հիվանդությունների դեմ պայքարի համալիր համակարգի ուսումնասիրությունը, որը հիմնված է ոչ թե մեկ միջոցառման, այլ ագրոտեխնիկական, կենսաբանական և անհրաժեշտության դեպքում քիմիական միջոցների համակցված կիրառման վրա։ Ագրոտեխնիկական միջոցառումների շարքում կարևորվում են այգու սանիտարական վիճակի պահպանումը, հիվանդ բուսական մնացորդների հեռացումը, ծառերի ճիշտ ձևավորումն ու էտը, օդափոխության բարելավումը, ոռոգման և սնուցման ռեժիմների կարգավորումը և հիվանդության զարգացմանը նպաստող պայմանների սահմանափակումը։ Քիմիական պաշտպանության դեպքում կարևոր է համապատասխան միջոցների ճիշտ ընտրությունը, կիրառման ժամկետների պահպանումը և հիվանդության զարգացման փուլին համապատասխան բուժումների կազմակերպումը։ Միաժամանակ ուսումնասիրությունը կարող է ընդգծել ինտեգրված բույսերի պաշտպանության սկզբունքների կիրառման անհրաժեշտությունը՝ նվազեցնելու անարդյունավետ կամ ավելորդ քիմիական մշակումները և բարձրացնելու պայքարի միջոցառումների ընդհանուր արդյունավետությունը։ Աշխատանքի գործնական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ խնձորենու սնկային հիվանդությունների ժամանակին հայտնաբերումը և կանխարգելիչ ու բուժական միջոցառումների ճիշտ կազմակերպումը կարող են զգալիորեն նվազեցնել բերքի կորուստները, բարելավել պտղի ապրանքային որակը և նպաստել այգիների արտադրողականության բարձրացմանը։ Նախալեռնային գոտու համար մշակված մոտեցումները կարող են օգտակար լինել տվյալ տարածաշրջանի կլիմայական և ագրոէկոլոգիական պայմաններին համապատասխան բույսերի պաշտպանության համակարգերի ձևավորման համար։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել ագրոնոմներին, բուսախտաբաններին, պտղաբույծներին, բույսերի պաշտպանության մասնագետներին, գյուղատնտեսական տնտեսությունների ղեկավարներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը հնարավորություն է տալիս համակողմանիորեն գնահատելու խնձորենու սնկային հիվանդությունների տարածման և զարգացման առանձնահատկությունները և առաջարկելու դրանց դեմ պայքարի գիտականորեն հիմնավորված, համալիր ու տեղական պայմաններին հարմարեցված մոտեցումներ։

Economics

Գիտական աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում հարկային քաղաքականության ձևավորման, զարգացման և կատարելագործման հիմնախնդիրների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով հարկային համակարգի կայացման պատմական նախադրյալները, տնտեսական և իրավական հիմքերը, պետական ֆինանսների կառավարման առանձնահատկությունները և հարկային կարգավորման արդյունավետության բարձրացման հնարավորությունները։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը կապված է անկախության ձեռքբերումից հետո Հայաստանի Հանրապետությունում հարկային համակարգի ձևավորման գործընթացի, իրականացված հարկային բարեփոխումների, հարկատեսակների կառուցվածքի և հարկային քաղաքականության տնտեսական ազդեցությունների վերլուծության հետ։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակում դիտարկվում են հարկային քաղաքականության տեսական և մեթոդաբանական հիմքերը, հարկերի տնտեսական էությունը, դրանց գործառույթները, պետական բյուջեի եկամուտների ձևավորման մեխանիզմները և հարկային համակարգի դերը ազգային տնտեսության զարգացման գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի հարկային օրենսդրության կատարելագործման, հարկային բեռի օպտիմալ բաշխման, հարկման արդարության ապահովման, հարկային վարչարարության արդյունավետության բարձրացման և հարկատուների իրավունքների պաշտպանության հիմնահարցերը։ Հայաստանի հարկային համակարգի զարգացման ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու անցումային տնտեսության պայմաններում հարկային քաղաքականության իրականացման առանձնահատկությունները, տնտեսական վերափոխումների ազդեցությունը հարկային հարաբերությունների վրա և պետական եկամուտների կայունության ապահովման հետ կապված դժվարությունները։ Կարևոր նշանակություն ունեն ուղղակի և անուղղակի հարկերի հարաբերակցության, եկամտային հարկի, շահութահարկի, ավելացված արժեքի հարկի, ակցիզային հարկի և այլ պարտադիր վճարների կիրառման տնտեսական հետևանքների ուսումնասիրությունը։ Հետազոտության թեմատիկան ընդգրկում է նաև հարկային արտոնությունների տրամադրման նպատակահարմարությունը, դրանց ազդեցությունը ներդրումային միջավայրի, ձեռնարկատիրական գործունեության և տնտեսական մրցակցության վրա, ինչպես նաև հարկային խթանների կիրառման հնարավորությունները տնտեսության առաջնահերթ ոլորտների զարգացման նպատակով։ Առանձին ուշադրության են արժանի փոքր և միջին ձեռնարկատիրության հարկման առանձնահատկությունները, հարկային պարտավորությունների կատարման գործընթացում առաջացող վարչարարական դժվարությունները և հարկային կարգավորման ազդեցությունը տնտեսավարող սուբյեկտների ֆինանսական գործունեության վրա։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է ստվերային տնտեսության, հարկերից խուսափելու, հարկային կարգապահության և հարկային վերահսկողության արդյունավետության հետ կապված հիմնախնդիրների ուսումնասիրությունը։ Այս համատեքստում կարևորվում են հարկային մարմինների գործունեության կազմակերպումը, հարկային տեղեկատվության հավաքագրման և մշակման մեխանիզմները, հարկային վերահսկողության ժամանակակից մոտեցումները և հարկատուների ու պետական կառույցների միջև փոխվստահության ամրապնդումը։ Հարկային քաղաքականության կատարելագործման տեսանկյունից առանձնահատուկ նշանակություն ունեն միջազգային փորձի ուսումնասիրությունը, տարբեր երկրների հարկային համակարգերի համեմատական վերլուծությունը և Հայաստանի տնտեսական ու ինստիտուցիոնալ առանձնահատկություններին համապատասխան հարկային կարգավորման արդյունավետ գործիքների ընտրությունը։ Հետազոտության շրջանակում կարևոր են նաև հարկաբյուջետային քաղաքականության և մակրոտնտեսական կայունության փոխկապակցվածությունը, հարկային եկամուտների ազդեցությունը պետական ծախսերի ֆինանսավորման, սոցիալական ծրագրերի իրականացման, տնտեսական աճի խթանման և հանրային ծառայությունների զարգացման վրա։ Աշխատության գիտագործնական նշանակությունը պայմանավորված է հարկային քաղաքականության արդյունավետության գնահատման, գործող կարգավորման մեխանիզմների թերությունների բացահայտման և հարկային համակարգի բարելավման ուղղությունների հիմնավորման անհրաժեշտությամբ։ Հարկային բարեփոխումների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու պետական ֆինանսական քաղաքականության և մասնավոր հատվածի տնտեսական շահերի հավասարակշռման, հարկային համակարգի կանխատեսելիության ապահովման և գործարար միջավայրի բարելավման հնարավորությունները։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետներին, ֆինանսների և հարկային կառավարման մասնագետներին, իրավաբաններին, պետական կառավարման մարմինների աշխատակիցներին, գիտաշխատողներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և ուսանողներին, ինչպես նաև Հայաստանի տնտեսական քաղաքականության, հանրային ֆինանսների և հարկային օրենսդրության զարգացման հիմնախնդիրներով հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Այն ունի տեսական և կիրառական նշանակություն՝ նպաստելով Հայաստանի Հանրապետությունում հարկային քաղաքականության ձևավորման փորձի, հարկային համակարգի ինստիտուցիոնալ զարգացման և պետական ֆինանսների արդյունավետ կառավարման հիմնախնդիրների առավել խորքային ընկալմանը։

