Բնագիտության (բույսերի բաժին) տարբերակված ուսուցման առանձնահատկությունները օժանդակ դպրոցում

Sociology

Այս գիրքը ուսումնասիրում է պատումի և մեդիատեքստի կառուցվածքը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով հակառակ հեռանկարի (reverse perspective) և բազմաշերտ պատմողական տեխնիկաների կիրառությանը։ Գրքում վերլուծվում է, թե ինչպես են տարբեր մեդիա ձևաչափերում՝ գրականություն, կինո, լրագրություն և թվային բովանդակություն, ձևավորվում պատմության ներկայացման տարբեր եղանակներ և տեսանկյուններ։ Հեղինակը անդրադառնում է պատմողի դերին, ընկալման փոփոխականությանը և այն մեխանիզմներին, որոնց միջոցով տեքստը կարող է փոխել իրականության ընկալումը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նաև բազմաձայնությանը, ժամանակի և տարածության խաղարկմանը, ինչպես նաև ընթերցողի ակտիվ մասնակցությանը իմաստի կառուցման գործընթացում։ Գիրքը համադրում է մեդիատեքստաբանության, նարատոլոգիայի և մշակութային ուսումնասիրությունների մոտեցումները՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով հասկանալ ժամանակակից պատումային ձևերի բազմազանությունը։

Biology

Ֆերմենտային ակտիվությունների կինետիկայի ուսումնասիրությունը, մասնավորապես ալկալային ֆոսֆատազայի (alkaline phosphatase) օրինակով, ունի կարևոր նշանակություն հողերի կենսաբանական ակտիվության, բերրիության և էկոլոգիական վիճակի գնահատման համար։ Հողի ֆերմենտները հիմնականում արտադրվում են միկրոօրգանիզմների, բույսերի արմատների և օրգանական մնացորդների քայքայման գործընթացների արդյունքում և մասնակցում են սննդանյութերի շրջանառությանը, հատկապես ֆոսֆորի կենսաբանական մատչելիության կարգավորմանը։ Ալկալային ֆոսֆատազան կատալիզում է օրգանական ֆոսֆորային միացությունների հիդրոլիզը՝ ազատելով անօրգանական ֆոսֆատներ, որոնք հասանելի են բույսերի կողմից յուրացման համար, այդ պատճառով դրա ակտիվությունը համարվում է հողի ֆոսֆորային ռեժիմի կարևոր ինդիկատոր։ Ֆերմենտային կինետիկայի ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս գնահատել ոչ միայն ակտիվության մակարդակը, այլև ռեակցիայի արագության փոփոխությունը տարբեր պայմաններում՝ pH, ջերմաստիճան, խոնավություն և օրգանական նյութերի պարունակություն։ Սա հնարավորություն է տալիս հասկանալ հողի միկրոբիոլոգիական համակարգերի գործառնական վիճակը և դրանց արձագանքը բնական կամ անթրոպոգեն ազդեցություններին՝ օրինակ՝ պարարտացման, աղտոտման կամ հողօգտագործման փոփոխության դեպքում։ Կինետիկ պարամետրերը, ինչպիսիք են Մայքելիս–Մենտենի հաստատունները (Km և Vmax), օգնում են բնութագրել ֆերմենտի արդյունավետությունը և սուբստրատի նկատմամբ հարազատությունը, ինչը կարևոր է հողի կենսաքիմիական պոտենցիալի գնահատման համար։

