Физиологическое значение возможности применения некоторых лекарственных растений Арцаха (Glycyrrhiza glabra L.)

Գրականություն

Հրանտ Մաթևոսյանը հայ ժամանակակից գրականության ամենանշանավոր արձակագիրներից և մտավորականներից մեկն է, որի ստեղծագործությունները առանձնանում են խոր հոգեբանականությամբ, գյուղական կյանքի ճշգրիտ պատկերումով և մարդու ներաշխարհի վերլուծությամբ։ Նա ծնվել է Լոռու մարզում՝ Ալավերդու շրջանի Ահնիձոր գյուղում, և իր մանկության ու պատանեկության տարիների գյուղական միջավայրը մեծ ազդեցություն է ունեցել նրա գրական մտածողության ձևավորման վրա։ Մաթևոսյանի ստեղծագործություններում կենտրոնական տեղ են զբաղեցնում մարդը, բնությունը, գյուղական կյանքի բարդ հարաբերությունները և ազգային ինքնության հարցերը։ Նրա հայտնի գործերից են «Մենք ենք, մեր սարերը», «Աշնան արև», «Տերը», «Օգոստոս», որոնք համարվում են հայ արձակի լավագույն նմուշներից։ Մաթևոսյանի լեզուն առանձնանում է իր պատկերավորությամբ, խորությամբ և փիլիսոփայական շերտերով, որտեղ պարզ առօրյա իրավիճակները վերածվում են մարդկային գոյության մասին խոր մտորումների։ Նրա ստեղծագործություններում հաճախ ընդգծվում է մարդու և բնության անքակտելի կապը, ինչպես նաև բարոյական արժեքների և մարդկային հարաբերությունների կարևորությունը։ Հրանտ Մաթևոսյանը ոչ միայն գրող էր, այլև հասարակական մտածող, ով իր հոդվածներում և ելույթներում անդրադարձել է ազգային, մշակութային և սոցիալական խնդիրներին։ Նրա գրականությունը մեծ ազդեցություն է ունեցել հայ նոր սերնդի գրողների վրա և նպաստել է հայ արձակի զարգացմանը։ Մաթևոսյանի ստեղծագործությունները թարգմանվել են բազմաթիվ լեզուներով և ճանաչում են ստացել նաև միջազգային գրական միջավայրում։ Նրա անունը այսօր համարվում է հայ գրականության դասական արժեքներից մեկը, իսկ նրա ստեղծագործությունները շարունակում են ուսումնասիրվել և սիրվել տարբեր սերունդների կողմից։

Կենսաբանություն

Գրքում ուսումնասիրվում է ուղեղի պլաստիկությունը տարբեր սթրեսային պայմաններում, ներկայացվում են նյարդային ցանցերի կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ փոփոխությունները սթրեսի ազդեցության ներքո, վերլուծվում են սինապտիկ փոխկապակցությունների մոդուլյացիան, նեյրոհորմոնների և նեյրոտրանսմիտերների դերը ուղեղի հարմարվողականության գործընթացներում, դիտարկվում են սթրեսային ներգործության տարբեր տեսակները՝ կարճաժամկետ և երկարաժամկետ ազդեցությամբ, ուսումնասիրվում են ճանաչողական և հույզային պրոցեսների վրա ուղեղի պլաստիկության ազդեցությունը, ներկայացվում են փորձարարական մեթոդներ՝ մագնիսառեզոնանսային, էլեկտրոֆիզիոլոգիական և կենսաքիմիական ցուցանիշների միջոցով պլաստիկության գնահատման համար, գիրքը համադրում է նեյրոկենսաբանության, հոգեբանության և բժշկության մոտեցումները՝ նպաստելով ուղեղի հարմարվողականության մեխանիզմների բացահայտմանը և սթրեսի ազդեցության վերահսկման գիտական հիմքերի զարգացմանը։

