Գրիգոր Նարեկացու «Ողբերգություն»

Религия

Աշխատությունը քրիստոնեական հավատքի հիմնական դրույթների համառոտ ուսուցողական շարադրանք է, որի նպատակն է ընթերցողին ծանոթացնել քրիստոնեական աշխարհայացքի հիմքերին, եկեղեցու ուսմունքին և հավատացյալի հոգևոր կյանքի կարևոր սկզբունքներին։ Այն նախատեսված է կրոնական գիտելիքների փոխանցման և ամրապնդման համար՝ ներկայացնելով աստվածաբանական հասկացությունները մատչելի ու համակարգված ձևով։ Նման բնույթի ձեռնարկներում սովորաբար բացատրվում են մեկ Աստծու գոյության, Սուրբ Երրորդության, Հիսուս Քրիստոսի մարդեղության, փրկագործության, խաչելության և հարության վերաբերյալ քրիստոնեական համոզմունքները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում մարդու և Աստծու հարաբերությանը, մեղքի ու ապաշխարության գաղափարներին, հավատքի, հույսի և սիրո առաքինություններին, ինչպես նաև աղոթքի, պատվիրանների և եկեղեցական խորհուրդների նշանակությանը։ Ուսուցողական շարադրանքը կարող էր ծառայել որպես նախնական կրոնական կրթության նյութ՝ օգնելով յուրացնել քրիստոնեական դավանանքի հիմնական հասկացությունները և հասկանալ դրանց կապը առօրյա բարոյական վարքի հետ։ Այն նաև նպաստում էր եկեղեցական ավանդությունների ու հոգևոր արժեքների փոխանցմանը հայերեն ընթերցողներին։ Կոստանդնուպոլսի հայկական տպագրական միջավայրում նման աշխատությունների հրատարակումը կարևոր էր համայնքի կրթական և հոգևոր կարիքների բավարարման համար։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում 19-րդ դարի հայ կրոնական գրականության, քրիստոնեական ուսուցման և հայ համայնքների հոգևոր-մշակութային կյանքի ուսումնասիրության տեսանկյունից։

Технология

Մետալուրգիական և տեխնոլոգիական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է պղնձաձուլական արտադրության թափոնակույտային խարամների վերամշակման և դրանցից երկաթափոշու ստացման տեխնոլոգիական գործընթացների մշակման ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում խարամների բաղադրության և ֆիզիկաքիմիական հատկությունների առանձնահատկությունները, դրանցում առկա երկաթ պարունակող բաղադրիչների առանձնացման և օգտակար օգտագործման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հումքի նախապատրաստման, մշակման, վերականգնման և ստացված մետաղական նյութի առանձնացման տեխնոլոգիական փուլերին։ Վերլուծվում են գործընթացի հիմնական պարամետրերի ազդեցությունները երկաթի կորզման աստիճանի, ստացվող փոշու հատկությունների և վերջնական արտադրանքի որակի վրա։ Քննարկվում են նաև մետալուրգիական թափոնների համալիր վերամշակման, երկրորդային հումքի արդյունավետ օգտագործման, նյութական կորուստների նվազեցման և արտադրական թափոնների օգտահանման հնարավոր մոտեցումները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու թափոնակույտային խարամների՝ որպես մետաղական հումքի լրացուցիչ աղբյուրի օգտագործման տեխնոլոգիական հեռանկարները և կատարելագործելու դրանց վերամշակման եղանակները։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել գունավոր և փոշեմետալուրգիայի, մետալուրգիական հումքի վերամշակման և արդյունաբերական թափոնների օգտահանման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Медицина

