Два серебряных ковша XVI века с армянской и гречекой надписями

Lեզվաբանություն

Լեզվաբանական, տեսական և մեթոդաբանական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է շարույթի հասկացության մեկնաբանությանը, դրա կառուցվածքային ու գործառական առանձնահատկություններին և լեզվաբանական տարբեր ուղղություններում ունեցած նշանակությանը։ Քննության են առնվում շարույթի՝ որպես լեզվական միավորի սահմանման տեսական հիմունքները, դրա հարաբերակցությունը բառի, բառակապակցության, նախադասության և շարահյուսական այլ կառուցվածքների հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում շարույթի բաղադրիչների միջև ձևավորվող քերականական, իմաստային և շարահյուսական կապերին, ինչպես նաև դրանց դերին լեզվական արտահայտությունների կազմակերպման գործում։ Վերլուծվում են շարույթի ըմբռնման տարբեր մոտեցումները կառուցվածքային, գործառական և ժամանակակից լեզվաբանական տեսությունների շրջանակներում։ Քննարկվում են շարույթների դասակարգման սկզբունքները, բաղադրիչների փոխհարաբերությունները, լեզվական միավորների համակցելիության օրինաչափությունները և շարահյուսական կառուցվածքների ձևավորման մեխանիզմները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել շարույթի հասկացության պատմական զարգացումը, տարբեր լեզվաբանական դպրոցների ներկայացուցիչների մեկնաբանությունները և համապատասխան տեսությունների համեմատական առանձնահատկությունները։ Անդրադարձ է կատարվում շարույթի կառուցվածքային ամբողջականության, իմաստային միասնականության և հաղորդակցական գործառույթների փոխկապակցվածությանը, ինչպես նաև լեզվական համատեքստի ազդեցությանը դրա մեկնաբանության վրա։ Կարևորվում է շարույթի ուսումնասիրության նշանակությունը լեզվի համակարգային կազմակերպման, խոսքի կառուցման սկզբունքների և լեզվական միավորների փոխազդեցության օրինաչափությունների բացահայտման համար։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ընդհանուր լեզվաբանության, շարահյուսության, իմաստաբանության, լեզվաբանական տեսությունների պատմության և լեզվի կառուցվածքային վերլուծության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Քիմիա

