Ազգային ժողովի արձանագրություններ, նիստ տասնչորսերորդ

Մանկավարժություն

Մանկավարժական և հոգեբանամանկավարժական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է լիդերության հիմնախնդրի ուսումնասիրությանը կրթության ոլորտում՝ անդրադառնալով առաջնորդության էությանը, ձևավորման պայմաններին և կրթական գործընթացի կազմակերպման գործում դրա նշանակությանը։ Քննության են առնվում լիդերության տեսական մոտեցումները, առաջնորդի անձնային ու մասնագիտական հատկանիշները, առաջնորդության հիմնական ոճերը և դրանց դրսևորման առանձնահատկությունները մանկավարժական միջավայրում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ուսուցչի՝ որպես առաջնորդի դերին, սովորողների մոտիվացիայի բարձրացման, համագործակցային հարաբերությունների ձևավորման, պատասխանատվության զարգացման և դրական հոգեբանական մթնոլորտի ապահովման գործընթացներում։ Վերլուծվում են մանկավարժական առաջնորդության և կրթական կառավարման փոխկապակցվածությունը, հաղորդակցական կարողությունների, հուզական ինտելեկտի, որոշումների կայացման և կոնֆլիկտների կարգավորման հմտությունների նշանակությունը։ Քննարկվում են նաև սովորողների առաջնորդական ներուժի բացահայտման, նախաձեռնողականության խթանման, ինքնուրույնության զարգացման և խմբային գործունեության կազմակերպման մանկավարժական մեթոդները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են կրթական հաստատություններում առաջնորդության զարգացման պայմանները, ուսուցիչների մասնագիտական պատրաստվածության կատարելագործման հնարավորությունները և արդյունավետ մանկավարժական փոխգործակցության կազմակերպման մոտեցումները։ Անդրադարձ է կատարվում ժողովրդավարական առաջնորդության, համագործակցային ուսուցման, կրթական նորարարությունների ներդրման և ուսումնական հաստատության կազմակերպական մշակույթի զարգացման փոխհարաբերություններին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել մանկավարժության, կրթության հոգեբանության, կրթական կառավարման, ուսուցիչների մասնագիտական զարգացման և առաջնորդության տեսության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների, ուսանողների ու հետազոտողների համար։

Գրականություն

Ստեղծագործության վերնագիրը մատնանշում է գյուղական միջավայրի և խալիֆայի կերպարի կամ այդ անվան հետ կապված հասարակական երևույթի գեղարվեստական ներկայացում։ Գյուղական կյանքը հայ գրականության մեջ հաճախ ծառայել է որպես հասարակական հարաբերությունների, տեղական իշխանության, համայնքային կառավարման, սովորույթների և մարդկանց առօրյա փոխհարաբերությունների բացահայտման միջավայր։ Այս տեսանկյունից աշխատությունը կարելի է դիտարկել որպես գյուղական իրականությանն առնչվող գրական երկ, որտեղ ուշադրության կենտրոնում կարող են լինել գյուղի հասարակական կառուցվածքը, հեղինակության և իշխանության դրսևորումները, համայնքի անդամների հարաբերությունները և ավանդական կենսակերպի առանձնահատկությունները։ «Խալիֆա» բառի գործածությունը վերնագրում կարող է մատնանշել որոշակի պաշտոն, կարգավիճակ կամ կերպար, որի միջոցով ներկայացվում են գյուղական միջավայրին բնորոշ հասարակական երևույթներ։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում 19-րդ դարի հայ գրականության, գյուղական կենցաղի գեղարվեստական պատկերման և հասարակական հարաբերությունների ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այն կարող է օգտակար լինել նաև ժամանակաշրջանի գրական լեզվի, թեմատիկ նախասիրությունների և գյուղական կյանքի վերաբերյալ հայ հեղինակների պատկերացումների ուսումնասիրությամբ զբաղվող ընթերցողների համար։

Գրականություն

Աշխատությունը նվիրված է V դարի հայ պատմագրության մեջ հերոսների կերպարակերտման ընդհանուր առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ ուշադրության կենտրոնում պահելով պատմագրական երկերում ներկայացվող հերոսական կերպարների ստեղծման սկզբունքները, գեղարվեստական միջոցները և գաղափարական նշանակությունը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում է, թե ինչպես են հայ պատմիչները պատմական անձանց և իրադարձությունների նկարագրության միջոցով ձևավորում հերոսի կերպար, ինչ հատկանիշներ են վերագրվում նրան և ինչպիսի արժեքներ է նա մարմնավորում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում քաջությանը, հայրենասիրությանը, հավատարմությանը, անձնազոհությանը, հավատքին, արժանապատվությանը և հայրենիքի պաշտպանության գաղափարին, որոնք հաճախ հանդես են գալիս որպես հերոսական կերպարի հիմնական բնութագրիչներ։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև պատմագրական երկերի հերոսների անհատական և հավաքական կերպարներին՝ ցույց տալով, թե ինչպես են առանձին պատմական գործիչների վարքագիծը և ժողովրդի հավաքական պայքարը միավորվում հերոսական պատումի շրջանակում։ Կարևոր նշանակություն ունի կերպարակերտման լեզվական և գեղարվեստական միջոցների վերլուծությունը՝ հերոսների խոսքի, գործողությունների, երկխոսությունների, նկարագրությունների, հակադրությունների և հեղինակային գնահատականների միջոցով։ Հեղինակների վերաբերմունքը կերպարների նկատմամբ ոչ միայն ներկայացնում է նրանց անձնական հատկանիշները, այլև արտահայտում է տվյալ ժամանակաշրջանի բարոյական, կրոնական և ազգային պատկերացումները։ Հատկապես հետաքրքիր է հերոսների հակադրությունը բացասական կամ հակառակորդ կերպարների հետ, քանի որ այդ եղանակով ընդգծվում են այն արժեքները, որոնք պատմիչը կարևորում է որպես օրինակելի և հասարակության համար ընդունելի։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս պատմագրական երկերը դիտարկել ոչ միայն որպես պատմական տեղեկությունների աղբյուր, այլև որպես գեղարվեստական և գաղափարական համակարգ, որտեղ պատմական իրադարձությունները ներկայացվում են որոշակի արժեքային դիրքորոշմամբ։ V դարի հայ պատմագրության ուսումնասիրությունը այս տեսանկյունից կարևոր է ազգային ինքնագիտակցության, պատմական հիշողության և հերոսական իդեալի ձևավորման գործընթացները հասկանալու համար։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել հայագետներին, գրականագետներին, պատմաբաններին, մշակութաբաններին, հին և միջնադարյան հայ գրականության ուսումնասիրողներին, ինչպես նաև հայ պատմագրության գեղարվեստական առանձնահատկություններով հետաքրքրվող ուսանողներին ու հետազոտողներին։

Լեզվաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է օսմանյան թուրքերենի քերականությանը՝ մասնավորապես բառերի ձևափոխության և խոսքի մասերի քերականական ձևերի ուսումնասիրությանը։ Այն կարող է ներկայացնել բառերի կազմության ու փոփոխության կանոնները, գոյականների և բայերի ձևերը, քերականական վերջավորությունների կիրառությունը, ինչպես նաև բառերի միջև քերականական կապերի արտահայտման եղանակները։ Օսմանյան թուրքերենը, որը գործածվել է Օսմանյան կայսրության պետական կառավարման, գրագրության, գրականության և կրթության մեջ, առանձնանում էր թուրքերեն քերականական կառուցվածքի, արաբերեն ու պարսկերեն բառապաշարի և գրավոր լեզվի ավանդույթների համադրությամբ։ Նմանատիպ ձեռնարկները կարևոր նշանակություն են ունեցել լեզվի կանոնավոր ուսուցման, գրավոր խոսքի զարգացման և պաշտոնական ու գրական տեքստերի ընթերցման համար։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել օսմանյան լեզվաբանության, թուրքերենի պատմական քերականության, հայերենով լեզվական գիտելիքների փոխանցման և Կոստանդնուպոլսի կրթական ու հրատարակչական միջավայրի ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է նաև օգտակար լինել հետազոտողներին, որոնք ուսումնասիրում են հայերենով կազմված օսմանյան թուրքերենի դասագրքերը և լեզուների փոխազդեցությունը բազմալեզու հասարակության մեջ։ Գրքի կոնկրետ բաժինները, քերականական կանոնների շարադրանքի ձևը և օրինակների բնույթը պարզելու համար անհրաժեշտ է ուսումնասիրել բնագիրը կամ բովանդակության ցանկը։

Մաթեմատիկա

Նյութում քննարկվում են հանրահաշվի հիմնական կառուցվածքների՝ բազմությունների, խմբերի, օղակների և դաշտերի ալգորիթմական ներկայացման սկզբունքները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում գծային և ոչ գծային հավասարումների համակարգերի լուծման ալգորիթմներին, մատրիցային հաշվարկներին, ինչպես նաև խորհրդանշական հաշվարկների մեթոդներին։ Ձեռնարկը նաև ընդգծում է ալգորիթմների արդյունավետության գնահատումը և դրանց կիրառությունը համակարգչային հանրահաշվական համակարգերում՝ կապ ստեղծելով մաթեմատիկայի և ինֆորմատիկայի միջև։

Հոգեբանություն

Մանկատան երեխաների հոգեբանական ձևավորումը բարդ և բազմագործոն գործընթաց է, որը ձևավորվում է ինչպես նրանց վաղ կյանքի փորձով, այնպես էլ այն միջավայրով, որտեղ նրանք ապրում և զարգանում են։ Այս երեխաների հոգեբանական զարգացման վրա մեծ ազդեցություն ունեն ծնողական խնամքի բացակայությունը, վաղ տարիքից ստացած հուզական փորձառությունները, ինչպես նաև հաստատության՝ մանկատան միջավայրը, որտեղ նրանք մեծանում են։ Կարևոր դեր ունեն նաև հուզական կապերի ձևավորումը խնամողների հետ, քանի որ կայուն և վստահելի հարաբերությունները նպաստում են երեխայի ինքնագնահատականի, վստահության և սոցիալական հմտությունների զարգացմանը։ Մանկատան երեխաների հոգեբանական ձևավորման հիմնական պայմաններից են կայուն և հոգատար միջավայրը, անհատական մոտեցումը յուրաքանչյուր երեխային, հուզական աջակցությունը, կրթական և զարգացման հնարավորությունների ապահովումը, ինչպես նաև սոցիալական հմտությունների ձևավորմանը նպաստող աշխատանքները։ Շատ կարևոր է նաև երեխայի ներգրավումը խմբային և անհատական գործունեության մեջ, ինչը օգնում է նրան հաղթահարել մեկուսացման զգացումը և զարգացնել հաղորդակցման կարողությունները։ Դրական ազդեցություն ունի նաև ընտանիքներին վերադարձը կամ որդեգրումը, քանի որ ընտանեկան միջավայրը հաճախ ապահովում է ավելի կայուն հուզական կապեր և երկարաժամկետ անվտանգության զգացում։ Ընդհանուր առմամբ, մանկատան երեխաների առողջ հոգեբանական զարգացման համար անհրաժեշտ է համակցված մոտեցում, որը ներառում է հուզական, սոցիալական և կրթական աջակցություն՝ ուղղված նրանց լիարժեք ինտեգրմանը հասարակության մեջ։