Ազգային ժողովի արձանագրություններ, նիստ 5

Լեզվաբանություն

Լեզվաբանական, գրականագիտական և թարգմանաբանական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Ալեքսանդր Սերգեևիչ Պուշկինի բանաստեղծությունների հայերեն թարգմանությունների լեզվական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ ռուս և հայ գրականությունների փոխառնչությունների համատեքստում։ Քննության են առնվում Պուշկինի բանաստեղծական լեզվի հիմնական բնութագրերը, նրա ստեղծագործություններին բնորոշ բառապաշարը, պատկերավոր մտածողությունը, հնչերանգային կառուցվածքը և գեղարվեստական արտահայտչամիջոցները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ռուսերեն բնագրերի և հայերեն թարգմանությունների բառային, իմաստային, քերականական ու ոճական համապատասխանություններին, ինչպես նաև բանաստեղծական խոսքի ազգային լեզվական առանձնահատկությունների փոխանցման խնդիրներին։ Վերլուծվում են փոխաբերությունների, մակդիրների, համեմատությունների, խորհրդանշական պատկերների և այլ գեղարվեստական միջոցների վերարտադրման եղանակները հայերեն թարգմանություններում։ Քննարկվում են բանաստեղծական չափի, ռիթմի, հանգավորման, հնչյունական ներդաշնակության և արտահայտչականության պահպանման հնարավորություններն ու դժվարությունները՝ հաշվի առնելով ռուսերենի և հայերենի կառուցվածքային տարբերությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են տարբեր թարգմանիչների լեզվաոճական ընտրությունները, բառային համարժեքների կիրառումը, բնագրի իմաստային նրբերանգների փոխանցումը և թարգմանական մեկնաբանության առանձնահատկությունները։ Անդրադարձ է կատարվում Պուշկինի ստեղծագործությունների հայերեն թարգմանությունների դերին հայ գրական լեզվի զարգացման, բանաստեղծական արտահայտչամիջոցների հարստացման և ռուս-հայկական գրական կապերի ամրապնդման գործում։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայոց և ռուսաց լեզուների համեմատական ուսումնասիրության, թարգմանության տեսության, ոճագիտության, գրականագիտության և գեղարվեստական թարգմանության պատմության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Մշակույթ

Աշխատությունը նվիրված է հայ երաժշտության մեջ բազմաձայնության ձևավորման և տարածման գործընթացին՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով Քրիստափոր Կարա-Մուրզայի գործունեությանը և նրա ունեցած նշանակությանը։ Գրքում ուսումնասիրվում է հայ երաժշտական մշակույթի այն ժամանակաշրջանը, երբ ժողովրդական և հոգևոր միաձայն երգեցողության ավանդույթների հիման վրա սկսեցին ձևավորվել բազմաձայն երաժշտության նոր արտահայտչամիջոցներ։ Հեղինակը ներկայացնում է Կարա-Մուրզայի երաժշտական գործունեության պատմական և մշակութային միջավայրը, նրա գաղափարները, ստեղծագործական մոտեցումները և ժողովրդական երգերի մշակման սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բազմաձայնության ներդրման մեթոդներին, երգերի բազմաձայն մշակման առանձնահատկություններին, ձայնային շերտերի փոխհարաբերությանը և ազգային երաժշտական նյութի պահպանման ու վերաիմաստավորման խնդիրներին։ Աշխատության մեջ դիտարկվում է նաև այն հարցը, թե ինչպես է բազմաձայն երգեցողությունը ներգործել հայ երաժշտական մտածողության զարգացման վրա և ինչ նոր հնարավորություններ է ստեղծել խմբերգային արվեստի համար։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ժողովրդական երաժշտության հավաքագրման, գրառման և մշակման գործընթացներին, քանի որ այդ գործունեությունը նպաստել է ազգային երաժշտական ժառանգության պահպանմանը և դրա ներմուծմանը պրոֆեսիոնալ երաժշտական միջավայր։ Գրքում վերլուծվում են նաև Կարա-Մուրզայի գործունեության պատմական նշանակությունը և նրա ներդրումը հայ խմբերգային մշակույթի ձևավորման գործում՝ այն դիտարկելով հետագա երաժշտական զարգացումների համատեքստում։ Աշխատությունը ցույց է տալիս, թե ինչպես կարող էր եվրոպական բազմաձայնության սկզբունքների և հայկական ավանդական երաժշտական մտածողության համադրումը նպաստել ազգային երաժշտության նոր ձևերի զարգացմանը։ Ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել երաժշտագետների, խմբավարների, կոմպոզիտորների, մշակութաբանների, երաժշտական կրթության մասնագետների, հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար, ինչպես նաև բոլոր նրանց, ովքեր հետաքրքրված են հայկական խմբերգային արվեստի պատմությամբ և ազգային երաժշտական մշակույթի զարգացման գործընթացներով։