Աշխատությունը նվիրված է հագեցած և α,β-դեհիդրոամինաթթուների քիմիայի բնագավառում իրականացված հետազոտություններին՝ ուսումնասիրելով դրանց կառուցվածքային առանձնահատկությունները, ստացման եղանակները, քիմիական փոխարկումները և հնարավոր կիրառությունները։ Հագեցած ամինաթթուները կենսաբանական և սինթետիկ քիմիայի հիմնարար միացություններից են, քանի որ դրանց կառուցվածքում համակցված են ամինային և կարբօքսիլային ֆունկցիոնալ խմբերը, իսկ դրանց տարբեր կառուցվածքային և ստերեոքիմիական ձևերը կարող են դրսևորել էապես տարբեր հատկություններ։ Դեհիդրոամինաթթուները, իրենց հերթին, առանձնանում են ածխածնային շղթայում կրկնակի կապի առկայությամբ, որը զգալիորեն փոխում է մոլեկուլի էլեկտրոնային կառուցվածքը և ռեակցիոնունակությունը։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է այս միացությունների ստացման և փոխակերպման օրինաչափությունների ուսումնասիրությունը։ α,β-դեհիդրոամինաթթուների կրկնակի կապը դրանք դարձնում է արժեքավոր միջանկյալ նյութեր օրգանական սինթեզում, քանի որ կարող են մասնակցել տարբեր տեսակի միացման, վերականգնման, օքսիդացման և այլ փոխարկումների։ Դրանց միջոցով հնարավոր է ստանալ ավելի բարդ կառուցվածք ունեցող ամինաթթուներ և այլ ազոտ պարունակող օրգանական միացություններ։ Հետազոտության շրջանակում կարևոր նշանակություն ունի նաև ռեակցիաների ընտրողականության հարցը։ Քանի որ նման մոլեկուլները պարունակում են մի քանի ֆունկցիոնալ խմբեր և ռեակցիոն կենտրոններ, սինթեզի պայմանների՝ լուծիչի, ջերմաստիճանի, կատալիզատորի, ռեագենտների և պաշտպանիչ խմբերի ճիշտ ընտրությունը կարող է որոշիչ լինել վերջնական արդյունքի համար։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրությունը կարող է ներառել ինչպես նոր միացությունների ստացում, այնպես էլ արդեն հայտնի նյութերի կառուցվածքային և քիմիական հատկությունների ճշգրտում։ Հատուկ ուշադրության է արժանի դեհիդրոամինաթթուների և դրանց ածանցյալների ստերեոքիմիան։ Կրկնակի կապի երկրաչափական կառուցվածքը և հարակից ֆունկցիոնալ խմբերի տարածական դասավորությունը կարող են ազդել միացությունների հետագա քիմիական վարքի վրա։ Այդ պատճառով դրանց նույնականացման և բնութագրման համար կարևոր են սպեկտրոսկոպիական և այլ ֆիզիկաքիմիական մեթոդները։ Նման ուսումնասիրությունները հնարավորություն են տալիս հաստատել ստացված միացությունների կառուցվածքը և պարզել ռեակցիաների մեխանիզմների վերաբերյալ ենթադրությունները։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել նաև հագեցած ամինաթթուների և դրանց դեհիդրացված ածանցյալների փոխադարձ կապի ուսումնասիրությունը։ Դեհիդրացման միջոցով հնարավոր է հագեցած կառուցվածքներից ստանալ չհագեցած միացություններ, իսկ հակառակ ուղղությամբ՝ կրկնակի կապի նպատակային ձևափոխմամբ ստանալ տարբեր ածանցյալներ։ Այս փոխակերպումները կարևոր են օրգանական սինթեզում, քանի որ հնարավորություն են տալիս կառավարել մոլեկուլի կառուցվածքը և փուլային եղանակով կառուցել ավելի բարդ միացություններ։ Աշխատության գիտական արժեքը պայմանավորված է նաև նրանով, որ ամինաթթուների քիմիան գտնվում է մի քանի գիտական ոլորտների հատման կետում՝ օրգանական քիմիա, կենսաքիմիա, դեղաքիմիա և կենսաօրգանական սինթեզ։ Նոր ամինաթթվային կառուցվածքների և դրանց ածանցյալների ստացումը կարող է նշանակություն ունենալ կենսաբանորեն ակտիվ միացությունների, դեղագործական նյութերի և բարդ օրգանական սինթեզների միջանկյալների որոնման համար։ Դեհիդրոամինաթթուների բարձր ռեակցիոնունակությունը հատկապես արժեքավոր է թիրախային սինթեզների ժամանակ, երբ անհրաժեշտ է մեկ նախանյութից ստանալ կառուցվածքային տարբեր հատկություններ ունեցող միացությունների շարք։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ներկայացնում է հագեցած և α,β-դեհիդրոամինաթթուների քիմիայի բազմակողմանի հետազոտություն՝ ընդգրկելով դրանց կառուցվածքը, ստացման մեթոդները, ռեակցիոնունակությունը, փոխակերպումների մեխանիզմները և օրգանական սինթեզում կիրառելիության հնարավորությունները։ Այն կարող է հետաքրքրել օրգանական և կենսաօրգանական քիմիայի մասնագետներին, քիմիկոս-հետազոտողներին, դեղաքիմիայի ոլորտի ներկայացուցիչներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Այլ առարկաներ

