Եվսեբիոս Կեսարացու ժամանակագրություն, առաջին և երկրորդ մասեր

History

Աշխատությունը կենսագրական և պատմաճանաչողական բնույթի ընդարձակ ժողովածու է, որը ներկայացնում է պատմության, կրոնի, հոգևոր կյանքի և հասարակական գործունեության մեջ նշանակալի դեր ունեցած անձանց կյանքն ու գործունեությունը։ Հեղինակային շարադրանքի հիմքում նշանավոր մարդկանց կենսագրությունների համառոտ, համակարգված և ընթերցողին մատչելի ներկայացումն է՝ նպատակ ունենալով ծանոթացնել տարբեր ժամանակաշրջաններում ապրած անհատների կյանքին, նրանց գործերին, հասարակական դիրքին և պատմական նշանակությանը։ Նյութը դասավորված է այբբենական սկզբունքով, ինչը հեշտացնում է անձնանունների որոնումը և աշխատությանը հաղորդում կենսագրական տեղեկատուի բնույթ։ Ներկայացված կենսագրությունների շրջանակում առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցնում քրիստոնեական սրբերի, եկեղեցական հայրերի, հոգևոր առաջնորդների, թագավորների և պատմական այլ նշանավոր դեմքերի վարք ու գործունեության մասին տեղեկությունները։ Այսպիսով, ժողովածուն ընդգրկում է ինչպես կրոնական ու եկեղեցական պատմության, այնպես էլ քաղաքական, մշակութային և հասարակական կյանքի տարբեր ոլորտների ներկայացուցիչների կենսագրական պատկերները՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով ծանոթանալու պատմական անհատների դերակատարությանը և նրանց թողած ժառանգությանը։ Հատկանշական է աշխատության դաստիարակչական ուղղվածությունը. նշանավոր անձանց կյանքի օրինակների միջոցով այն նպատակ ունի ձևավորելու բարոյական արժեքների, առաքինության, հավատարմության, գիտելիքի, նվիրումի և հասարակական պատասխանատվության վերաբերյալ պատկերացումներ։ Հեղինակի մոտեցման մեջ կենսագրական տեղեկությունը զուգակցվում է բարոյախոսական և ճանաչողական նպատակադրումների հետ, ինչի շնորհիվ անհատների կյանքի պատմությունները հանդես են գալիս ոչ միայն որպես անցյալի մասին տեղեկությունների ամբողջություն, այլև որպես ընթերցողի կրթության և աշխարհայացքի ձևավորման միջոց։ Գրական առումով աշխատությանը բնորոշ է կենսագրական, պատմողական և տեղեկատու շարադրանքի համադրությունը, հակիրճ ու փաստակենտրոն ներկայացման սկզբունքը, ինչպես նաև անձանց կյանքի կարևոր հանգրվանների առանձնացումը։ Նման կառուցվածքը հնարավորություն է տալիս մեկ ամբողջության մեջ համախմբելու տարբեր ժամանակների ու հասարակությունների պատմական հիշողությունը և ընթերցողին ներկայացնելու նշանավոր անհատների բազմազան գործունեությունը։ Աշխատությունն առանձնահատուկ նշանակություն ունի նաև հայ լուսավորչական մտքի և XIX դարի հայերեն կենսագրական գրականության զարգացման պատմության տեսանկյունից։ Այն պատկանում է հայ իրականության մեջ կենսագրական տեղեկատուների և հանրագիտական բնույթի ժողովածուների ձևավորման այն շրջանին, երբ մեծ կարևորություն էր տրվում պատմական գիտելիքի տարածմանը, անցյալի նշանավոր դեմքերի ժառանգության պահպանմանը և կրթական ընթերցանության խթանմանը։ Հեղինակ Մինաս Բժշկյանի գիտակրթական հետաքրքրություններն ու Մխիթարյան մտավոր միջավայրի լուսավորչական ավանդույթները պայմանավորում են աշխատության ճանաչողական և դաստիարակչական ուղղվածությունը։ Այն արժեքավոր է հայ կենսագրական մատենագրության, պատմական անձնանունների ուսումնասիրության, կրոնական ու մշակութային պատմության, ինչպես նաև XIX դարի հայ կրթական մտածողության հետազոտության համար։ Ընթերցողական տեսանկյունից ժողովածուն հետաքրքրություն է ներկայացնում պատմությամբ, կենսագրությամբ, կրոնական ժառանգությամբ և մշակութային հիշողությամբ զբաղվող ընթերցողների, հետազոտողների, ուսուցիչների ու ուսանողների համար՝ ծառայելով որպես պատմական անհատների մասին տեղեկություններ ձեռք բերելու, տարբեր ժամանակաշրջանների հասարակական ու հոգևոր կյանքի առանձնահատկությունները ճանաչելու և հայ կենսագրական գրականության զարգացման ընթացքը գնահատելու կարևոր սկզբնաղբյուր։

