Ещё в разделе Медицина

    Смотреть все arrow_right_alt

    Откройте для себя другие интересные и полезные материалы

    Вот коллекция других файлов, которые могут вас заинтересовать и помочь в учебе или творческой работе. Чтобы увидеть больше, вы можете перейти в раздел материалов
    Онлайн

    Математика

    Некоторые вакуумные квантовые эффекты, индуцированные границами

    Այս աշխատությունը նվիրված է քվանտային վակուումում առաջացող այն երևույթների տեսական ուսումնասիրությանը, որոնց ձևավորման կամ փոփոխության վրա էական ազդեցություն ունեն տարածության սահմանները, սահմանային պայմանները կամ նյութական միջավայրերի միջերեսները։ Քվանտային դաշտի տեսության շրջանակում վակուումը դիտարկվում է ոչ թե որպես բացարձակ դատարկություն, այլ որպես քվանտային դաշտերի վիճակ, որն ունի զրոյական տատանումներ և կարող է դրսևորվել չափելի ֆիզիկական հետևանքներով։ Աշխատանքում ուշադրություն է դարձվում այն հարցին, թե ինչպես են սահմանային պայմանների փոփոխությունը և համակարգի երկրաչափական սահմանափակումները ազդում քվանտային դաշտերի թույլատրելի վիճակների, էներգիայի սպեկտրի և վակուումային տատանումների վրա։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են քննարկվել սահմաններով պայմանավորված վակուումային ուժերը, քվանտային դաշտերի միջսահմանային փոխազդեցությունները, վակուումային էներգիայի փոփոխությունները և այլ հարակից երևույթներ։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի այն գաղափարը, որ սահմանները կարող են փոփոխել քվանտային դաշտի հնարավոր տատանումների կառուցվածքը՝ հանգեցնելով վակուումային վիճակի ֆիզիկական հատկությունների փոփոխության։ Այսպիսի երևույթների ուսումնասիրությունը կարևոր է ինչպես հիմնարար տեսական ֆիզիկայի, այնպես էլ քվանտային դաշտի տեսության կիրառական խնդիրների համար։ Աշխատանքը կարող է ներառել մաթեմատիկական մեթոդների և տեսական մոդելների կիրառություն՝ վակուումային ազդեցությունների քանակական նկարագրման և տարբեր սահմանային պայմանների դեպքում ստացվող արդյունքների համեմատության նպատակով։ Թեման հետաքրքրություն է ներկայացնում հատկապես քվանտային մեխանիկայով, քվանտային դաշտի տեսությամբ, վակուումային տատանումներով և սահմանային պայմանների ազդեցությամբ պայմանավորված ֆիզիկական երևույթներով զբաղվող հետազոտողների և ուսանողների համար։

    Обновлено. 2026-09-23
    Некоторые вакуумные квантовые эффекты, индуцированные границами
    Онлайн

    Технология

    Թափոնների հիման վրա արդյունավետ ադհեզիոն հավելանյութերի մշակումը ասֆալտբետոնների համար