Բժշկություն

Աշխատությունը նվիրված է կոլիբակտերիոզի հարուցչի համալիր հակածինների ստացման տեխնոլոգիական և իմունոլոգիական առանձնահատկություններին, ինչպես նաև դրանց իմունածնության գնահատման ուսումնասիրությանը։ Հեղինակը վերլուծում է Escherichia coli-ով պայմանավորված կոլիբակտերիոզի պաթոգենեզը, տարածման ուղիները և կենդանիների մոտ առաջացվող իմունային պատասխանների բնույթը։ Գրքում դիտարկվում են հակածինների ստացման տարբեր մեթոդներ՝ ներառյալ բջջային լիզատների, մակերեսային անտիգենների և մաքրված ֆրակցիաների օգտագործումը՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել իմունաբանական ակտիվությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ստացված հակածինների իմունածնության գնահատմանը փորձարարական կենդանիների մոդելներում՝ հակամարմինների առաջացման ինտենսիվության, տևողության և պաշտպանիչ արդյունավետության ուսումնասիրությամբ։ Հեղինակը ներկայացնում է նաև սերոլոգիական մեթոդների կիրառումը՝ ELISA, ագլյուտինացիոն և չեզոքացման թեստեր, որոնք թույլ են տալիս գնահատել իմունային պատասխանի մակարդակը։ Աշխատությունը ընդգծում է պատվաստանյութային նախապատրաստումների զարգացման և վետերինար պրակտիկայում կոլիբակտերիոզի կանխարգելման կարևորությունը։ Այն օգտակար է մանրէաբանների, իմունոլոգների և վետերինար մասնագետների համար։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է ուղղակի հարկման համակարգի զարգացման և տնտեսական աճի միջև փոխկապակցվածության ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության տնտեսական միջավայրի օրինակով։ Հետազոտության կենտրոնում եկամուտների, շահույթի և հարկման այլ ուղղակի ձևերի միջոցով պետական ֆինանսական ռեսուրսների ձևավորման գործընթացն է, ինչպես նաև հարկային քաղաքականության ազդեցությունը տնտեսավարող սուբյեկտների գործունեության, ներդրումային որոշումների, ձեռնարկատիրական ակտիվության և բնակչության տնտեսական վարքագծի վրա։ Ուղղակի հարկումը դիտարկվում է ոչ միայն որպես պետական բյուջեի եկամուտների ապահովման միջոց, այլև որպես տնտեսական գործընթացների կարգավորման գործիք, որի կառուցվածքն ու կիրառման սկզբունքները կարող են ազդել ռեսուրսների բաշխման, խնայողությունների, ներդրումների և տնտեսական ակտիվության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հարկային բեռի մակարդակի, հարկման արդյունավետության և տնտեսական աճի միջև հնարավոր փոխկապակցվածություններին՝ հաշվի առնելով, որ հարկային քաղաքականությունը պետք է համադրի պետական եկամուտների ապահովման և տնտեսական նախաձեռնությունների համար նպաստավոր պայմանների պահպանման խնդիրները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են վերլուծվել ուղղակի հարկերի կառուցվածքը, դրանց տեսակների հարաբերակցությունը, հարկային բազայի ձևավորման սկզբունքները, հարկային վարչարարության արդյունավետությունը և հարկային պարտավորությունների կատարման վրա ազդող տնտեսական գործոնները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում հարկային համակարգի արդարության և չեզոքության խնդիրը, քանի որ հարկային բեռի բաշխման առանձնահատկությունները կարող են տարբեր ազդեցություն ունենալ տնտեսության առանձին հատվածների և եկամտային խմբերի վրա։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև հարկային արտոնությունների, հարկման պարզեցման, հարկային կարգապահության բարձրացման և ստվերային տնտեսական գործունեության սահմանափակման ընդհանուր տնտեսական նշանակությանը։ Առանձին ուղղություն է ուղղակի հարկերի փոփոխությունների և ներդրումային միջավայրի միջև կապի գնահատումը՝ պարզելու համար, թե հարկային համակարգի տարբեր կառուցվածքային լուծումներն ինչպես կարող են անդրադառնալ կապիտալի կուտակման և գործարար ակտիվության վրա։ Միջազգային փորձի համեմատական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել ուղղակի հարկման կազմակերպման տարբեր մոտեցումներ և գնահատել դրանց առանձին տարրերի կիրառելիությունը Հայաստանի տնտեսական պայմաններում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հարկային քաղաքականության, պետական ֆինանսների, մակրոտնտեսագիտության և տնտեսական աճի տեսությունների մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել ուղղակի հարկման համակարգի կատարելագործման և տնտեսական զարգացման միջև գոյություն ունեցող հիմնական կապերը։

