Հայոց եկեղեցու ժամակարգություն՝ ըստ սուրբ թարգմանիչների և եկեղեցու հայրերի սահմանած կարգի, մաս Ա

Other Subjects

Աշխատությունը նվիրված է միջնադարյան Կիլիկիայի պաշտպանական կառույցների, ամրոցների և ամրաշինական համակարգերի պատմական, ճարտարապետական ու ռազմավարական ուսումնասիրությանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է տարածաշրջանի բերդերի տեղադրության, կառուցվածքային առանձնահատկությունների, շինարարական տեխնիկայի և պատմական զարգացման վրա՝ դրանք դիտարկելով Կիլիկիայի քաղաքական, ռազմական և աշխարհագրական պայմանների համատեքստում։ Լեռնային ռելիեֆը, կարևոր ճանապարհների և լեռնանցքների առկայությունը, Միջերկրական ծովի ափամերձ գոտին և տարբեր քաղաքական ուժերի միջև պայքարը նպաստել են այստեղ բազմաշերտ պաշտպանական համակարգի ձևավորմանը։ Ամրոցները դիտարկվում են ոչ միայն որպես ռազմական կառույցներ, այլև որպես իշխանության կենտրոններ, վարչական հանգույցներ, ճանապարհների վերահսկման միջոցներ և բնակչության պաշտպանության համար նախատեսված համալիրներ։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում Կիլիկյան հայկական պետականության ժամանակաշրջանի ամրաշինությանը և այն դերին, որն ամրացված կենտրոններն ունեցել են իշխանության տարածքային կազմակերպման ու պաշտպանության գործում։ Ուսումնասիրվում է ամրոցների աշխարհագրական տեղադրության ընտրությունը՝ բարձրադիր ժայռերի, լեռնաշղթաների, գետահովիտների, անցումների և հաղորդակցության կարևոր ուղիների նկատմամբ։ Բնական ռելիեֆը հաճախ ներառվել է պաշտպանական համակարգի մեջ՝ նվազեցնելով արհեստական պատնեշների անհրաժեշտությունը և բարձրացնելով կառույցի պաշտպանունակությունը։ Քննության են առնվում պարիսպների, աշտարակների, դարպասների, ներքին պաշտպանական գոտիների և միջնաբերդերի կառուցման սկզբունքները։ Առանձին նշանակություն է տրվում բազմաշերտ պաշտպանությանը, որի դեպքում հակառակորդի առաջխաղացումը սահմանափակվում էր հաջորդական ամրացված հատվածներով։ Ուսումնասիրվում են աշտարակների ձևերը, դրանց տեղադրությունը և փոխադարձ կապը պարիսպների հետ, ինչպես նաև մուտքերի պաշտպանության ճարտարապետական լուծումները։ Կարևորվում են այն կառուցվածքային միջոցները, որոնք թույլ էին տալիս առավել արդյունավետ օգտագործել տեղանքի բնական առավելությունները։ Ամրոցների ներսում դիտարկվում են ոչ միայն պաշտպանական, այլև բնակելի, վարչական, տնտեսական և կրոնական նշանակության կառույցները։ Ջրամբարները, պահեստները և այլ օժանդակ շինությունները հնարավորություն էին տալիս երկարատև մեկուսացման պայմաններում պահպանել ամրացված կենտրոնի կենսունակությունը։ Ջրամատակարարման կազմակերպումը հատկապես կարևոր էր բարձրադիր և դժվարամատչելի ամրոցների համար, ուստի ուսումնասիրվում են ջրի հավաքման, պահպանման և օգտագործման համապատասխան համակարգերը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում եկեղեցիներին ու մատուռներին, որոնք վկայում են ամրոցների ոչ միայն ռազմական, այլև հասարակական և հոգևոր նշանակության մասին։ Քննության են առնվում շինարարական նյութերը և տեխնիկան՝ տեղական քարի օգտագործումը, պատերի կառուցման եղանակները, շարվածքի առանձնահատկությունները և տարբեր ժամանակաշրջանների վերակառուցումների հետքերը։ Ճարտարապետական մանրամասների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս տարբերակել ամրոցի կառուցման և վերափոխման փուլերը, ինչպես նաև բացահայտել տարբեր շինարարական ավանդույթների ազդեցությունները։ Կիլիկիայի աշխարհագրական դիրքը նպաստել է հայկական, բյուզանդական, խաչակրաց, մահմեդական և տարածաշրջանում գործող այլ մշակութային ու ռազմական ավանդույթների փոխազդեցությանը։ Այդ պատճառով պաշտպանական ճարտարապետությունը դիտարկվում է նաև որպես միջմշակութային փոխառությունների և տեխնիկական փորձի փոխանցման կարևոր ոլորտ։ Համեմատական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս առանձնացնել տեղական առանձնահատկությունները և գնահատել դրանց հարաբերակցությունը Միջերկրածովյան ու Մերձավոր Արևելքի միջնադարյան ամրաշինական ավանդույթների հետ։ Առանձին