Law

«Ընթերցասիրաց թանգարանի կանոնադրություն» աշխատությունը կազմակերպական և կարգավորող բնույթի փաստաթուղթ է, որը, ըստ վերնագրի, սահմանում է ընթերցանության և գրականության տարածմանն ուղղված հաստատության գործունեության հիմնական սկզբունքները։ «Ընթերցասիրաց» բառը մատնանշում է ընթերցանության սիրահարներին կամ ընթերցասիրությամբ զբաղվող անձանց, իսկ «թանգարան» եզրը տվյալ պատմական համատեքստում կարող է նշանակել գրքերի հավաքածու ունեցող հաստատություն, ընթերցարան կամ գրադարանային բնույթի կազմակերպություն՝ ոչ պարտադիր ժամանակակից թանգարանի իմաստով։ Կանոնադրությունը կարող էր սահմանել հաստատության նպատակները, անդամակցության պայմանները, ընթերցողների իրավունքներն ու պարտականությունները, գրքերի օգտագործման և պահպանման կարգը, ինչպես նաև կառավարման ու ֆինանսավորման սկզբունքները։ Հնարավոր է, որ հաստատության գործունեությունը միտված էր ընթերցանության խրախուսմանը, գրականության հասանելիության ընդլայնմանը և կրթական ու մշակութային հետաքրքրությունների զարգացմանը։ Նման հաստատությունները կարող էին կարևոր դեր ունենալ 19-րդ դարի Կոստանդնուպոլսի հայ համայնքի մտավոր կյանքում՝ ընթերցողներին հնարավորություն տալով օգտվելու գրքերից, ընդլայնելու գիտելիքները և մասնակցելու գրական ու կրթական միջավայրին։ Փաստաթուղթը կարող է արժեքավոր աղբյուր լինել հայ ընթերցարանների և գրադարանային հաստատությունների պատմության, ընթերցանության մշակույթի զարգացման և հասարակական նախաձեռնությունների կազմակերպման ձևերի ուսումնասիրության համար։ Այնուամենայնիվ, միայն վերնագրից հնարավոր չէ հստակ որոշել հաստատության պաշտոնական կարգավիճակը, գրքային հավաքածուի բնույթը, անդամների շրջանակը կամ կանոնադրությամբ սահմանված կոնկրետ դրույթները։

History

Այս նյութը ներկայացնում է հանձնարարական բնույթի գրականության ընտրանի, որը նվիրված է Հոկտեմբերյան սոցիալիստական հեղափոխության 60-ամյա հոբելյանին և նպատակ ունի ընթերցողին տրամադրել գաղափարական, պատմական և հրապարակախոսական աշխատությունների համակարգված ցանկ։ Այն ընդգրկում է այնպիսի գրականություն, որը լուսաբանում է 1917 թվականի հեղափոխական իրադարձությունների նախադրյալները, ընթացքը և դրանց ազդեցությունը համաշխարհային պատմության վրա՝ խորհրդային պաշտոնական պատմագրության դիտանկյունից։ Ցանկում սովորաբար ներառվում են հեղափոխության առաջնորդների աշխատությունները, կուսակցական փաստաթղթեր, պատմական ուսումնասիրություններ և վերլուծություններ, որոնք շեշտադրում են սոցիալիստական համակարգի ձևավորումը, դասակարգային պայքարի գաղափարը և նոր հասարակարգի կառուցման գործընթացը։ Նյութը նաև ծառայում է որպես գաղափարական կրթության միջոց՝ նպատակ ունենալով ամրապնդել հեղափոխության պատմական նշանակության ընկալումը և դրա կապը սոցիալիստական հասարակության զարգացման հետ։

