Գիշերային մաղթանքներ․ Սուրբ Գրիգոր Նարեկացու խոսքերը

Linguistics

Աշխատությունը հայերեն ուսումնական և այբբենական գրականության նմուշ է, որը նախատեսված է գրաճանաչության, լեզվական նախնական գիտելիքների և ընթերցանության հմտությունների զարգացման համար։ Այն պատկանում է այն կրթական հրատարակությունների շարքին, որոնց հիմնական նպատակը հայերեն կարդալ և գրել սովորելու գործընթացը կազմակերպված, մատչելի և աստիճանական ձևով ներկայացնելն էր։ Երկրորդ հատորի առկայությունը վկայում է ուսումնական նյութի շարունակական և հաջորդական կառուցվածքի մասին՝ ենթադրելով, որ ընթերցողը նախնական այբբենական գիտելիքներն արդեն ձեռք բերելուց հետո հնարավորություն է ստանում ընդլայնելու իր լեզվական կարողությունները և խորացնելու գրավոր խոսքի ընկալումը։ Աշխատության կրթական նշանակությունը կապված է հայոց այբուբենի, տառերի ճանաչման, դրանց հնչյունական արժեքի, բառերի կազմության, վանկերի ու բառերի ընթերցման և գրավոր խոսքի սկզբնական կանոնների յուրացման հետ։ Այբբենական ուսուցման սկզբունքը կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ մանկավարժական ավանդույթում, քանի որ գրաճանաչությունը ոչ միայն անհատի կրթության առաջին փուլն է, այլև մայրենի լեզվով գիտելիք ձեռք բերելու, գրական ժառանգությանը հաղորդակցվելու և ազգային մշակութային միջավայրում ներգրավվելու հիմնարար պայման։ Նման ուսումնական տետրակներում նյութի կազմակերպումը սովորաբար հիմնվում է պարզից դեպի բարդ անցման սկզբունքի վրա՝ ընթերցողին աստիճանաբար ծանոթացնելով լեզվի գրային համակարգին և զարգացնելով ինքնուրույն ընթերցելու կարողությունը։ Դրանց կարևոր բաղադրիչներն են տառերի ու բառերի ճանաչումը, լեզվական օրինակների միջոցով գիտելիքի ամրապնդումը և ընթերցանության վարժությունների կիրառումը։ Երկի հիմնական մանկավարժական արժեքը հայերեն գրավոր խոսքի յուրացումը համակարգելու և սովորողի լեզվական ինքնուրույնությունը զարգացնելու նպատակն է։ Այն արտացոլում է նաև 19-րդ դարի սկզբի հայկական կրթական միջավայրում մայրենի լեզվով ուսուցման նյութերի ստեղծման և տարածման կարևորությունը։ Այդ ժամանակաշրջանում հայ համայնքները գործում էին աշխարհագրորեն տարբեր կենտրոններում, սակայն կրթության, գրագիտության և ազգային մշակույթի պահպանման ձգտումը միավորում էր նրանց։ Մադրասը հայոց տպագրության և մտավոր կյանքի նշանակալի կենտրոններից էր, որտեղ զարգանում էին հայերեն գրահրատարակությունը, կրթական գործունեությունը և ազգային ինքնագիտակցությանն ուղղված նախաձեռնությունները։ Այս համատեքստում աշխատությունը կարևոր տեղ ունի հայ ուսումնական գրքի պատմության մեջ՝ ներկայացնելով գրաճանաչության և մայրենի լեզվի ուսուցման կազմակերպման վաղ շրջանի փորձը։ Այն արժեքավոր է նաև հայ տպագրության պատմության, սփյուռքահայ կրթական կյանքի և հայերեն այբբենական ձեռնարկների զարգացման ուսումնասիրության համար։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայոց լեզվի պատմությամբ, մանկավարժությամբ, տարրական կրթության մեթոդաբանությամբ և հայ համայնքների մշակութային գործունեությամբ զբաղվող հետազոտողների համար։ Միաժամանակ այն կարևոր մշակութային վկայություն է այն մասին, թե ինչպես էր հայ տպագիր գիրքը ծառայում գրագիտության տարածմանը, մայրենի լեզվի պահպանմանը և նոր սերունդների կրթական ձևավորմանը՝ նպաստելով հայ ժողովրդի լեզվական ու մշակութային շարունակականությանը։