կարևորություն է տրվում ամրոցների պատմական ժամանակագրության որոշմանը։ Գրավոր աղբյուրների, ճարտարապետական դիտարկումների, հնագիտական տվյալների և արձանագրությունների համադրումը հնարավորություն է տալիս պարզել կառույցների հիմնադրման, վերակառուցման և օգտագործման տարբեր փուլերը։ Քննության են առնվում նաև իշխանական տների և առանձին կառավարիչների մասնակցությունը ամրաշինությանը, քանի որ ամրոցների վերահսկողությունը անմիջականորեն կապված էր քաղաքական իշխանության և տարածքային ազդեցության հետ։ Բերդերը հաճախ ծառայում էին որպես իշխանական նստավայրեր և վարչական կենտրոններ՝ վերահսկելով շրջակա բնակավայրերը, գյուղատնտեսական տարածքները և հաղորդակցության ուղիները։ Ուսումնասիրվում է ամրոցների միջև տարածական փոխկապակցվածությունը և պաշտպանական ցանցերի ձևավորումը։ Առանձին ամրացված կետերի նշանակությունը գնահատվում է ոչ միայն ինքնուրույն, այլև հարևան բերդերի, քաղաքների, ճանապարհների և ռազմավարական անցումների հետ հարաբերության մեջ։ Նման մոտեցումը հնարավորություն է տալիս վերականգնել տարածաշրջանի պաշտպանության ընդհանուր տրամաբանությունը և հասկանալ, թե ինչպես էր կազմակերպվում տարածքային վերահսկողությունը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում դաշտային և լեռնային Կիլիկիայի պաշտպանական պայմանների տարբերություններին։ Լեռնային շրջաններում բնական ժայռային զանգվածներն ու դժվարամատչելի դիրքերը լայնորեն օգտագործվել են պաշտպանության համար, մինչդեռ հարթավայրային և ճանապարհային հանգույցներում առավել մեծ նշանակություն են ստացել հզոր պարիսպները, աշտարակները և մուտքերի ամրացված համակարգերը։ Ծովափնյա հատվածներում ամրությունները կարող էին նաև վերահսկել նավահանգիստները, առևտրային հաղորդակցությունը և Միջերկրական ծովի հետ կապերը։ Քննության է առնվում ամրոցների նշանակությունը Կիլիկիայի տնտեսական կյանքում։ Ռազմավարական ճանապարհների և առևտրային ուղիների վերահսկումը հնարավորություն էր տալիս ապահովել ապրանքների և մարդկանց տեղաշարժը, վերահսկել կարևոր հաղորդակցությունները և պաշտպանել տնտեսական կենտրոնները։ Այդ պատճառով պաշտպանական ճարտարապետությունը ներկայացվում է պետական կառավարման, տնտեսության և հաղորդակցության համակարգերի հետ սերտորեն կապված երևույթ։ Ուսումնասիրվում են նաև ամրոցների գործառույթների փոփոխությունները քաղաքական իշխանությունների փոփոխության պայմաններում։ Նույն կառույցը տարբեր ժամանակներում կարող էր ծառայել տարբեր ուժերի և ենթարկվել վերակառուցումների՝ համապատասխանեցվելով նոր ռազմական պահանջներին։ Այդ շերտավորությունը կարևոր աղբյուր է տարածաշրջանի քաղաքական պատմության ուսումնասիրության համար։ Առանձին նշանակություն է տրվում հնագիտական և ճարտարապետական փաստագրման մեթոդներին։ Ամրությունների հատակագծերի, կառուցվածքային տարրերի, շինարարական փուլերի և տեղանքի առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս վերականգնել կառույցների սկզբնական տեսքը և գործառույթները։ Պատմական աղբյուրների հետ դրանց համադրումը նպաստում է առանձին ամրոցների վերաբերյալ տեղեկությունների ճշգրտմանը և Կիլիկիայի ամրաշինության զարգացման ընդհանուր պատկերի ձևավորմանը։ Հետազոտությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև հայկական միջնադարյան ճարտարապետության ուսումնասիրության համար, քանի որ պաշտպանական կառույցները լրացնում են եկեղեցական և քաղաքացիական ճարտարապետությունից ստացվող պատկերացումը Կիլիկիայի շինարարական մշակույթի մասին։ Ամրոցների ուսումնասիրությունը բացահայտում է միջնադարյան ինժեներական մտածողությունը, բնական միջավայրին հարմարվելու մեթոդները և ռազմական պահանջների ու ճարտարապետական լուծումների փոխկապակցվածությունը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել Կիլիկյան Հայաստանի պատմության, միջնադարյան ճարտարապետության, ամրաշինության, հնագիտության, պատմական աշխարհագրության և ռազմական պատմության ոլորտների հետազոտողների, պատմաբանների, ճարտարապետների, հնագետների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Chemistry