Economics

Աշխատությունը նվիրված է տնտեսության մեջ պետության դերի, տնտեսական գործընթացների կարգավորման տեսական հիմքերի, մեթոդաբանական մոտեցումների և կիրառական գործիքների համալիր ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում շուկայական ինքնակարգավորման և պետական միջամտության փոխհարաբերությունն է, ինչպես նաև այն պայմանների բացահայտումը, որոնց դեպքում պետական քաղաքականությունը կարող է նպաստել մակրոտնտեսական կայունությանը, մրցակցային միջավայրի ձևավորմանը, ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործմանը և սոցիալ-տնտեսական զարգացմանը։ Քննվում են պետական կարգավորման անհրաժեշտությունը հիմնավորող հիմնական տնտեսական մոտեցումները՝ շուկայի ձախողումների, արտաքին ազդեցությունների, հանրային բարիքների, տեղեկատվական անհամաչափության, մենաշնորհային դիրքերի և սոցիալական անհավասարության խնդիրների համատեքստում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ուղղակի և անուղղակի կարգավորման մեթոդներին, հարկաբյուջետային և դրամավարկային քաղաքականության փոխազդեցությանը, պետական ծախսերի ու հարկային գործիքների ազդեցությանը, ներդրումային և կառուցվածքային քաղաքականությանը, ինչպես նաև մրցակցության պաշտպանության մեխանիզմներին։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում պետական կարգավորման նպատակների և գործիքների համապատասխանության խնդիրը, քանի որ նույն տնտեսական միջոցառումը տարբեր ինստիտուցիոնալ և մակրոտնտեսական պայմաններում կարող է ունենալ տարբեր հետևանքներ։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են տնտեսական քաղաքականության մշակման, իրականացման և արդյունքների գնահատման մեթոդաբանական սկզբունքները՝ ներառելով ցուցանիշների համակարգի ձևավորումը, կանխատեսումը, ծրագրային պլանավորումը և տնտեսական որոշումների արդյունավետության գնահատումը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև պետության կարգավորիչ գործունեության սահմաններին և պետական միջամտության հնարավոր թերություններին՝ վարչարարական ծախսերի, ոչ արդյունավետ որոշումների, կարգավորիչ բեռի և ինստիտուցիոնալ սահմանափակումների տեսանկյունից։ Առանձին նշանակություն ունի պետական կառավարման մարմինների և մասնավոր հատվածի փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությունը, քանի որ արդյունավետ տնտեսական քաղաքականությունը պահանջում է հստակ իրավական միջավայր, կանխատեսելի կանոններ և համապատասխան ինստիտուցիոնալ կարողություններ։ Գործնական հիմնախնդիրների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել նաև տնտեսական ճգնաժամերի, կառուցվածքային փոփոխությունների և զարգացման տարբեր փուլերում պետական կարգավորման գործիքների ընտրության առանձնահատկությունները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է տնտեսական տեսության, մակրոտնտեսագիտության, ինստիտուցիոնալ տնտեսագիտության և պետական տնտեսական քաղաքականության մոտեցումները՝ ներկայացնելով պետական կարգավորումը որպես շուկայական տնտեսության գործունեության վրա ազդող բազմագործոն և փոփոխվող մեխանիզմ։