Մաթեմատիկա

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է բազմաանիզոտրոպ Սոբոլևի տարածություններում ներդրման թեորեմների ուսումնասիրությանը և դրանց կիրառություններին մասնակի ածանցյալներով դիֆերենցիալ հավասարումների տեսության մեջ։ Աշխատության հիմնական նպատակն է բացահայտել, թե ինչ պայմաններում կարելի է տվյալ ֆունկցիոնալ տարածության ֆունկցիաները ներդնել ավելի բարձր ինտեգրելիության, շարունակականության կամ այլ ֆունկցիոնալ հատկություններով օժտված տարածությունների մեջ, և ինչպես են այդ արդյունքները կիրառվում մասնակի ածանցյալներով հավասարումների լուծելիության, գնահատականների և լուծումների կանոնավորության ուսումնասիրության ժամանակ։ Այս թեման հատկապես կարևոր է անիզոտրոպ խնդիրների դեպքում, երբ տարբեր տարածական ուղղություններում ֆունկցիայի ածանցյալների նկատմամբ պահանջները նույնը չեն, և դասական իզոտրոպ մոտեցումները բավարար չեն։ Սոբոլևի տարածությունները ժամանակակից ֆունկցիոնալ անալիզի և մասնակի ածանցյալներով դիֆերենցիալ հավասարումների տեսության հիմնարար գործիքներից են։ Դրանք հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրել ոչ միայն դասական իմաստով ածանցելի ֆունկցիաները, այլև թույլ ածանցյալներ ունեցող ֆունկցիաները, որոնց համար սովորական ածանցյալները կարող են գոյություն չունենալ։ Այդ տարածությունների կառուցվածքը թույլ է տալիս միաժամանակ վերահսկել ֆունկցիայի և նրա տարբեր կարգի ածանցյալների ինտեգրելիությունը։ Ներդրման թեորեմները ցույց են տալիս, որ համապատասխան պայմանների դեպքում նման ֆունկցիան կարող է ունենալ լրացուցիչ ինտեգրելիության, սահմանափակության կամ շարունակականության հատկություններ։ Բազմաանիզոտրոպ տարածությունների դեպքում իրավիճակն ավելի բարդ է, քանի որ տարբեր փոփոխականների ուղղություններով ածանցյալները կարող են ունենալ տարբեր կարգեր կամ տարբեր ինտեգրելիության պայմաններ։ Այսպիսի անհամասեռությունը բնորոշ է բազմաթիվ կիրառական խնդիրների, մասնավորապես այնպիսի մոդելներին, որտեղ տարածության կամ ժամանակի տարբեր ուղղություններն ունեն տարբեր դերեր։ Ուստի անհրաժեշտ է կառուցել այնպիսի ֆունկցիոնալ շրջանակ, որը կարող է հաշվի առնել այդ տարբերությունները և համապատասխանաբար արտահայտել ֆունկցիայի կանոնավորության աստիճանը։ Ուսումնասիրության կարևոր հատվածը բազմաանիզոտրոպ Սոբոլևի տարածությունների սահմանումն ու դրանց հիմնական հատկությունների քննությունն է։ Դիտարկվում են այնպիսի ֆունկցիաների դասեր, որոնց համար տարբեր ուղղություններով թույլ ածանցյալները բավարարում են սահմանված ինտեգրելիության պայմանների։ Այս տարածությունների կառուցվածքը կախված է անիզոտրոպության պարամետրերից, որոնք արտահայտում են տարբեր ուղղություններով պահանջվող կանոնավորության աստիճանների հարաբերակցությունը։ Այդ պարամետրերի միջոցով հնարավոր է նկարագրել տարածության երկրաչափական և ֆունկցիոնալ առանձնահատկությունները և ձևակերպել համապատասխան ներդրման պայմանները։ Ներդրման թեորեմների էությունը կայանում է նրանում, որ որոշակի պայմանների դեպքում մի տարածության ֆունկցիաների դաս կարելի է շարունակաբար կամ սահմանափակ կերպով