Տնտեսագիտություն

Այս աշխատությունը նվիրված է տեղեկատվա-հեռահաղորդակցական տեխնոլոգիաների կրթության ոլորտում կիրառման տեսական և մեթոդական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության կրթական համակարգի օրինակով։ Աշխատանքում դիտարկվում է թվային տեխնոլոգիաների դերը ժամանակակից կրթական գործընթացի կազմակերպման, ուսուցման արդյունավետության բարձրացման և կրթության հասանելիության ընդլայնման գործում։ Ուսումնասիրության շրջանակում ուշադրություն է դարձվում տեղեկատվական տեխնոլոգիաների կիրառման մանկավարժական հնարավորություններին, ուսուցման ավանդական մեթոդների և թվային գործիքների համադրմանը, էլեկտրոնային ուսումնական նյութերի օգտագործմանը, հեռավար և խառը ուսուցման կազմակերպմանը, ինչպես նաև սովորողների ինքնուրույն աշխատանքի և տեղեկատվական հմտությունների զարգացմանը։ ՀՀ կրթական համակարգի պայմաններում կարևոր տեղ է հատկացվում դպրոցների և այլ կրթական հաստատությունների տեխնիկական հագեցվածությանը, ինտերնետային հասանելիությանը, ուսուցիչների թվային և մեթոդական պատրաստվածությանը և կրթական թվային բովանդակության որակին։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև ուսուցիչների և սովորողների թվային գրագիտության մակարդակին, տեղեկատվության որոնման ու գնահատման կարողություններին, առցանց կրթական միջավայրի արդյունավետ օգտագործմանը և ուսուցման անհատականացման հնարավորություններին։ Միաժամանակ քննարկվում են տեխնոլոգիաների ներդրման հետ կապված խնդիրները՝ տեխնիկական միջոցների անհավասար հասանելիություն, ուսուցիչների վերապատրաստման անհրաժեշտություն, թվային ռեսուրսների պակաս կամ ոչ բավարար որակ, տեղեկատվական անվտանգության և կիբերանվտանգության հարցեր, ինչպես նաև տեխնոլոգիական գործիքների կիրառման մանկավարժական նպատակահարմարության ապահովումը։ Ուսումնասիրությունը կարևորում է այն մոտեցումը, որ տեղեկատվա-հեռահաղորդակցական տեխնոլոգիաները պետք է ծառայեն ոչ միայն ուսումնական գործընթացի տեխնիկական արդիականացմանը, այլև կրթության բովանդակության, մեթոդների և կազմակերպման որակական բարելավմանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել մանկավարժների, կրթության կառավարման մասնագետների, ուսուցիչների և կրթական տեխնոլոգիաների կիրառմամբ զբաղվող հետազոտողների համար։

Մանկավարժություն

Աշխատությունը նվիրված է ապագա ուսուցչի հոգևոր զարգացման ուղիների և միջոցների ուսումնասիրությանը բուհական կրթության համակարգում՝ շեշտադրելով մասնագիտական պատրաստվածության և անձնային արժեքային զարգացման փոխկապակցվածությունը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում է ապագա մանկավարժի հոգևոր զարգացման նշանակությունը նրա մասնագիտական ինքնության ձևավորման, աշխարհայացքի ընդլայնման, բարոյական արժեքների ամրապնդման և կրթական գործունեության նկատմամբ պատասխանատու վերաբերմունքի ձևավորման գործընթացում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բուհական կրթական միջավայրի դերին, որտեղ ուսումնական գործընթացը, մանկավարժական հաղորդակցությունը, մշակութային և հասարակական գործունեությունը կարող են նպաստել ուսանողի ինքնաճանաչմանը, ինքնակատարելագործմանը և արժեքային կողմնորոշումների զարգացմանը։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են հոգևոր զարգացման հիմնական ուղղությունները, դրա իրականացման մանկավարժական պայմանները, մեթոդներն ու միջոցները, ինչպես նաև դասավանդողի և կրթական հաստատության դերը ապագա ուսուցչի անձի ձևավորման գործում։ Կարևորվում են ինքնակրթությունը, ստեղծագործական գործունեությունը, մշակութային արժեքների յուրացումը, բարոյական դաստիարակությունը, հաղորդակցական փորձը և հասարակական ներգրավվածությունը՝ որպես անձի հոգևոր ներուժի զարգացման հնարավոր ուղիներ։ Հետազոտությունը միաժամանակ անդրադառնում է այն հարցին, թե ինչպես կարելի է բուհական կրթության բովանդակությունն ու կազմակերպումը նպատակաուղղել ոչ միայն մասնագիտական գիտելիքների փոխանցմանը, այլև ապագա ուսուցչի ամբողջական անձի ձևավորմանը։ Աշխատության գործնական նշանակությունը կայանում է հոգևոր զարգացմանն ուղղված մանկավարժական մոտեցումների և կրթական պայմանների բացահայտման մեջ, որոնք կարող են կիրառվել ապագա ուսուցիչների մասնագիտական պատրաստման գործընթացի կատարելագործման նպատակով։ Այն կարող է հետաքրքրել մանկավարժներին, բուհերի դասախոսներին, կրթության կազմակերպիչներին, մանկավարժական մասնագիտությունների ուսանողներին և կրթության ոլորտի հետազոտողներին։