Pedagogy

Աշխատությունը նվիրված է գյուղական դպրոցում ավագ դպրոցական տարիքի աշակերտների գեղագիտական պահանջմունքների ձևավորման արդյունավետության բարձրացման մանկավարժական պայմանների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել այն կրթադաստիարակչական պայմանները, մեթոդները և կազմակերպական ձևերը, որոնց կիրառումը կարող է նպաստել սովորողների գեղագիտական հետաքրքրությունների, ճաշակի, արժեքային կողմնորոշումների և մշակութային ակտիվության զարգացմանը։ Գեղագիտական դաստիարակությունը դիտարկվում է որպես անձի համակողմանի զարգացման կարևոր բաղադրիչ, որը չի սահմանափակվում արվեստի մասին գիտելիքների փոխանցմամբ, այլ ներառում է գեղեցիկը նկատելու, ընկալելու, գնահատելու, ստեղծագործաբար վերարտադրելու և առօրյա կյանքում գեղագիտական արժեքներ դրսևորելու կարողությունների ձևավորումը։ ՀՀ հանրակրթական համակարգում նույնպես գեղագիտական դաստիարակությունը դիտարկվում է դաստիարակության կարևոր ուղղություններից մեկը, իսկ դպրոցական դաստիարակչական աշխատանքների շրջանակում նախատեսվում են մշակութային այցելություններ, գրական ունկնդրումներ, ստեղծագործական և այլ գործունեություններ։ Ուսումնասիրության առանձնահատկությունը պայմանավորված է գյուղական դպրոցի միջավայրով, որն ունի կրթադաստիարակչական աշխատանքի կազմակերպման իր յուրահատկությունները։ Գյուղական համայնքում դպրոցը հաճախ ոչ միայն կրթական հաստատություն է, այլև մշակութային և հասարակական կյանքի կարևոր կենտրոն, ուստի նրա արտադասարանական և արտադպրոցական գործունեությունը կարող է անմիջականորեն կապված լինել համայնքի մշակութային միջավայրի հետ։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել աշակերտների գեղագիտական պահանջմունքների մակարդակը, նրանց հետաքրքրությունները արվեստի տարբեր տեսակների նկատմամբ, մշակութային միջոցառումներին մասնակցության ակտիվությունը, ստեղծագործական հակումները և գեղագիտական արժեքների ընկալման առանձնահատկությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ավագ դպրոցական տարիքին, քանի որ այս փուլում զարգանում է սովորողների ինքնուրույն մտածողությունը, արժեքային համակարգը, սեփական դիրքորոշումները ձևավորելու կարողությունը և մշակութային նախասիրությունների գիտակցված ընտրությունը։ Այդ պատճառով գեղագիտական դաստիարակությունը կարող է ավելի արդյունավետ լինել այն դեպքում, երբ աշակերտներին առաջարկվում է ոչ միայն պատրաստի մշակութային բովանդակություն, այլև ինքնուրույն ընտրության, քննարկման, ստեղծագործելու և սեփական կարծիքն արտահայտելու հնարավորություն։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է արտադասարանական և արտադպրոցական գործունեության տարբեր ձևերի ուսումնասիրությունը։ Դրանց շարքում կարող են ընդգրկվել արվեստի և գրականության խմբակներ, երաժշտական և թատերական միջոցառումներ, ցուցահանդեսներ, ստեղծագործական մրցույթներ, գրական քննարկումներ, մշակութային հաստատություններ այցելություններ, էքսկուրսիաներ, ժողովրդական արվեստին և ազգային մշակութային ժառանգությանը նվիրված միջոցառումներ։ ՀՀ գործող կրթական կարգավորումներում ևս դասղեկի գործունեության շրջանակում առանձնացվում են բանավեճերը, դերային խաղերը, ցերեկույթները, մրցույթները, արշավները, պատմամշակութային հաստատություններ այցելությունները և գրական ունկնդրումները՝ որպես սովորողների, այդ թվում՝ գեղագիտական դաստիարակությանը նպաստող միջոցներ։ Գյուղական դպրոցում առանձնահատուկ հնարավորություն կարող է ընձեռել տեղական մշակութային միջավայրի օգտագործումը։ Համայնքի պատմությունը, ժողովրդական ավանդույթները, երգը, պարը, ձեռարվեստը, ճարտարապետական և բնապատմական միջավայրը կարող են վերածվել գեղագիտական դաստիարակության բնական կրթական ռեսուրսների։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս գեղագիտական