History

Այս աշխատությունը նվիրված է 1918-1945 թվականներին հայկական ազգային զորամիավորումների ձևավորման, զարգացման, կազմակերպական կառուցվածքի, ռազմական գործունեության և պատմական նշանակության ուսումնասիրությանը։ Ուսումնասիրության ժամանակագրական շրջանակը ներառում է հայ ժողովրդի համար քաղաքական և ռազմական առումով բեկումնային մի քանի փուլեր՝ Հայաստանի Առաջին Հանրապետության ստեղծման և պետական բանակի ձևավորման շրջանը, խորհրդայնացման հետ կապված ռազմական ու կազմակերպական վերափոխումները, ինչպես նաև Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիները։ Աշխատանքում կարևոր տեղ է հատկացվում հայկական ազգային ռազմական ուժերի ստեղծման նախադրյալներին, դրանց կազմավորման գործընթացին, հրամանատարական համակարգին, զինվածությանն ու համալրմանը, ինչպես նաև այն քաղաքական և ռազմավարական պայմաններին, որոնց ներքո դրանք գործել են։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում 1918-1920 թվականների Հայաստանի Հանրապետության զինված ուժերի գործունեությանը և տարածաշրջանում տեղի ունեցող ռազմական բախումների պայմաններում դրանց դերակատարությանը։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել նաև այն փոփոխությունները, որոնք հայկական ռազմական կառույցներում տեղի ունեցան Հայաստանի խորհրդայնացումից հետո, երբ ազգային ռազմական ներուժը ներառվեց Խորհրդային Միության միասնական զինված ուժերի համակարգում։ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի տարիների համատեքստում աշխատանքը կարող է անդրադառնալ խորհրդային բանակում հայկական կազմավորումներին, հայ զինվորականների և հրամանատարների մասնակցությանը տարբեր ռազմաճակատներում, ինչպես նաև ազգային ռազմական ինքնության պահպանմանն ու դրա դրսևորումներին։ Կարևոր է նաև հայկական զորամիավորումների դերի գնահատումը ոչ միայն առանձին ռազմական գործողությունների, այլև ազգային անվտանգության, պետականության, հասարակական համախմբման և պատմական հիշողության տեսանկյունից։ Աշխատանքը կարող է հիմնվել արխիվային փաստաթղթերի, ռազմական հրամանների, վիճակագրական տվյալների, հուշագրությունների, ժամանակակից մամուլի և այլ պատմական աղբյուրների ուսումնասիրության վրա՝ հնարավորություն տալով վերականգնել տվյալ ժամանակաշրջանի ռազմական իրականության առավել ամբողջական պատկերը։ Հետազոտությունը կարող է հետաքրքրել ռազմական պատմությամբ, հայոց պատմությամբ, Առաջին Հանրապետության պատմությամբ և Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի պատմությամբ զբաղվող մասնագետներին, ուսանողներին, հետազոտողներին և ընթերցողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի 1918-1945 թվականների ընթացքում հայկական ռազմական կազմավորումների պատմական ուղու, դրանց կազմակերպական և մարտական առանձնահատկությունների, ինչպես նաև Հայաստանի պետականության և հայ ժողովրդի ռազմական պատմության մեջ ունեցած դերակատարության ամբողջական ընկալման համար։

Law

Այս աշխատությունը նվիրված է հասարակ ընկերակցությունների (պարզ գործընկերությունների և ոչ կորպորատիվ միավորումների) դերին և մասնակցությանը գործարարական հարաբերություններում ժամանակակից տնտեսական միջավայրում։ Գրքում ներկայացվում է հասարակ ընկերակցության իրավական էությունը՝ որպես երկու կամ ավելի անձանց միջև կնքված համաձայնություն, որի նպատակն է համատեղ տնտեսական գործունեության իրականացումը՝ շահույթի ստացման կամ այլ տնտեսական նպատակների հասնելու համար։ Հեղինակը անդրադառնում է նման կառույցների ստեղծման, գործունեության և դադարեցման իրավական հիմքերին, ինչպես նաև մասնակիցների իրավունքներին և պարտականություններին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պատասխանատվության բաշխմանը, ներդրումների ձևերին, կառավարման կազմակերպմանը և շահույթի ու վնասների բաժանման սկզբունքներին։ Գրքում քննարկվում է նաև հասարակ ընկերակցությունների կիրառումը գործարարական հարաբերություններում՝ որպես ճկուն և համեմատաբար պարզ կազմակերպական ձև, որը հաճախ օգտագործվում է փոքր և միջին բիզնեսում, համատեղ նախագծերում և ժամանակավոր համագործակցություններում։ Վերլուծվում են դրանց առավելություններն ու սահմանափակումները այլ կազմակերպաիրավական ձևերի համեմատությամբ։ Աշխատությունը համադրում է տեսական իրավական մոտեցումները և գործնական օրինակները՝ օգտակար լինելով իրավաբանների, ձեռնարկատերերի, տնտեսագետների և բիզնեսի կառավարման ոլորտով հետաքրքրվողների համար։