    Աշխատությունը նվիրված է տարբեր տեսակի թափոնների հիման վրա ասֆալտբետոնների համար արդյունավետ ադհեզիոն հավելանյութերի մշակման և դրանց կիրառման հնարավորությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմքում ասֆալտային կապակցանյութի և հանքային նյութերի միջև կպչողականության բարելավման խնդիրն է, քանի որ դրանց փոխազդեցության որակը կարևոր ազդեցություն ունի ճանապարհային ծածկույթի ամրության, ջրակայունության, երկարակեցության և շահագործման ընթացքում առաջացող վնասվածքների նկատմամբ դիմադրության վրա։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում է այն հնարավորությունը, թե ինչպես կարելի է արդյունաբերական, շինարարական կամ այլ տեխնածին թափոններ վերամշակել և օգտագործել որպես ֆունկցիոնալ հավելանյութեր՝ միաժամանակ լուծելով նյութերի արդյունավետ օգտագործման և թափոնների կուտակման նվազեցման խնդիրները։ Հետազոտությունը կարող է ներառել տարբեր թափոնային նյութերի ֆիզիկաքիմիական հատկությունների ուսումնասիրություն, դրանց նախապատրաստման և մշակման եղանակների ընտրություն, հավելանյութերի բաղադրության ու օպտիմալ քանակի որոշում և ստացված ասֆալտբետոնային խառնուրդների հատկությունների փորձարարական գնահատում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ադհեզիոն հատկություններին, այսինքն՝ ասֆալտի և հանքային բաղադրիչների միջև կապի ամրությանը, ինչպես նաև խոնավության ազդեցության պայմաններում այդ կապի պահպանմանը։ Կարող են գնահատվել ասֆալտբետոնի մեխանիկական ամրությունը, ջրակայունությունը, դեֆորմացիաների նկատմամբ դիմադրությունը և այլ շահագործական բնութագրեր՝ հավելանյութի կիրառությունից առաջ և հետո։ Աշխատանքի կարևոր ուղղություններից է թափոնների օգտագործման տնտեսական և բնապահպանական արդյունավետությունը․ դրանց ներգրավումը նոր նյութերի արտադրության մեջ կարող է նվազեցնել ինչպես բնական հումքի սպառումը, այնպես էլ թափոնների կուտակման ծավալը։ Միաժամանակ մշակվող տեխնոլոգիան պետք է ապահովի հավելանյութի կայուն որակ, ասֆալտբետոնի պահանջվող հատկություններ և կիրառման տեխնոլոգիական նպատակահարմարություն։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել ճանապարհաշինության, շինարարական նյութերի, նյութագիտության և շրջակա միջավայրի պահպանության ոլորտների մասնագետներին, ինչպես նաև այն հետազոտողներին, ովքեր զբաղվում են թափոնների երկրորդային օգտագործման և ռեսուրսախնայող տեխնոլոգիաների մշակմամբ։

    Обновлено. 2026-09-09
    Թափոնների հիման վրա արդյունավետ ադհեզիոն հավելանյութերի մշակումը ասֆալտբետոնների համար
    Онлайн

    Лингвистика

    Աւանդական ուղղագրութիւն

    Գիրքը «Աւանդական ուղղագրութիւն», որը հրատարակվել է ՀՀ Գիտությունների ազգային ակադեմիա-ի և Հրաչյա Աճառյանի անվան լեզվի ինստիտուտ-ի կողմից, նվիրված է հայերենի դասական՝ ավանդական ուղղագրական համակարգի ամբողջական ներկայացմանը և ուսումնասիրմանը։ Այն մանրամասն բացատրում է, թե ինչպես են ձևավորվել հայերեն գրության կանոնները պատմականորեն, ինչ սկզբունքների վրա է հիմնված ավանդական ուղղագրությունը և ինչու է այն պահպանվել հատկապես արևմտահայերենում և սփյուռքում։ Գրքում ներկայացվում են տարբեր ուղղագրական երևույթներ՝ ձայնավորների և բաղաձայնների գրությունը, երկհնչյունների կիրառումը, բառերի կազմությունը, ինչպես նաև բազմաթիվ բացառություններ, որոնք կարևոր են ճիշտ գրելու համար։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն տարբերություններին, որոնք առաջացել են 20-րդ դարում իրականացված ուղղագրական բարեփոխումների արդյունքում, երբ ձևավորվեց նոր՝ պարզեցված ուղղագրությունը։ Այս համատեքստում գիրքը ոչ միայն ներկայացնում է կանոնները, այլ նաև համեմատում է երկու համակարգերը՝ օգնելով ընթերցողին հասկանալ, թե ինչ փոփոխություններ են կատարվել և ինչպես են դրանք ազդել լեզվի գրավոր ձևի վրա։ Բացի տեսական բացատրություններից, գրքում ընդգրկված են բազմաթիվ օրինակներ, բառացանկեր և գործնական նյութեր, որոնք հնարավորություն են տալիս սովորողներին կիրառել ստացած գիտելիքները և ամրապնդել ճիշտ գրությունը։ Այն նաև կարևոր աղբյուր է լեզվաբանների, ուսուցիչների, ուսանողների և բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրված են հայոց լեզվի պատմությամբ, զարգացմամբ և պահպանությամբ։ Ընդհանուր առմամբ, գիրքը նպատակ ունի պահպանել և փոխանցել հայերենի ավանդական գրավոր մշակույթը՝ օգնելով ընթերցողին ավելի խորությամբ հասկանալ լեզվի կառուցվածքն ու ժառանգությունը։