Informatics

Աշխատությունը նվիրված է հիշողության սարքերի արտադրության գործընթացներում կիրառվող ծրագրային միջոցների մշակմանը՝ արտադրության օգտակար ելքի մեծացման և տեխնոլոգիական գործընթացների արդյունավետության բարձրացման նպատակով։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են արտադրական գործընթացների տվյալների հավաքագրման, մշակման, վերլուծության և կառավարման խնդիրները, ինչպես նաև ծրագրային գործիքների կիրառմամբ արտադրական կորուստների նվազեցման և արտադրանքի որակի բարելավման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հիշողության սարքերի արտադրության ընթացքում առաջացող թերությունների, տեխնոլոգիական շեղումների և արտադրական գործընթացների արդյունավետության վրա ազդող գործոնների բացահայտմանը։ Ծրագրային լուծումները կարող են հնարավորություն տալ համակարգված կերպով մշակելու արտադրական տվյալները, հայտնաբերելու օրինաչափություններ, գնահատելու տարբեր տեխնոլոգիական պայմանների ազդեցությունը և աջակցելու օպտիմալ կառավարչական որոշումների ընդունմանը։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է օգտակար ելքի ցուցանիշի բարձրացման համար այնպիսի ալգորիթմների և ծրագրային մեխանիզմների կիրառումը, որոնք նպաստում են խոտանվող արտադրանքի քանակի նվազեցմանը, ռեսուրսների ավելի արդյունավետ օգտագործմանը և արտադրական գործընթացների կայունացմանը։ Ուսումնասիրությունը համատեղում է ծրագրային ապահովման մշակման և արտադրական տեխնոլոգիաների կառավարման խնդիրները՝ ընդգծելով տեղեկատվական համակարգերի դերը ժամանակակից արտադրության արդյունավետության բարձրացման գործում։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել ծրագրային ապահովման մշակմամբ, ավտոմատացված կառավարման համակարգերով, արտադրական գործընթացների օպտիմալացմամբ և էլեկտրոնային սարքերի արտադրության տեխնոլոգիաներով զբաղվող մասնագետների, հետազոտողների, ինչպես նաև համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Technology

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է ՋՋԷՌ-440 տիպի ռեակտորներով էներգաբլոկներում ծանր վթարների պայմաններում առաջացող ջրածնային վտանգի ուսումնասիրությանը և դրա մեղմման արդյունավետ մեթոդների մշակմանը։ Հեղինակը վերլուծում է ծանր վթարների զարգացման սցենարները, ջրածնի առաջացման ֆիզիկաքիմիական մեխանիզմները, դրա կուտակման և տարածման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև հնարավոր ազդեցությունը ռեակտորային կայանի անվտանգության համակարգերի և պաշտպանիչ պատյանի ամբողջականության վրա։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են մաթեմատիկական մոդելավորման, համակարգչային հաշվարկների և անվտանգության վերլուծության ժամանակակից մոտեցումներ, որոնք հնարավորություն են տալիս գնահատել տարբեր վթարային իրավիճակներում ջրածնային ռիսկերի մակարդակը և կանխատեսել դրանց զարգացումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ջրածնի վերահսկման և վնասակար հետևանքների կանխարգելման տեխնիկական միջոցներին, այդ թվում՝ պասիվ և ակտիվ պաշտպանության համակարգերին, վթարային կառավարման ռազմավարություններին և անվտանգության լրացուցիչ միջոցառումների մշակմանը։ Աշխատությունը ներառում է տեսական հիմնավորումներ, ինժեներական հաշվարկներ, փորձարարական և մոդելային վերլուծություններ, ինչպես նաև գործնական առաջարկություններ, որոնք կարող են նպաստել ատոմային էլեկտրակայանների շահագործման անվտանգության բարձրացմանը և ծանր վթարների հետևանքների նվազեցմանը։ Գիրքը նախատեսված է միջուկային էներգետիկայի, ռեակտորաշինության և անվտանգության ոլորտների գիտաշխատողների, նախագծող և շահագործող ինժեներների, կարգավորող մարմինների մասնագետների, ասպիրանտների և ուսանողների համար, ովքեր հետաքրքրված են ատոմային էներգետիկայի անվտանգության արդի խնդիրների և դրանց լուծման մեթոդների ուսումնասիրությամբ։