արժեքները կապել աշակերտի սեփական կենսափորձի և համայնքի մշակութային ժառանգության հետ, ինչի շնորհիվ դրանք կարող են դառնալ ավելի հասկանալի և անձնապես նշանակալի։ Հետազոտության մեջ կարող են առանձնացվել նաև մանկավարժական այն պայմանները, որոնք ապահովում են գեղագիտական պահանջմունքների ձևավորման արդյունավետությունը։ Դրանցից կարևոր են աշակերտների տարիքային և անհատական առանձնահատկությունների հաշվառումը, նրանց հետաքրքրությունների ուսումնասիրությունը, ստեղծագործական նախաձեռնության խրախուսումը, գործունեության բազմազանությունը, ուսուցիչների և ծնողների համագործակցությունը, ինչպես նաև դպրոցի և համայնքի մշակութային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործումը։ Ժամանակակից կրթական մոտեցումներում ևս ընդգծվում է սովորողի անհատական և տարիքային առանձնահատկությունների հաշվառման, ընտանիքի հետ համագործակցության և բազմազան դաստիարակչական գործունեության կազմակերպման նշանակությունը։ Կարևոր խնդիր է նաև գեղագիտական դաստիարակության մեթոդների ընտրությունը։ Միայն տեղեկատվական կամ բացատրական մեթոդների կիրառումը կարող է բավարար չլինել գեղագիտական պահանջմունքների իրական ձևավորման համար։ Առավել արդյունավետ կարող են լինել ակտիվ և ստեղծագործական մեթոդները՝ քննարկումները, բանավեճերը, նախագծային աշխատանքները, արվեստի ստեղծագործությունների վերլուծությունը, դերային խաղերը, ստեղծագործական առաջադրանքները և աշակերտների ինքնուրույն նախաձեռնությունները։ Նման գործունեությունը սովորողին դարձնում է ոչ միայն գեղագիտական արժեքների ընկալող, այլև դրանց ստեղծման և գնահատման գործընթացի ակտիվ մասնակից։ Աշխատության մեջ կարող է ուսումնասիրվել նաև ուսուցչի դերը։ Մանկավարժը հանդես է գալիս ոչ միայն որպես գիտելիքի փոխանցող, այլև որպես գեղագիտական միջավայրի կազմակերպիչ և անձնական օրինակ։ Նրա մշակութային հետաքրքրությունները, հաղորդակցման ոճը, արվեստի նկատմամբ վերաբերմունքը և աշակերտների ստեղծագործական նախաձեռնությունների նկատմամբ աջակցությունը կարող են էապես ազդել դաստիարակության արդյունքների վրա։ Գործնական կարևորություն ունի նաև ծնողների ներգրավումը, քանի որ ընտանիքը նույնպես մասնակցում է երեխայի գեղագիտական ճաշակի և արժեքային համակարգի ձևավորմանը։ Աշխատության փորձարարական մասը կարող է ներառել աշակերտների հարցումներ, դիտարկումներ, զրույցներ, ստեղծագործական առաջադրանքների արդյունքների վերլուծություն և տարբեր խմբերի համեմատական ուսումնասիրություն։ Այդ մեթոդների միջոցով հնարավոր է գնահատել սովորողների գեղագիտական պահանջմունքների նախնական մակարդակը, իրականացնել նպատակային մանկավարժական միջամտություն և հետագայում պարզել դրա արդյունավետությունը։ Հետազոտության գործնական նշանակությունը կարող է դրսևորվել գյուղական դպրոցների համար արտադասարանական և արտադպրոցական գեղագիտական դաստիարակության ծրագրերի, միջոցառումների համակարգի և մեթոդական առաջարկությունների մշակմամբ։ Դրանք կարող են նպաստել դպրոցական միջավայրի մշակութային հարստացմանը, աշակերտների ստեղծագործական ներուժի բացահայտմանը և համայնքի մշակութային կյանքում նրանց ակտիվ մասնակցությանը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել մանկավարժներին, դասղեկներին, գեղագիտական դաստիարակության մասնագետներին, դպրոցների կազմակերպիչներին, կրթության կառավարման մասնագետներին և մանկավարժական բուհերի ուսանողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը նպատակ ունի բացահայտելու այնպիսի մանկավարժական պայմանների համակարգ, որի միջոցով գյուղական դպրոցի արտադասարանական և արտադպրոցական գործունեությունը կարող է վերածվել ավագ դպրոցականների գեղագիտական պահանջմունքների, ստեղծագործական կարողությունների և մշակութային արժեքների նկատմամբ գիտակցված վերաբերմունքի ձևավորման արդյունավետ միջավայրի։