    Обновлено. 2026-09-20
    Աւանդական ուղղագրութիւն
    Онлайн

    Религия

    Հայոց եկեղեցու ժամակարգություն՝ ըստ սուրբ թարգմանիչների և եկեղեցու հայրերի սահմանած կարգի, մաս Ա

    Հայ Առաքելական եկեղեցու ժամերգական ավանդույթին և պաշտամունքային կարգավորությանը նվիրված այս աշխատությունը ներկայացնում է եկեղեցական ժամակարգության հոգևոր, ծիսական և աստվածաբանական հիմքերը՝ կարևորելով սուրբ թարգմանիչների և եկեղեցու հայրերի թողած ժառանգությունը։ Գրքի հիմնական թեման Հայոց եկեղեցու օրական ժամերգությունների համակարգն է, դրանց կատարման կարգը, աղոթական բովանդակությունը և տեղը եկեղեցական պաշտամունքի ամբողջական կառուցվածքում։ Ժամակարգությունը քրիստոնեական եկեղեցու պաշտամունքային կյանքի կարևոր բաղադրիչներից է, որի միջոցով օրվա տարբեր հատվածները նվիրագործվում են աղոթքով, սաղմոսերգությամբ, աստվածաշնչյան ընթերցումներով և հոգևոր խորհրդածությամբ։ Այն արտահայտում է ժամանակի սրբագործման գաղափարը՝ մարդու առօրյա կյանքը կապելով աստվածային ներկայության, աղոթքի և հոգևոր զգոնության հետ։ Աշխատության գաղափարական առանցքը Հայոց եկեղեցու դարավոր ծիսական ավանդության պահպանումն ու շարունակականությունն է։ Սուրբ թարգմանիչների և եկեղեցու հայրերի հեղինակությունը մատնանշում է այն պատմական ու աստվածաբանական հիմքը, որի վրա ձևավորվել և զարգացել է հայոց ժամերգական համակարգը։ Նրանց ժառանգությունը կարևոր նշանակություն ունի ոչ միայն եկեղեցական արարողությունների կարգավորման, այլև քրիստոնեական ուսմունքի, հոգևոր լեզվի և աղոթական մշակույթի փոխանցման գործում։ Ժամակարգությունը ներկայացնում է եկեղեցու հավաքական աղոթքի ավանդույթը, որտեղ անհատական բարեպաշտությունը միավորվում է համայնքային պաշտամունքի հետ։ Աղոթքը, սաղմոսերգությունը և աստվածաշնչյան ընթերցումները հանդես են գալիս որպես մարդու հոգևոր դաստիարակության, հավատքի ամրապնդման և աստվածային ճշմարտությունների ճանաչման միջոցներ։ Եկեղեցական ժամերի հերթականությունն ու դրանց ծիսական բովանդակությունը խորհրդանշում են քրիստոնեական կյանքի շարունակականությունը՝ առավոտից մինչև երեկո և գիշեր՝ ընդգծելով, որ աղոթքը պետք է ուղեկցի մարդուն կյանքի բոլոր հանգրվաններում։ Աշխատության կարևոր նշանակություններից է նաև ծիսական միասնականության գաղափարը։ Եկեղեցական կարգավորությունը նպաստում է պաշտամունքի կանոնավոր և ներդաշնակ իրականացմանը՝ պահպանելով ավանդաբար փոխանցված աղոթական ձևերը, ծիսական հաջորդականությունը և հոգևոր բովանդակությունը։ Այս առումով ժամակարգությունը պարզապես աղոթքների հավաքածու չէ, այլ եկեղեցական կյանքի կազմակերպված համակարգ, որն իր մեջ միավորում է աստվածաբանական միտքը, աստվածաշնչյան