Environmental Science

Այս գիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է Արցախի Հանրապետության Դրմբոնի և Կաշենի մետաղահանքային արդյունաբերության գործունեության շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության գնահատմանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով հող-ջուր-բույս էկոհամակարգային համակարգին։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են հանքարդյունաբերական գործընթացների հետևանքով առաջացող ծանր մետաղների կուտակման, տարածման և կենսամատչելիության առանձնահատկությունները, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը հողերի որակի, մակերևութային և ստորերկրյա ջրերի մաքրության և բուսական ծածկույթի վիճակի վրա։ Հեղինակը ուսումնասիրում է էկոտոքսիկոլոգիական ցուցանիշները, աղտոտման տարածման ուղիները և կենսաբազմազանության վրա հնարավոր երկարաժամկետ ազդեցությունները՝ հիմնվելով դաշտային հետազոտությունների, լաբորատոր անալիզների և համեմատական տվյալների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում էկոհամակարգերի ինքնամաքրման կարողություններին և շրջակա միջավայրի վերականգնման հնարավոր միջոցառումներին՝ առաջարկելով մոնիթորինգի և ռիսկերի նվազեցման գիտական մոտեցումներ։ Աշխատությունը կարևոր է էկոլոգների, բնապահպանների, հանքարդյունաբերության մասնագետների և կայուն զարգացման խնդիրներով զբաղվող հետազոտողների համար։

Pedagogy

Աշխատությունը նվիրված է ավագ դպրոցականների մտավոր զարգացման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը ժամանակակից կրթական և սոցիալական պայմաններում՝ ընդգծելով նրանց ճանաչողական կարողությունների, քննադատական մտածողության և ուսումնական մոտիվացիայի ձևավորման առանձնահատկությունները։ Գրքում վերլուծվում են այն գործոնները, որոնք ազդում են դեռահասների մտավոր զարգացման վրա՝ ներառյալ կրթական միջավայրը, տեղեկատվական հոսքերի աճը, թվային տեխնոլոգիաների ազդեցությունը, ընտանեկան դաստիարակությունը և սոցիալ-հոգեբանական պայմանները։ Հեղինակը ներկայացնում է նաև ուսուցման գործընթացի օպտիմալացման ուղիներ՝ ուղղված ուսումնական բեռի հավասարակշռմանը, ինքնուրույն մտածողության խթանմանը և ստեղծագործական կարողությունների զարգացմանը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում դաստիարակչական մեթոդներին՝ ուսուցիչ-աշակերտ փոխհարաբերությունների բարելավմանը, արժեքային համակարգի ձևավորմանը և անհատական մոտեցման կիրառմանը կրթության մեջ։ Աշխատությունը առաջարկում է գործնական մոտեցումներ՝ ուղղված ավագ դպրոցականների մտավոր ներուժի լիարժեք բացահայտմանը և կրթական արդյունավետության բարձրացմանը։ Գիրքը նախատեսված է մանկավարժների, հոգեբանների, ուսանողների և կրթության ոլորտի մասնագետների համար։