Environmental Science

Այս գիրքը նվիրված է հողային ռեսուրսների արդյունավետ, հիմնավորված և երկարաժամկետ կառավարման համար անհրաժեշտ տեղեկատվության ձևավորման, համակարգման և կիրառման հիմնախնդիրներին։ Աշխատության կենտրոնում հողային ռեսուրսների վերաբերյալ տվյալների հավաքագրման, վերլուծության, գնահատման և կառավարման գործընթացների փոխկապակցվածությունն է, որի նպատակն է ապահովել հողերի ռացիոնալ օգտագործումը, պահպանությունը և վերականգնման հնարավորությունների ճիշտ գնահատումը։ Գրքում կարևորվում է տեղեկատվության դերը կառավարման որոշումների ընդունման գործընթացում, քանի որ հողի վիճակի, օգտագործման բնույթի, արտադրողականության, որակական և քանակական ցուցանիշների վերաբերյալ ամբողջական ու հավաստի տվյալները հնարավորություն են տալիս ավելի ճշգրիտ գնահատել առկա ռեսուրսները և կանխատեսել դրանց փոփոխությունները։ Ներկայացվող մոտեցումները կարող են օգտակար լինել հողային ֆոնդի կառավարման, տարածքային պլանավորման, գյուղատնտեսական նշանակության հողերի օգտագործման, հողերի պահպանության և բնապահպանական վերահսկողության ոլորտներում։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի տարբեր աղբյուրներից ստացվող տեղեկատվության համադրումը և միասնական տեղեկատվական փաթեթի ձևավորումը, որը կարող է ծառայել ինչպես մասնագետներին ու կառավարման մարմիններին, այնպես էլ հետազոտողներին և ոլորտի այլ շահագրգիռ կողմերին։ Աշխատության բովանդակությունը միավորում է բնապահպանական, տնտեսական, կառավարչական և տեղեկատվական տեսանկյունները՝ ցույց տալով, որ հողի արդյունավետ կառավարումը պահանջում է ոչ միայն առկա ռեսուրսների ճիշտ օգտագործում, այլև դրանց վիճակի շարունակական դիտարկում, փոփոխությունների գնահատում և համապատասխան կառավարչական միջոցառումների ժամանակին իրականացում։ Գիրքը հատկապես արժեքավոր կարող է լինել այն ընթերցողների համար, ովքեր հետաքրքրված են հողային ռեսուրսների կառավարման ժամանակակից մեթոդներով, տեղեկատվական համակարգերի կիրառմամբ, կայուն հողօգտագործմամբ և բնական ռեսուրսների պահպանության հիմնախնդիրներով։ Այն կարող է օգտագործվել նաև որպես մասնագիտական և ուսումնամեթոդական նյութ՝ համապատասխան ոլորտներում գիտական ուսումնասիրությունների, վերլուծական աշխատանքների և կառավարչական ծրագրերի մշակման համար։