ժառանգությունը, շարականային արվեստը և ծիսական ավանդությունը։ Հայ եկեղեցական ժամերգության առանձնահատկություններից է սաղմոսների, հոգևոր երգերի, աղոթքների և ընթերցումների փոխկապակցված կիրառությունը։ Դրանց միջոցով արտահայտվում են ապաշխարության, փառաբանության, գոհության, խնդրանքի և աստվածային ողորմության հայցման գաղափարները։ Այս հոգևոր բովանդակությունը նպաստում է հավատացյալի ներքին կենտրոնացմանը, խղճի մաքրագործմանը և քրիստոնեական առաքինությունների ամրապնդմանը։ Աշխատության մեջ արտահայտված ծիսական մոտեցումը կարևոր է նաև հայ եկեղեցական ինքնության պահպանման տեսանկյունից, քանի որ ժամերգական ավանդությունը հայ ժողովրդի հոգևոր և մշակութային ժառանգության անբաժանելի մասն է։ Գրական-ծիսական առանձնահատկությունների տեսանկյունից աշխատությունը պատկանում է հայ եկեղեցական ժամագրական և ծիսական գրականության ավանդույթին։ Այս ժանրին բնորոշ են աղոթական տեքստերի համակարգված դասավորությունը, եկեղեցական կանոնների պահպանումը, աստվածաշնչյան և հայրաբանական ժառանգության օգտագործումը, ինչպես նաև պաշտամունքային լեզվի և ավանդական ձևակերպումների կիրառությունը։ Նման աշխատությունները միաժամանակ ունեն գործնական և գիտաճանաչողական նշանակություն․ դրանք ծառայում են եկեղեցական արարողությունների պատշաճ կատարմանը և հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու հայոց ծիսական ժառանգության կառուցվածքը, լեզուն ու պատմական զարգացումը։ Պատմամշակութային առումով հրատարակությունը կարևոր վկայություն է 19-րդ դարի հայ հոգևոր գրականության և Մխիթարյան միաբանության մատենագիտական գործունեության մասին։ Վիեննայի Մխիթարյան միաբանությունը նշանակալի դեր է կատարել հայերեն կրոնական, աստվածաբանական և ծիսական գրականության հրատարակման, պահպանման ու տարածման գործում։ Միաբանության գիտական և հրատարակչական գործունեությունը նպաստել է հայ եկեղեցական ժառանգության ուսումնասիրմանը, հին գրական ավանդությունների վերարժևորմանը և հայերեն հոգևոր գրքի զարգացմանը։ Այս աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի Հայ Առաքելական եկեղեցու ժամերգական ավանդության, ծիսագիտության և հայ եկեղեցական գրականության պատմության ուսումնասիրության համար։ Այն արժեքավոր նյութ է տրամադրում աստվածաբաններին, հոգևորականներին, ծիսագետներին, հայագետներին և եկեղեցու պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին։ Միաժամանակ այն հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ հոգևոր մշակույթով զբաղվող ընթերցողների համար՝ որպես հայոց եկեղեցական աղոթական կյանքի, ծիսական ժառանգության և սուրբ հայրերից փոխանցված ավանդության ուսումնասիրման կարևոր աղբյուր։