Գյուղատնտեսական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է պլաստիկ նյութերից պատրաստված խոռոչիկներում պոմիդորի սածիլների աճեցման առանձնահատկությունների և արդյունավետության ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում սածիլների աճի ու զարգացման համար անհրաժեշտ պայմանները, օգտագործվող տարաների կառուցվածքային առանձնահատկությունները և դրանց ազդեցությունը բույսերի ձևավորման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սերմերի ծլունակությանը, արմատային համակարգի զարգացմանը, սածիլների աճի ինտենսիվությանը և դաշտ տեղափոխելու համար դրանց պատրաստվածությանը։ Վերլուծվում են մշակության տարբեր պայմանների, սնուցման, ոռոգման, խնամքի և տնկանյութի տեղաբաշխման ազդեցությունները ստացվող սածիլների որակի վրա։ Քննարկվում են նաև պլաստիկ խոռոչիկների կիրառման տնտեսական և ագրոտեխնիկական առավելությունները, արտադրական տարածքի արդյունավետ օգտագործման հնարավորությունները և աշխատանքային գործընթացների կազմակերպման առանձնահատկությունները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու տվյալ եղանակի կիրառելիությունը բարձրորակ տնկանյութ ստանալու և պոմիդորի մշակության արդյունավետությունը բարձրացնելու տեսանկյունից։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել բանջարաբուծության, ջերմատնային տնտեսության, բուսաբուծության և գյուղատնտեսական տեխնոլոգիաների ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է Շիրակի պատմական տարածքի անտիկ դամբարանադաշտերի հնագիտական ուսումնասիրությանը՝ դրանց կառուցվածքային, ժամանակագրական, մշակութային և թաղման ծեսերի առանձնահատկությունների բացահայտման նպատակով։ Հետազոտության հիմքում հնագիտական պեղումների, հայտնաբերված նյութական մշակույթի նմուշների և դամբարանային համալիրների համադրական ուսումնասիրությունն է, որի միջոցով վերականգնվում են Շիրակի տարածաշրջանի անտիկ հասարակությունների կյանքի և մշակույթի տարբեր կողմերը։ Աշխատության մեջ դիտարկվում են դամբարանների կառուցվածքը, ձևերը, տեղադրությունը, թաղման եղանակները և դրանց հետ կապված ծիսական առանձնահատկությունները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում դամբարաններից հայտնաբերված խեցեղենի, մետաղական առարկաների, զարդերի, զենքերի, կենցաղային իրերի և այլ հնագիտական նյութերի ուսումնասիրությանը։ Այդ նյութերը կարևոր աղբյուր են բնակչության տնտեսական գործունեության, արհեստների, առևտրական և մշակութային կապերի, ինչպես նաև սոցիալական կառուցվածքի մասին պատկերացումներ ձևավորելու համար։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է դամբարանների ժամանակագրական դասակարգումը և դրանց համադրումը տարածաշրջանի ու հարակից տարածքների հնագիտական հուշարձանների հետ։ Այդ մոտեցումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու մշակութային ազդեցությունները, տեղական և ներմուծված ավանդույթների հարաբերակցությունը և Շիրակի բնակչության կապերը Հայաստանի այլ շրջանների ու հարևան տարածաշրջանների հետ։ Դամբարանային համալիրների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալ նաև անտիկ հասարակության հոգևոր աշխարհին՝ մահվան և հետմահու կյանքի վերաբերյալ պատկերացումներին, ծիսական վարքագծին և սոցիալական կարգավիճակի դրսևորումներին։ Թաղման գույքի կազմը և դամբարանների կառուցվածքային տարբերությունները կարող են տեղեկություններ հաղորդել հասարակության սոցիալական շերտավորման, անհատների կարգավիճակի և համայնքային հարաբերությունների մասին։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի Շիրակի հնագույն պատմության և մշակութային ժառանգության ուսումնասիրության համար, քանի որ դամբարանադաշտերը հնարավորություն են տալիս նյութական աղբյուրների միջոցով վերականգնել տարածաշրջանի պատմական զարգացման որոշակի փուլերի պատկերը։ Այն կարող է հետաքրքրել հնագետներին, պատմաբաններին, ազգագրագետներին, մշակութաբաններին, թանգարանային մասնագետներին, գիտաշխատողներին, դասախոսներին և հնագիտությամբ ու Հայաստանի անտիկ պատմությամբ հետաքրքրվող ուսանողներին։ Ուսումնասիրությունը միաժամանակ նպաստում է Շիրակի հնագիտական ժառանգության գիտական արժևորմանը, պահպանության անհրաժեշտության գիտակցմանը և տարածաշրջանի պատմամշակութային գործընթացների առավել ամբողջական ընկալմանը։