Աշխատությունը բժշկագիտական և առողջապահական բնույթի տեղեկատվական հրատարակություն է, որը նվիրված է զինվորների շրջանում տարածված աչքի հիվանդությանը և դրա կանխարգելման միջոցներին։ Այն անդրադառնում է զինվորական միջավայրում աչքի առողջության պահպանման կարևորությանը՝ ուշադրություն հրավիրելով հիվանդությունների տարածման հնարավոր պատճառների, անձնական հիգիենայի և կանխարգելիչ միջոցառումների նշանակության վրա։ Զինվորական ծառայության պայմաններում մարդկանց համատեղ բնակությունը, կենցաղային միջավայրի առանձնահատկությունները և հիգիենայի պահպանման դժվարությունները կարող են նպաստել վարակիչ հիվանդությունների տարածմանը, ուստի աչքերի առողջության պահպանման հարցերը կարևոր տեղ են զբաղեցնում ռազմական բժշկության մեջ։ Այսպիսի հրատարակության նպատակն է ընթերցողներին տեղեկացնել հիվանդության բնույթի, դրա տարածումը սահմանափակելու անհրաժեշտության և առողջապահական կանոնների պահպանման մասին՝ խթանելով կանխարգելիչ մոտեցումը։ Աշխատության թեմատիկան առնչվում է նաև բժշկական գիտելիքների տարածմանը և զինվորական անձնակազմի առողջության պահպանման կազմակերպմանը, քանի որ հիվանդությունների կանխարգելումը կարող է նպաստել ծառայության պայմանների բարելավմանը և առողջական խնդիրների նվազեցմանը։ Հրատարակությունը կարևոր է XIX դարի հայերեն բժշկագիտական ու հանրամատչելի առողջապահական գրականության ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այն վկայում է հասարակական նշանակություն ունեցող բժշկական հարցերի շուրջ տեղեկություններ տարածելու և հիվանդությունների կանխարգելման վերաբերյալ գիտելիքները հայերենով հասանելի դարձնելու ձգտման մասին՝ ներկայացնելով առողջապահական իրազեկման և ռազմական բժշկության պատմության համար հետաքրքրություն ներկայացնող նյութ։