    Обновлено. 2026-11-12
    Հայոց եկեղեցու ժամակարգություն՝ ըստ սուրբ թարգմանիչների և եկեղեցու հայրերի սահմանած կարգի, մաս Ա
    Онлайн

    Социология

    Социальная стратификация и социальная политика в Армении переходного периода

    Աշխատությունը նվիրված է անցումային ժամանակաշրջանի Հայաստանում հասարակության սոցիալական կառուցվածքի փոփոխությունների և սոցիալական քաղաքականության փոխկապակցվածության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում տնտեսական և ինստիտուցիոնալ վերափոխումների պայմաններում բնակչության տարբեր սոցիալական խմբերի ձևավորման, նրանց միջև տնտեսական ու սոցիալական տարբերությունների խորացման կամ փոփոխման, սոցիալական շարժունակության և կենսամակարդակի հետ կապված գործընթացներն են։ Սոցիալական շերտավորումը դիտարկվում է որպես հասարակության տարբերակում՝ ըստ եկամտի, զբաղվածության, կրթության, մասնագիտական դիրքի, սեփականության, սոցիալական կարգավիճակի և այլ հատկանիշների, որոնք կարող են պայմանավորել անհատների ու ընտանիքների հնարավորությունների տարբերությունները։ Անցումային շրջանի առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել, թե ինչպես են տնտեսական համակարգի վերափոխումը, աշխատաշուկայի փոփոխությունները, սեփականության հարաբերությունների վերակազմավորումը և նոր տնտեսական գործունեության ձևերի զարգացումը կապված հասարակության սոցիալական կառուցվածքի փոփոխությունների հետ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել աղքատության, գործազրկության, եկամուտների անհավասարության, սոցիալական խոցելիության և բնակչության տարբեր խմբերի կենսապայմանների խնդիրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել միջին խավի ձևավորման, սոցիալական շարժունակության հնարավորությունների և նոր մասնագիտական ու տնտեսական խմբերի առաջացման հարցերին։ Սոցիալական քաղաքականությունը դիտարկվում է որպես պետական և հասարակական մեխանիզմների համակարգ, որի միջոցով փորձ է արվում մեղմել սոցիալական ռիսկերը, աջակցել առավել խոցելի խմբերին և նպաստել հասարակության սոցիալական կայունությանը։ Կարող են քննության առնվել սոցիալական աջակցության, կենսաթոշակային ապահովության, զբաղվածության քաղաքականության, կրթության և առողջապահության հասանելիության հետ կապված ուղղությունները՝ գնահատելով դրանց նշանակությունը սոցիալական տարբերությունների կարգավորման համար։ Կարևորվում է նաև սոցիալական քաղաքականության հասցեականության և արդյունավետության խնդիրը, քանի որ սահմանափակ հանրային ռեսուրսների պայմաններում էական նշանակություն ունի աջակցության համապատասխանեցումը բնակչության իրական կարիքներին։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է սոցիոլոգիայի, սոցիալական քաղաքականության, աշխատանքի տնտեսագիտության և անցումային հասարակությունների ուսումնասիրության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել Հայաստանում հասարակության սոցիալական շերտավորման փոփոխությունների հիմնական օրինաչափությունները և դրանց նկատմամբ սոցիալական քաղաքականության արձագանքների առանձնահատկությունները։

    Обновлено. 2026-09-27
    Социальная стратификация и социальная политика в Армении переходного периода
    Онлайн

    Химия

    5,5-դիմեթիլբենզո[հ]խինազոլինի նոր ածանցյալների սինթեզը և կենսաբանական հատկությունները

    Աշխատությունը նվիրված է 5,5-դիմեթիլբենզո[հ]խինազոլինի նոր ածանցյալների ստացման, կառուցվածքային ուսումնասիրության և կենսաբանական հատկությունների հետազոտությանը։ Գրքում ներկայացվում են օրգանական սինթեզի մեթոդները, ելանյութերի փոխակերպումները, ստացված միացությունների քիմիական կառուցվածքի հաստատման եղանակները և ֆիզիկաքիմիական բնութագրերը։ Հեղինակը վերլուծում է նոր սինթեզված միացությունների հնարավոր կենսաբանական ակտիվությունը՝ ուսումնասիրելով դրանց ազդեցության առանձնահատկությունները և կիրառման հեռանկարները կենսաբժշկական ու դեղագիտական հետազոտությունների շրջանակում։ Աշխատության մեջ համադրվում են ժամանակակից օրգանական քիմիայի, սպեկտրոսկոպիական վերլուծության և կենսաբանական փորձարկումների արդյունքները՝ բացահայտելու նոր հետազոտվող նյութերի կառուցվածք-հատկություն փոխկապակցվածությունը։ Գիրքը արժեքավոր աղբյուր է քիմիկոսների, դեղագետների և հետազոտողների համար, ովքեր զբաղվում են կենսաբանական ակտիվ միացությունների որոնմամբ, նոր նյութերի նախագծմամբ և դեղագործական քիմիայի զարգացման խնդիրներով։

    Обновлено. 2026-08-31
    5,5-դիմեթիլբենզո[հ]խինազոլինի նոր ածանցյալների սինթեզը և կենսաբանական հատկությունները