Literature

Ժողովածուն ներկայացնում է բարոյախոսական բնույթի արձակ ստեղծագործություններ, որոնց հիմնական նպատակն է ընթերցողին փոխանցել մարդկային վարքի, հասարակական հարաբերությունների և անձնական պատասխանատվության վերաբերյալ խրատական գաղափարներ։ Բարոյավեպերի միջոցով անդրադարձ է կատարվում մարդու բնավորությանը, առաքինություններին ու թերություններին, ազնվությանը, արդարությանը, պարտքի գիտակցությանը, աշխատասիրությանը, համեստությանը և բարության կարևորությանը։ Ստեղծագործությունների սյուժեներում բարոյական սկզբունքները կարող են բացահայտվել հերոսների արարքների, նրանց ընտրությունների, փոխհարաբերությունների և այդ գործողությունների հետևանքների միջոցով՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով խորհելու ճիշտ ու սխալ վարքագծի, անհատական շահի և հասարակական բարօրության փոխհարաբերության շուրջ։ Այսպիսի գրականությունը միավորում է գեղարվեստական պատմելաձևն ու դաստիարակչական նպատակը՝ բարոյական գաղափարները ներկայացնելով մատչելի և ընթերցանության համար գրավիչ ձևով։ Այն կարող էր ծառայել ոչ միայն որպես ժամանցային ընթերցանություն, այլև որպես ինքնակրթության և բարոյական դաստիարակության միջոց՝ նպաստելով հասարակական գիտակցության, մարդկային արժեքների և վարքականոնների ձևավորմանը։ Ժողովածուն կարևոր է նաև հայ գրականության մեջ բարոյախոսական արձակի և դաստիարակչական ընթերցանության ավանդույթի ուսումնասիրության տեսանկյունից։

Geography

Այս աշխատանքը նվիրված է Վայոց Ձորի մարզի էկոլոգիական տարողունակության աշխարհագրական վերլուծությանը և գնահատմանը՝ ընդգծելով տարածաշրջանի բնական համակարգերի կարողությունը դիմակայելու մարդածին ազդեցություններին և պահպանելու էկոլոգիական հավասարակշռությունը։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են մարզի ֆիզիկաաշխարհագրական պայմանները՝ ռելիեֆը, կլիման, ջրային ռեսուրսները, հողային ծածկույթը և կենսաբազմազանությունը, որոնք միասին ձևավորում են տարածքի էկոլոգիական ներուժը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում մարդկային գործունեության ազդեցությանը՝ գյուղատնտեսության, արոտավայրերի օգտագործման, բնակավայրերի ընդլայնման և տրանսպորտային ենթակառուցվածքների զարգացման համատեքստում, որոնք կարող են փոխել բնական համակարգերի կայունությունը։ Աշխատությունում կիրառվում են աշխարհագրական տեղեկատվական համակարգերի (GIS) և մոդելավորման մեթոդներ՝ տարածքային բեռնվածության գնահատման, ռեսուրսների օգտագործման ինտենսիվության և էկոհամակարգերի խոցելիության քարտեզագրման համար։ Վերլուծվում են նաև կլիմայական փոփոխությունների հնարավոր ազդեցությունները՝ ներառյալ ջերմաստիճանի և տեղումների տատանումները, որոնք կարող են ազդել հողերի բերրիության, ջրային հաշվեկշռի և բուսական ծածկույթի վրա։ Նպատակն է ձևավորել համալիր պատկերացում մարզի էկոլոգիական տարողունակության մասին և առաջարկել կայուն զարգացման համար գիտականորեն հիմնավորված կառավարման մոտեցումներ։