դիտարկել մեկ այլ տարածության մեջ։ Այդ արդյունքները սովորաբար կախված են տարածության չափից, ածանցյալների կարգերից և ինտեգրելիության ցուցիչներից։ Բազմաանիզոտրոպ իրավիճակում դասական Սոբոլևի ներդրման հայտնի հարաբերությունները ստանում են ավելի բարդ ձև, քանի որ անհրաժեշտ է հաշվի առնել յուրաքանչյուր ուղղության ներդրման տարբեր ներդրումները։ Այդ պատճառով թեման պահանջում է ֆունկցիոնալ անալիզի և մաթեմատիկական անալիզի բավականին խորքային մեթոդների կիրառում։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև ներդրման թեորեմների կապը ֆունկցիաների շարունակականության և սահմանային վարքի հետ։ Որոշ պայմանների դեպքում Սոբոլևի տարածության ֆունկցիան կարող է ունենալ շարունակական կամ որոշակի Հյոլդերյան հատկություններ, ինչը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել ոչ միայն ինտեգրալային, այլև կետային վարքը։ Այսպիսի արդյունքները հատկապես կարևոր են դիֆերենցիալ հավասարումների լուծումների կանոնավորությունը հիմնավորելու համար։ Եթե հավասարման թույլ լուծումը պատկանում է համապատասխան Սոբոլևի տարածությանը, ներդրման թեորեմը կարող է ապահովել լրացուցիչ հատկություններ, որոնք անհրաժեշտ են հավասարման այլ անդամների իմաստալից մեկնաբանման կամ հետագա գնահատականների ստացման համար։ Աշխատության կիրառական ուղղությունը կապված է մասնակի ածանցյալներով դիֆերենցիալ հավասարումների տեսության հետ։ Նման հավասարումների համար հաճախ հնարավոր չէ ակնկալել դասական լուծումների գոյություն, և անհրաժեշտ է աշխատել թույլ կամ ընդհանրացված լուծումների հետ։ Այդ լուծումների գոյության և հատկությունների ուսումնասիրության ժամանակ Սոբոլևի տարածությունները բնական ֆունկցիոնալ միջավայր են ապահովում։ Ներդրման թեորեմները, այս դեպքում, թույլ են տալիս անցնել թույլ ածանցյալների վերաբերյալ տեղեկատվությունից դեպի լուծման լրացուցիչ ինտեգրելիության, սահմանափակության կամ շարունակականության հատկություններ։ Բազմաանիզոտրոպ մոտեցումը հատկապես արդյունավետ է այն հավասարումների համար, որոնց օպերատորները տարբեր ուղղություններով ունեն տարբեր կարգի ածանցյալներ։ Նման իրավիճակներ առաջանում են անիզոտրոպ միջավայրերի մաթեմատիկական մոդելավորման, դեգեներացված կամ պարաբոլական տիպի հավասարումների և այլ բարդ խնդիրների ուսումնասիրության ժամանակ։ Տարբեր ուղղությունների անհամաչափությունը հաշվի առնելու հնարավորությունը թույլ է տալիս ավելի ճշգրիտ արտահայտել տվյալ հավասարման կառուցվածքը և ստանալ այնպիսի գնահատականներ, որոնք հնարավոր չէ ստանալ միայն իզոտրոպ տարածությունների միջոցով։ Ուսումնասիրության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև ստացված ներդրման գնահատականների կիրառումը a priori գնահատականների ստացման համար։ Դիֆերենցիալ հավասարումների տեսության մեջ նման գնահատականները կարևոր դեր ունեն լուծումների գոյության, միակության և կայունության ապացույցներում։ Եթե հնարավոր է վերահսկել լուծման համապատասխան Սոբոլևյան նորմը, ապա ներդրման թեորեմների օգնությամբ կարելի է վերահսկել նաև լուծման այլ նորմեր կամ ֆունկցիոնալ բնութագրեր։ Այդ կապը թույլ է