History

Հին աշխարհի ժողովուրդների, պետությունների և քաղաքակրթությունների պատմությանը նվիրված բազմահատորյա պատմագիտական աշխատության երկրորդ հատորն է, որը շարունակում է մարդկության հնագույն պատմության համակարգված ուսումնասիրությունը՝ անդրադառնալով Արևելքի և Միջերկրական ծովի ավազանի կարևորագույն քաղաքակրթություններին։ Աշխատության ընդհանուր նպատակն է ներկայացնել տարբեր ժողովուրդների պատմական ծագումը, պետականության ձևավորման ընթացքը, քաղաքական ու ռազմական զարգացումները, կրոնական պատկերացումները, հասարակական հարաբերությունները և մշակութային նվաճումները՝ բացահայտելով նրանց փոխադարձ ազդեցությունն ու տեղը համաշխարհային քաղաքակրթության պատմության մեջ։ Ուսումնասիրության ընդգրկած պատմական աշխարհը ներառում է Եգիպտոսի, Կարթագենի, Ասորեստանի, Բաբելոնի, Մարաստանի, Պարսկաստանի, Մակեդոնիայի և Հունաստանի քաղաքակրթական միջավայրերը, որոնցից յուրաքանչյուրն իր առանձնահատուկ ներդրումն է ունեցել հին աշխարհի քաղաքական, տնտեսական և մշակութային զարգացման գործում։ Հատուկ կարևորություն ունի Միջագետքի քաղաքակրթությունների պատմությունը, որտեղ ձևավորվել են մարդկության վաղ պետական կազմավորումներից մի քանիսը, զարգացել քաղաքային կյանքը, գրավոր մշակույթը, իրավական հարաբերությունները և կազմակերպված վարչական համակարգերը։ Ասորեստանի ու Բաբելոնի պատմական փորձը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու հին արևելյան միապետությունների կառուցվածքը, արքայական իշխանության ամրապնդման մեխանիզմները, ռազմական կազմակերպումը, կրոնական պաշտամունքները և հասարակական կյանքի առանձնահատկությունները։ Եգիպտոսի քաղաքակրթությունը ներկայացնում է Նեղոսի հովտում ձևավորված պետականության ինքնատիպությունը, փարավոնական կառավարման համակարգը, կրոնական աշխարհայացքը, ճարտարապետական հուշարձանները և գիտական գիտելիքների զարգացումը։ Կարթագենի պատմությունը կարևոր է Միջերկրական ծովի առևտրական հարաբերությունների, փյունիկյան քաղաքակրթական ժառանգության, ծովային հզորության և հին աշխարհի խոշոր տերությունների միջև քաղաքական մրցակցության ուսումնասիրության համար։ Մարերի և պարսիկների պատմական ավանդույթները կապված են Իրանական բարձրավանդակի քաղաքական միավորման, հզոր կայսրությունների ձևավորման, վարչական կառավարման կատարելագործման և տարբեր ժողովուրդների ու մշակույթների միջև հարաբերությունների ընդլայնման հետ։ Հունաստանի և Մակեդոնիայի պատմությունը, իր հերթին, կարևոր նյութ է անտիկ աշխարհի քաղաքական ինստիտուտների, քաղաք-պետությունների, փիլիսոփայական մտքի, գիտության, գրականության և արվեստի զարգացման ուսումնասիրության համար։ Այս ժողովուրդների պատմական փորձի համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու հին քաղաքակրթությունների փոխազդեցության բազմազան ձևերը՝ պատերազմներից և նվաճումներից մինչև առևտրական կապեր, մշակութային փոխառություններ և կրոնական պատկերացումների տարածում։ Աշխատության կարևոր գաղափարական առանձնահատկությունն այն է, որ պատմությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես առանձին իրադարձությունների և իշխանավորների գործունեության հաջորդականություն, այլև որպես հասարակական ու քաղաքակրթական զարգացման փոխկապակցված գործընթաց։ Նման մոտեցումը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես են աշխարհագրական միջավայրը, տնտեսական պայմանները, պետական կառավարման ձևերը, կրոնական համակարգերը և մշակութային ավանդույթները պայմանավորել տարբեր ժողովուրդների պատմական ընթացքը։ Միաժամանակ կարևորվում է հին քաղաքակրթությունների ժառանգության ազդեցությունը հետագա դարաշրջանների քաղաքական մտածողության, գիտության, արվեստի և հասարակական կազմակերպման վրա։ Գրական և գիտական առումով աշխատությունը պատկանում է պատմական նկարագրության ու համեմատական պատմագիտության ավանդույթին, որտեղ փաստերի հաջորդական ներկայացումը զուգակցվում է ժողովուրդների, պետությունների և մշակութային երևույթների բնութագրմանը։ Հնախոսական ուղղվածությունը կարևորում է հին պատմության ուսումնասիրությունը, անցյալի վերաբերյալ գրավոր հիշատակությունների և պատմական ավանդությունների նշանակությունը, ինչպես նաև քաղաքակրթությունների նյութական ու հոգևոր ժառանգության ճանաչումը։ XIX դարում նման աշխատությունները կարևոր դեր էին կատարում պատմական գիտելիքների տարածման և համաշխարհային պատմության վերաբերյալ համակարգված պատկերացումների ձևավորման գործում։ Պատմամշակութային տեսանկյունից հրատարակությունն առանձնահատուկ արժեք ունի հայ գիտակրթական մտքի զարգացման պատմության համար։ Վենետիկի Սուրբ Ղազարի Մխիթարյան միաբանությունը մեծապես նպաստել է հայերեն գիտական, պատմագիտական, աշխարհագրական և բանասիրական գրականության զարգացմանը՝ հայ ընթերցողին հաղորդակից դարձնելով համաշխարհային գիտության և մշակույթի նվաճումներին։ Այսպիսի բազմահատորյա աշխատությունների հրատարակումը վկայում է հայ մտավորականության՝ ազգային կրթական շրջանակները համաշխարհային պատմական գիտելիքներով հարստացնելու և պատմական մտածողությունը զարգացնելու ձգտման մասին։ Գիրքը կարևոր նյութ է հայ պատմագիտական մտքի, XIX դարի գիտակրթական և թարգմանական գործունեության, հին արևելյան ու անտիկ քաղաքակրթությունների պատմության և Մխիթարյան միաբանության հրատարակչական ժառանգության ուսումնասիրության համար։ Այն արժեքավոր է պատմաբանների, հնագետների, արևելագետների, դասական բանասիրության մասնագետների, մշակութաբանների, հայագետների, մանկավարժների և հին աշխարհի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար՝ որպես մարդկության քաղաքակրթական անցյալի բազմակողմանի ճանաչմանն ուղղված հայերեն պատմագիտական աշխատություն։