Philosophy

Այս աշխատանքը նվիրված է հանդուրժողականության՝ որպես ժամանակակից սոցիոմշակութային տարածության ձևավորման և կառուցարկման կարևոր մեխանիզմի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմքում այն գաղափարն է, որ բազմազան հասարակության պայմաններում տարբեր աշխարհայացքների, արժեքային համակարգերի, մշակութային ավանդույթների, կենսակերպերի և սոցիալական խմբերի համակեցությունը պահանջում է փոխադարձ ընդունման և հարգանքի որոշակի սկզբունքներ։ Հանդուրժողականությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես անհատի բարոյական հատկանիշ կամ այլոց տարբերությունների նկատմամբ համբերատար վերաբերմունք, այլև որպես սոցիալական հարաբերությունների կազմակերպման և հասարակական միջավայրի կայունության ապահովման կարևոր գործիք։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում է հանդուրժողականության հասկացության ձևավորումն ու զարգացումը փիլիսոփայական, սոցիալական և մշակութաբանական մտքի շրջանակում՝ ուշադրություն դարձնելով դրա տարբեր մեկնաբանություններին և պատմական փոփոխություններին։ Քննարկվում է հանդուրժողականության կապը մարդու իրավունքների, ազատության, հավասարության, բազմակարծության և սոցիալական արդարության սկզբունքների հետ։ Միաժամանակ ընդգծվում է, որ հանդուրժողականությունը չի ենթադրում բոլոր տեսակետների կամ վարքագծերի անվերապահ ընդունում, այլ վերաբերում է տարբերությունների պայմաններում խաղաղ և կառուցողական համակեցության հնարավորությանը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ժամանակակից սոցիոմշակութային տարածքի բազմազանությանը, որտեղ գլոբալացման, միգրացիայի, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների և մշակույթների փոխազդեցության հետևանքով տարբեր սոցիալական ու մշակութային խմբերի շփումն ավելի ինտենսիվ է դարձել։ Այս պայմաններում հանդուրժողականությունը կարող է նպաստել սոցիալական լարվածության նվազեցմանը, փոխադարձ վստահության ձևավորմանը և հասարակության ներսում երկխոսության մշակույթի զարգացմանը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև անհանդուրժողականության դրսևորումներին՝ կարծրատիպերին, նախապաշարմունքներին, խտրականությանը, սոցիալական օտարմանը և «ուրիշի» նկատմամբ բացասական վերաբերմունքին՝ ցույց տալով դրանց ազդեցությունը սոցիալական համերաշխության վրա։ Կարևոր տեղ է հատկացվում կրթության, մշակույթի, զանգվածային հաղորդակցության և հանրային երկխոսության դերին հանդուրժողական արժեքների ձևավորման գործում։ Կրթական միջավայրը հատկապես կարևոր է, քանի որ այն կարող է նպաստել տարբերությունների ճանաչմանը, քննադատական մտածողության զարգացմանը և այլ տեսակետների նկատմամբ հարգալից վերաբերմունքի ձևավորմանը։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հանդուրժողականությունը դիտարկել որպես հասարակության ինքնակազմակերպման գործընթացի բաղադրիչ, որի միջոցով հնարավոր է ստեղծել համագործակցության և փոխըմբռնման վրա հիմնված սոցիալական հարաբերություններ։ Միաժամանակ աշխատանքում կարող է քննարկվել հանդուրժողականության սահմանների հարցը՝ այն իրավիճակները, երբ հանդուրժողականության գաղափարը բախվում է մարդու իրավունքների, արժանապատվության կամ հասարակական անվտանգության պաշտպանության անհրաժեշտությանը։ Այս տեսանկյունից հանդուրժողականությունը ներկայացվում է որպես հավասարակշռված սոցիոմշակութային սկզբունք, որը պահանջում է ոչ միայն տարբերությունների ընդունում, այլև պատասխանատու վերաբերմունք հասարակական ընդհանուր արժեքների նկատմամբ։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել սոցիոլոգներին, մշակութաբաններին, փիլիսոփաներին, մանկավարժներին, հոգեբաններին, հասարակական կազմակերպությունների մասնագետներին և ժամանակակից հասարակության սոցիոմշակութային գործընթացներով զբաղվող հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը հանդուրժողականությունը ներկայացնում է որպես բազմազան հասարակության կայունության, սոցիալական երկխոսության և փոխադարձ հարգանքի վրա հիմնված սոցիոմշակութային միջավայրի ձևավորման կարևոր մեխանիզմ։