Աշխատությունը նվիրված է նոր էլեկտրաակտիվ և կոմպլեքսագոյացնող պոլիմերային նյութերի ստացման ընդհանուր գիտական սկզբունքների, կառուցվածքային առանձնահատկությունների և ֆիզիկաքիմիական հատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում պոլիմերների մոլեկուլային կառուցվածքի և դրանց էլեկտրական, էլեկտրաքիմիական ու կոմպլեքսագոյացման հատկությունների միջև գոյություն ունեցող փոխկապակցվածությունն է։ Քննվում են այն կառուցվածքային գործոնները, որոնք կարող են նպաստել պոլիմերային համակարգերում լիցքի տեղափոխմանը, էլեկտրոնային կամ իոնային հաղորդականության դրսևորմանը և արտաքին էլեկտրական ազդեցությունների նկատմամբ նյութի արձագանքին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ֆունկցիոնալ խմբերի բնույթին և դրանց դիրքին մակրոմոլեկուլային շղթայում, քանի որ այդ խմբերը կարող են պայմանավորել մետաղական իոնների կամ այլ մասնիկների հետ ընտրողական փոխազդեցությունը և կայուն համալիրների առաջացումը։ Հետազոտվում են ստացված նյութերի կառուցվածքային, ջերմային, օպտիկական, էլեկտրական և էլեկտրաքիմիական բնութագրերը՝ դրանց հատկությունների վերաբերյալ ամբողջական պատկերացում ձևավորելու նպատակով։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում պոլիմերի քիմիական կառուցվածքի, մոլեկուլային կազմակերպման և ֆունկցիոնալ վարքի միջև օրինաչափությունների բացահայտումը։ Կոմպլեքսագոյացման հատկությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել տարբեր իոնների նկատմամբ նյութերի փոխազդեցության բնույթը, ընտրողականությունը և առաջացող պոլիմերային համալիրների կայունության ընդհանուր միտումները։ Էլեկտրաակտիվ հատկությունների վերլուծությունը կապված է արտաքին էլեկտրական կամ էլեկտրաքիմիական ազդեցության պայմաններում նյութի վիճակի փոփոխությունների և դրանց հնարավոր դարձելիության գնահատման հետ։ Աշխատանքի շրջանակում կարող են համադրվել պոլիմերային քիմիայի, ֆիզիկական քիմիայի, նյութագիտության և սպեկտրային ու էլեկտրաքիմիական հետազոտությունների ընդհանուր մոտեցումները։ Նման բազմաֆունկցիոնալ նյութերի ուսումնասիրությունն ունի կիրառական նշանակություն սենսորային համակարգերի, ընտրողական կապակցման նյութերի, էլեկտրաքիմիական սարքերի, թաղանթային համակարգերի և ժամանակակից ֆունկցիոնալ նյութագիտության այլ ուղղությունների համար։ Ընդհանուր առմամբ հետազոտությունը նպատակաուղղված է կառուցվածք–հատկություն փոխկապակցվածության բացահայտմանը և այնպիսի պոլիմերային համակարգերի գիտական հիմքերի ձևավորմանը, որոնք միավորում են էլեկտրաակտիվությունն ու կոմպլեքսագոյացման ունակությունը։