տալիս կառուցել ամբողջական ապացուցողական մեխանիզմներ, որոնք հիմնված են ֆունկցիոնալ տարածությունների միջև հարաբերությունների վրա։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի նաև ոչ գծային անդամների հետ կապված խնդիրների ուսումնասիրությունը։ Մասնակի ածանցյալներով ոչ գծային հավասարումներում հաճախ անհրաժեշտ է գնահատել ֆունկցիաների արտադրյալները կամ ոչ գծային ֆունկցիաները, իսկ դրա համար կարևոր է ունենալ համապատասխան ինտեգրելիության և սահմանափակության հատկություններ։ Ներդրման թեորեմները կարող են ապահովել հենց այն լրացուցիչ գնահատականները, որոնք անհրաժեշտ են ոչ գծային անդամների վերահսկման համար։ Այդ պատճառով դրանք կարևոր գործիք են ոչ գծային խնդիրների թույլ լուծումների տեսության մեջ։ Թեման միավորում է ֆունկցիոնալ անալիզի, Սոբոլևի տարածությունների տեսության և մասնակի ածանցյալներով դիֆերենցիալ հավասարումների ժամանակակից մեթոդները։ Տեսական արդյունքների միջոցով հնարավոր է ավելի լավ հասկանալ, թե ինչպես են ֆունկցիայի տարբեր ուղղություններով կանոնավորության հատկությունները ազդում նրա ընդհանուր ինտեգրելիության և շարունակականության վրա, իսկ կիրառական արդյունքները ցույց են տալիս այդ տեսության նշանակությունը կոնկրետ դիֆերենցիալ հավասարումների ուսումնասիրության համար։ Այս ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել մաթեմատիկոսներին, ասպիրանտներին և բարձրագույն մաթեմատիկա ուսումնասիրողներին, հատկապես նրանց, ովքեր զբաղվում են ֆունկցիոնալ անալիզով, Սոբոլևի և անիզոտրոպ տարածություններով, մասնակի ածանցյալներով դիֆերենցիալ հավասարումներով և մաթեմատիկական ֆիզիկայի խնդիրներով։ Այն հնարավորություն է տալիս համակարգված պատկերացում կազմել բազմաանիզոտրոպ Սոբոլևի տարածությունների ներդրման հիմնական գաղափարների, համապատասխան թեորեմների և դրանց միջոցով դիֆերենցիալ հավասարումների լուծումների հատկությունների ուսումնասիրման հնարավորությունների մասին։

Քաղաքագիտություն

Այս գիրքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության պետական կառավարման համակարգի կատարելագործման գործընթացում տեղեկատվական տեխնոլոգիաների կիրառման ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով ժամանակակից կառավարման արդյունավետության բարձրացման կարևոր ուղղություններից մեկը։ Աշխատանքում վերլուծվում են թվային լուծումների ներդրման հնարավորությունները պետական կառավարման ոլորտում, էլեկտրոնային կառավարման համակարգերի զարգացման առանձնահատկությունները, կառավարման գործընթացների ավտոմատացման և տեղեկատվական հոսքերի արդյունավետ կազմակերպման մեխանիզմները։ Գրքում քննարկվում են պետական ծառայությունների որակի բարելավման, կառավարման թափանցիկության բարձրացման, որոշումների ընդունման արդյունավետության և քաղաքացիների հետ փոխգործակցության կատարելագործման ուղիները՝ տեղեկատվական տեխնոլոգիաների կիրառմամբ։ Այն կարող է օգտակար լինել պետական կառավարման մասնագետների, ՏՏ ոլորտի փորձագետների, տնտեսագետների, հետազոտողների, ուսանողների և թվային կառավարման զարգացման հարցերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։