Բժշկություն

Հայ բժշկագիտական մտքի և միջնադարյան գիտական ժառանգության ուսումնասիրությանը նվիրված արժեքավոր աշխատություն է, որտեղ Ս․ Ա․ Վարդանյանը ներկայացնում է, թե ինչպես էին հայ միջնադարյան բժիշկները պատկերացնում ուռուցքների առաջացումը, դրանց տեսակները և բուժման եղանակները։ Հեղինակը հիմնվում է Մխիթար Հերացու, Գրիգորիսի, Ամիրդովլաթ Ամասիացու և այլ հայ բժիշկների աշխատությունների վրա՝ ցույց տալով, որ ուռուցքների խնդիրը դեռ միջնադարում եղել է հայ բժշկության ուշադրության կենտրոնում։ Աշխատության մեջ մանրամասն քննարկվում են հիվանդության պատճառների, ախտանիշների, զարգացման փուլերի և բուժման մեթոդների մասին միջնադարյան պատկերացումները, որոնք ձևավորվել էին անտիկ և արաբական բժշկության ազդեցությամբ։ Գրքում ներկայացվում է, որ հայ բժիշկները կարևորել են ոչ միայն դեղաբուժությունը, այլ նաև սննդակարգը, կենսակերպը և հիվանդի ընդհանուր վիճակը։ Հեղինակը առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձնում այն փաստին, որ միջնադարյան հայկական բժշկական դպրոցը բավական զարգացած էր և շատ հարցերում համահունչ էր ժամանակի առաջատար բժշկական գիտելիքներին։ Ստեղծագործությունը կարևոր աղբյուր է ինչպես բժշկության պատմությամբ հետաքրքրվողների, այնպես էլ հայ միջնադարյան գիտության ուսումնասիրողների համար, քանի որ այն բացահայտում է հայկական բժշկական մտքի գիտական խորությունը և նրա կապը համաշխարհային բժշկության զարգացման հետ։

Գյուղատնտեսություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում գյուղատնտեսության պետական կարգավորման բարեփոխումների ռազմավարության ուսումնասիրությանը՝ անդրադառնալով ագրարային ոլորտի զարգացման հիմնախնդիրներին, պետական քաղաքականության գործիքներին և ոլորտի արդյունավետության բարձրացման հնարավորություններին։ Գրքում գյուղատնտեսությունը դիտարկվում է որպես երկրի տնտեսական և սոցիալական զարգացման կարևոր ուղղություն, որի կայուն առաջընթացը պահանջում է պետական աջակցության, շուկայական մեխանիզմների և գյուղատնտեսական արտադրողների շահերի հավասարակշռված համադրում։ Ուսումնասիրվում են գյուղատնտեսության պետական կարգավորման տեսական հիմքերը, դրա հիմնական նպատակներն ու գործառույթները, ինչպես նաև տարբեր տնտեսական պայմաններում կիրառվող կարգավորման մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի գյուղատնտեսության ոլորտում առկա խնդիրների բացահայտմանը՝ ներառյալ արտադրության արդյունավետության, ֆինանսավորման, գյուղատնտեսական ենթակառուցվածքների, տեխնոլոգիական արդիականացման, իրացման, մրցունակության և ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման հարցերը։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են պետական աջակցության տարբեր ձևերը, դրանց ազդեցությունը գյուղատնտեսական արտադրության զարգացման վրա և պետական քաղաքականության կատարելագործման անհրաժեշտությունը։ Հեղինակը քննարկում է նաև գյուղատնտեսության զարգացման ռազմավարական ուղղությունները՝ շեշտադրելով արտադրողականության բարձրացումը, նորարարական տեխնոլոգիաների ներդրումը, գյուղատնտեսական ռիսկերի կառավարումը, ներդրումային միջավայրի բարելավումը և գյուղական տարածքների սոցիալ-տնտեսական զարգացումը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում պետական կարգավորման և շուկայական ինքնակարգավորման փոխհարաբերությանը՝ ուսումնասիրելով այնպիսի մոտեցումներ, որոնք կարող են նպաստել գյուղատնտեսական շուկաների ավելի արդյունավետ գործունեությանը և արտադրողների տնտեսական կայունությանը։ Աշխատության շրջանակում ներկայացվող ռազմավարական մոտեցումները միտված են գյուղատնտեսության մրցունակության բարձրացմանը, արտադրության կայունության ապահովմանը և ոլորտի երկարաժամկետ զարգացման համար բարենպաստ պայմանների ձևավորմանը։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, գյուղատնտեսության և պետական կառավարման մասնագետների, քաղաքականություն մշակողների, հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար, ինչպես նաև այն ընթերցողների, ովքեր հետաքրքրված են Հայաստանի ագրարային քաղաքականությամբ և գյուղատնտեսության պետական կարգավորման հիմնախնդիրներով։