Biology

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է գլխուղեղի կարճաժամկետ և երկարաժամկետ հիշողության համար պատասխանատու կառուցվածքների մորֆոլոգիական և ֆունկցիոնալ առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ Ալցհայմերի հիվանդության փորձարարական մոդելի պայմաններում։ Հետազոտությունը կենտրոնանում է հիշողության խանգարումների զարգացման մեխանիզմների, նեյրոնային փոփոխությունների և նյարդային հյուսվածքներում տեղի ունեցող կառուցվածքային ու ֆունկցիոնալ գործընթացների վերլուծության վրա՝ միաժամանակ գնահատելով գալարմինի հնարավոր պաշտպանիչ ազդեցությունը։ Գրքում ներկայացվում են փորձարարական տվյալներ, որոնք հնարավորություն են տալիս հասկանալ նեյրոպաշտպանիչ գործոնների դերը հիշողության պահպանման, նեյրոնների կենսունակության և ուղեղի ճանաչողական գործառույթների պահպանման գործում։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել նյարդագիտության, նեյրոկենսաբանության, բժշկության, փորձարարական ֆիզիոլոգիայի և դեղաբանության ոլորտների գիտնականների, հետազոտողների, ասպիրանտների և ուսանողների համար, ովքեր հետաքրքրված են Ալցհայմերի հիվանդության զարգացման մեխանիզմներով, հիշողության խանգարումներով և նեյրոդեգեներատիվ հիվանդությունների բուժման նոր հնարավորություններով։

Other Subjects

Այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի գրադարանային համակարգի վիճակագրական վերլուծությանը 2016 թվականին՝ ընդգծելով գրադարանների գործունեության քանակական ցուցանիշները, ընթերցողական ակտիվությունը և ոլորտի կազմակերպչական կառուցվածքը։ Հետազոտության մեջ ներկայացվում է, որ 2016 թվականին Հայաստանի Հանրապետությունում գործել են հարյուրավոր հանրային, համայնքային, դպրոցական և գիտական գրադարաններ, որոնք միասին ձևավորել են երկրի գրադարանային ծառայությունների հիմնական ենթակառուցվածքը։ Վիճակագրական տվյալների համաձայն՝ այդ տարի գրադարանային համակարգը ունեցել է միլիոնավոր գրքային միավորներից բաղկացած ընդհանուր ֆոնդ, ինչը վկայում է գրադարանային հավաքածուների զգալի ծավալի և բազմազանության մասին, ներառելով ինչպես դասական գրականություն, այնպես էլ գիտական, ուսումնական և պարբերական հրատարակություններ։ Աշխատությունը վերլուծում է նաև ընթերցողների թվաքանակը և նրանց սոցիալ-դեմոգրաֆիկ կազմը՝ ընդգծելով, որ գրադարաններից օգտվողների մեջ զգալի տոկոս են կազմել դպրոցականներն ու երիտասարդները, ինչպես նաև տարբեր կրթական մակարդակ ունեցող քաղաքացիները։ Միաժամանակ քննարկվում է գրադարանային հաճախումների ընդհանուր դինամիկան, որը ցույց է տալիս գրադարանների շարունակական, սակայն որոշ հատվածներում նվազող ակտիվություն՝ պայմանավորված տեղեկատվական տեխնոլոգիաների և թվային աղբյուրների աճով։ Հետազոտությունը անդրադառնում է նաև գրադարանների անձնակազմին, կառավարման համակարգին և թվայնացման գործընթացներին, որոնք 2016 թվականին արդեն սկսել էին ավելի ակտիվ զարգանալ՝ նպաստելով գրադարանային ծառայությունների արդիականացմանը։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը եզրակացնում է, որ 2016 թվականի Հայաստանի գրադարանային համակարգը բնութագրվում էր լայնածավալ ցանցով և նշանակալի ֆոնդային ռեսուրսներով, սակայն միևնույն ժամանակ կանգնած էր արդիականացման, թվայնացման և ընթերցողական վարքագծի փոփոխությունների մարտահրավերների առաջ։

Linguistics

Գիրքը նվիրված է հայկաբանության՝ հայոց լեզվի և հայագիտական գիտելիքի ուսումնասիրության ոլորտում առկա խնդիրների քննությանը՝ հին և նոր ժամանակների համեմատական դիտարկմամբ։ Վերնագրում օգտագործված «խանգարմունք» բառը մատնանշում է հայկաբանության մեջ նկատված խաթարումների, շեղումների կամ դժվարությունների քննարկում, ինչը կարող է առնչվել լեզվական կանոնների մեկնաբանությանը, հայերենի ճիշտ գործածությանը, գրական լեզվի մշակմանը և հայագիտական ուսումնասիրությունների զարգացմանը։ Հայկաբանությունը կարևոր դեր է ունեցել հայոց լեզվի կառուցվածքի, պատմական զարգացման, գրական ժառանգության և լեզվական ավանդույթների հետազոտման գործում։ Այս ոլորտում առաջացած տարաձայնությունների ու խնդիրների քննությունը նպաստում է լեզվական նորմերի ձևավորման, լեզվի պահպանման և գիտական մոտեցումների պատմության ավելի խորքային ընկալմանը։ Աշխատության՝ հինն ու նորը համադրող մոտեցումը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու հայագիտական մտածողության շարունակականությունն ու փոփոխությունները, ինչպես նաև լեզվական և գիտական ավանդույթների վերանայման անհրաժեշտությունը։ Առանց ամբողջական բովանդակության տվյալների հնարավոր չէ հստակեցնել հեղինակի քննադատության կոնկրետ առարկան կամ ներկայացված փաստարկները, սակայն վերնագիրը վկայում է հայկաբանության խնդիրներին նվիրված վերլուծական բնույթի աշխատության մասին։ Գիրքը կարևոր է հայ լեզվաբանական և բանասիրական մտքի պատմության, հայերենի ուսումնասիրության ավանդույթների և հայագիտական գրականության զարգացման հետազոտության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել լեզվաբաններին, բանասերներին, հայագետներին և հայոց լեզվի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Medicine