Մանկավարժություն

Աշխատությունը նվիրված է ավագ դպրոցում քաղաքային բնակավայրերին բնորոշ բնապահպանական խնդիրների ուսումնասիրման և ուսուցման մեթոդական մոտեցումների մշակմանը։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է սովորողների մոտ քաղաքային միջավայրի էկոլոգիական վիճակի վերաբերյալ համակարգված գիտելիքների, հետազոտական կարողությունների և բնապահպանական մտածողության ձևավորման վրա։ Քննության են առնվում քաղաքների զարգացման և շրջակա միջավայրի փոխազդեցությունները, բնակչության ու տնտեսական գործունեության կենտրոնացման հետևանքով առաջացող էկոլոգիական խնդիրները, ինչպես նաև դրանց ներառման հնարավորությունները դպրոցական աշխարհագրության և բնապահպանական կրթության գործընթացում։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարևորվում են մթնոլորտային օդի աղտոտման, ջրային ռեսուրսների վիճակի, կենցաղային և արտադրական թափոնների կառավարման, կանաչ տարածքների պահպանման, հողային ծածկույթի փոփոխությունների, տրանսպորտային ծանրաբեռնվածության և աղմուկային աղտոտման վերաբերյալ թեմաները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում ուսուցման այնպիսի մեթոդներին, որոնք հնարավորություն են տալիս տեսական գիտելիքները կապել սովորողների անմիջական շրջակա միջավայրի հետ։ Այդ նպատակով կարող են կիրառվել դիտարկումներ, դաշտային ուսումնասիրություններ, քարտեզագրում, վիճակագրական տվյալների վերլուծություն, համեմատական գնահատումներ, նախագծային և հետազոտական աշխատանքներ։ Կարևորվում է սովորողների ինքնուրույն գործունեությունը՝ բնապահպանական խնդրի բացահայտումից և տվյալների հավաքագրումից մինչև պատճառահետևանքային կապերի վերլուծություն և հնարավոր լուծումների քննարկում։ Քաղաքային բնակավայրը դիտարկվում է որպես ուսումնական հետազոտության հասանելի միջավայր, որտեղ հնարավոր է գործնականորեն ուսումնասիրել բնական և մարդածին գործոնների փոխազդեցությունը։ Մեթոդական համակարգի կարևոր բաղադրիչներից է նաև միջառարկայական կապերի կիրառումը՝ աշխարհագրության, կենսաբանության, քիմիայի, հասարակագիտության և այլ ուսումնական առարկաների գիտելիքների համադրմամբ։ Աշխատությունում կարևորվում է ոչ միայն բնապահպանական գիտելիքների յուրացումը, այլև տեղեկատվությունը գնահատելու, տվյալները համեմատելու, հիմնավորված եզրակացություններ կատարելու և շրջակա միջավայրի նկատմամբ պատասխանատու վերաբերմունք ձևավորելու կարողությունների զարգացումը։ Նման մոտեցումը նպաստում է բնապահպանական կրթության գործնական ուղղվածության ուժեղացմանը և սովորողների հետազոտական հետաքրքրությունների զարգացմանը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել աշխարհագրության և բնապահպանական առարկաների ուսուցիչների, մանկավարժների, կրթության մեթոդաբանների, հետազոտողների, ինչպես նաև աշխարհագրական և մանկավարժական մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Սոցիոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում հեռակրթության համակարգի ձևավորման, ներդրման և զարգացման գործընթացների համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Այն անդրադառնում է ժամանակակից կրթական միջավայրում հեռակրթության դերին, դրա կիրառման անհրաժեշտությանը և այն հիմնախնդիրներին, որոնք առաջանում են ավանդական կրթությունից թվային և հեռավար ուսուցման ձևաչափերի անցման ընթացքում։ Գրքում դիտարկվում են հեռակրթության տեսական և գործնական հիմքերը, դրա կազմակերպման առանձնահատկությունները, տեխնոլոգիական ենթակառուցվածքների նշանակությունը, ուսուցման մեթոդների վերափոխումը և կրթական գործընթացի մասնակիցների՝ դասախոսների, ուսուցիչների, սովորողների և կրթական հաստատությունների նոր դերերն ու պատասխանատվությունները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում ՀՀ կրթական համակարգում հեռակրթության ներդրման պայմաններին, առկա հնարավորություններին և սահմանափակումներին։ Ուսումնասիրության շրջանակում քննարկվում են տեխնիկական հագեցվածության, համացանցային հասանելիության, թվային կրթական ռեսուրսների ապահովման, մասնագիտական կարողությունների զարգացման և կրթության որակի պահպանման հետ կապված հարցերը։ Ներկայացվում են նաև հեռավար ուսուցման արդյունավետության վրա ազդող մանկավարժական և կազմակերպչական գործոնները, ինչպես նաև սովորողների ինքնուրույն աշխատանքի, մոտիվացիայի, գնահատման և հետադարձ կապի ապահովման խնդիրները։ Աշխատությունը կարևոր է նաև այն տեսանկյունից, որ հեռակրթությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես կրթության կազմակերպման այլընտրանքային եղանակ, այլև որպես կրթական համակարգի արդիականացման, մատչելիության ընդլայնման և նոր տեխնոլոգիաների արդյունավետ կիրառման միջոց։ Գրքում քննարկվող զարգացումները հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմելու ՀՀ-ում հեռակրթության ձևավորման ընթացքի, դրա զարգացման հիմնական ուղղությունների և հետագա կատարելագործման անհրաժեշտ քայլերի մասին։ Միաժամանակ շեշտադրվում է կրթական քաղաքականության, համապատասխան օրենսդրական և կազմակերպական մեխանիզմների, տեխնոլոգիական լուծումների և մանկավարժական նորարարությունների փոխկապակցվածությունը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել կրթության ոլորտի մասնագետների, մանկավարժների, դասախոսների, ուսանողների, կրթական կառավարման ներկայացուցիչների և այն ընթերցողների համար, ովքեր հետաքրքրված են Հայաստանում թվային կրթության, հեռավար ուսուցման և կրթական համակարգի տեխնոլոգիական վերափոխման հիմնախնդիրներով։