Աշխատությունը նվիրված է լիմֆատիկ համակարգի չարորակ հիվանդությունների հայտնաբերման, տարածվածության գնահատման և հիվանդության կլինիկական ընթացքի վերահսկման գործընթացում ուլտրաձայնային հետազոտության հնարավորությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում է ուլտրաձայնային մեթոդի կիրառությունը ավշային հանգույցների և տարբեր օրգանների ախտաբանական փոփոխությունների գնահատման ժամանակ՝ ուշադրություն դարձնելով դրանց չափերին, կառուցվածքին, ձևին, տեղակայմանը և շրջակա հյուսվածքների հետ հարաբերությանը։ Կարևորվում է մեթոդի դերը հիվանդության նախնական գնահատման և հետագա հսկողության ընթացքում՝ այն համադրելով կլինիկական, լաբորատոր և անհրաժեշտ այլ պատկերային հետազոտությունների արդյունքների հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն ուլտրաձայնային հատկանիշներին, որոնք կարող են օգնել տարբերակել բնականոն և ախտաբանական փոփոխությունները, գնահատել ախտահարման բնույթն ու տարածվածությունը և որոշել հետագա ախտորոշիչ գործողությունների անհրաժեշտությունը։ Քննվում է նաև ուլտրաձայնային հետազոտության նշանակությունը բուժման ընթացքում փոփոխությունների դինամիկ վերահսկման համար, երբ կրկնվող հետազոտությունների միջոցով հնարավոր է հետևել ավշային հանգույցների և ախտահարված օրգանների վիճակի փոփոխություններին։ Հետազոտության մեջ կարող են վերլուծվել տարբեր կլինիկական խմբերում արձանագրված պատկերային առանձնահատկությունները և դրանց հարաբերակցությունը հիվանդության փուլերի, կլինիկական դրսևորումների ու բուժման արդյունքների հետ։ Ուշադրություն է դարձվում նաև արյան հոսքի ու անոթավորման գնահատման լրացուցիչ հնարավորություններին, որոնք կարող են լրացնել կառուցվածքային տվյալները։ Մեթոդի կարևոր առավելություններից են համեմատաբար լայն հասանելիությունը, կրկնակի կիրառման հնարավորությունը և իրական ժամանակում հետազոտություն իրականացնելու կարողությունը, սակայն միաժամանակ հաշվի են առնվում դրա սահմանափակումները և այն հանգամանքը, որ վերջնական ախտորոշումը հիմնվում է տարբեր հետազոտական մեթոդների համալիր կիրառման վրա։ Առանձին նշանակություն ունի ուլտրաձայնային վերահսկմամբ հետագա ախտորոշիչ հետազոտությունների կազմակերպման հնարավորությունը, երբ անհրաժեշտ է առավել ճշգրիտ որոշել փոփոխված հյուսվածքի տեղակայումը։ Կլինիկական և պատկերային տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական գնահատել հիվանդության ընթացքը, ժամանակի ընթացքում արձանագրվող փոփոխությունները և կիրառվող բուժման արդյունավետությունը։ Աշխատությունը կարող է նպաստել ուլտրաձայնային ախտորոշման հնարավորությունների առավել հիմնավորված կիրառմանը և հիվանդների հետազոտման ու հսկողության համակարգի կատարելագործմանը։ Այն կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել ուռուցքաբանության, արյունաբանության, ճառագայթային ախտորոշման և ուլտրաձայնային բժշկության ոլորտներում աշխատող բժիշկների, հետազոտողների ու բժշկական կրթություն ստացող ուսանողների համար։