Религия

Աշխատությունը սրբազան պատմության ուսուցման համար նախատեսված կրթական ձեռնարկ է, որն աստվածաշնչյան պատմությունների համառոտ ներկայացումը համադրում է հայերեն-ռուսերեն բացատրական բառարանի հետ՝ ծառայելով միաժամանակ կրոնական գիտելիքների տարածմանը և լեզվական կրթության զարգացմանը։ Գրքի հիմնական նպատակն է ընթերցողին ծանոթացնել Աստվածաշնչի կարևորագույն իրադարձություններին, քրիստոնեական հավատքի ձևավորման պատմությանը և աստվածային հայտնության հիմնական դրվագներին՝ ապահովելով նաև երկլեզու բառապաշարի յուրացման հնարավորություն։ Սրբազան պատմության շարադրանքը հիմնված է Հին և Նոր Կտակարանների բովանդակության վրա և ընդգրկում է մարդկության արարչագործության, առաջին մարդկանց կյանքի, նահապետների պատմությունների, աստվածային պատվիրանների, Իսրայելի ժողովրդի պատմական ընթացքի, մարգարեների գործունեության և Հիսուս Քրիստոսի կյանքի ու փրկագործության հետ կապված կարևոր իրադարձությունները։ Հին Կտակարանի պատմական նյութի միջոցով ներկայացվում են աշխարհի ստեղծման, մարդու արարման, մեղանչման և փրկության անհրաժեշտության, Նոյի, Աբրահամի, Իսահակի, Հակոբի, Հովսեփի և Մովսեսի պատմությունները, ինչպես նաև ընտրյալ ժողովրդի կրոնական ու պատմական ուղին։ Այս պատմությունները բացահայտում են աստվածային նախախնամության, հավատարմության, հնազանդության, արդարության և Աստծո ու մարդու միջև ուխտի գաղափարները։ Նոր Կտակարանի բաժինը կենտրոնանում է Հիսուս Քրիստոսի ծննդյան, քարոզչության, հրաշքների, առակների, չարչարանքների, խաչելության և հարության, ինչպես նաև առաքյալների գործունեության ու քրիստոնեության տարածման վրա։ Այս իրադարձությունների միջոցով ընթերցողին ներկայացվում են քրիստոնեական վարդապետության հիմնարար սկզբունքները՝ սերը, ներողամտությունը, գթասրտությունը, խոնարհությունը, հավատը և հոգևոր փրկության գաղափարը։ Սրբազան պատմության ուսուցողական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ կրոնական ճշմարտությունները ներկայացվում են պատմական իրադարձությունների և աստվածաշնչյան կերպարների օրինակով՝ հնարավորություն տալով ընթերցողին ճանաչելու քրիստոնեական աշխարհայացքի ձևավորման հիմքերը։ Գրքի առանձնահատուկ արժեքը պայմանավորված է հայերեն-ռուսերեն համառոտ բառարանի առկայությամբ, որը ներառում է աշխատության մեջ օգտագործված բառերի ռուսերեն համարժեքները։ Այս բառարանը լրացնում է պատմական ու կրոնական նյութը լեզվական ուսուցման բաղադրիչով՝ նպաստելով հայերեն և ռուսերեն բառապաշարների համադրմանը, նոր հասկացությունների յուրացմանը և երկու լեզուներով ընթերցանության ու թարգմանության հմտությունների զարգացմանը։ Բառարանային հավելվածը հատկապես կարևոր է ուսումնական միջավայրում, քանի որ հնարավորություն է տալիս սովորողներին ոչ միայն հասկանալու աստվածաշնչյան պատմությունների բովանդակությունը, այլև յուրացնելու դրանցում հանդիպող կրոնական, պատմական և ընդհանուր գործածության բառապաշարը։ Այսպիսով, աշխատությունը միավորում է պատմական, կրոնական և լեզվական կրթության խնդիրները՝ հանդես գալով որպես բազմակողմանի ուսումնական ձեռնարկ։ Գրական և մեթոդական առումով այն պատկանում է սրբազան պատմության դասագրքերի ավանդույթին, որտեղ աստվածաշնչյան նյութը ներկայացվում է համառոտ, հաջորդական և ուսուցողական շարադրանքով՝ հարմարեցված սովորողների կրթական պահանջներին։ Պատմամշակութային առումով հրատարակությունը կարևոր տեղ ունի տասնիններորդ դարի հայ կրթական մտքի և հայ-ռուսական մշակութային ու լեզվական կապերի պատմության մեջ։ Մոսկվայի Լազարյան ճեմարանը հայագիտության, լեզվական կրթության և ազգային մշակույթի պահպանման կարևոր կենտրոններից էր, որի գործունեությունը նպաստում էր հայերեն ուսումնական գրականության ստեղծմանն ու տարածմանը։ Այս աշխատության հրատարակությունը վկայում է ճեմարանի կրթական ծրագրերում կրոնական գիտելիքների և ռուսերենի ուսուցման համադրման կարևորության մասին։ Այն արտացոլում է ժամանակաշրջանի կրթական պահանջները, երբ հայ երիտասարդության համար անհրաժեշտ էր դառնում ոչ միայն ազգային հոգևոր ու գրական ժառանգության իմացությունը, այլև ռուսերեն լեզվով կրթական և մշակութային միջավայրում հաղորդակցվելու կարողությունը։ Գիրքը արժեքավոր նյութ է հայ կրոնական և ուսումնական գրականության, աստվածաշնչյան պատմության դասավանդման, հայերեն-ռուսերեն բառարանագրության և Լազարյան ճեմարանի կրթական գործունեության ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է հետաքրքրել աստվածաբաններին, հայագետներին, լեզվաբաններին, մանկավարժներին, պատմաբաններին և հայ-ռուսական կրթամշակութային կապերով զբաղվող հետազոտողներին։

История

Հրատարակությունը ներկայացնում է Ալեքսանդրապոլի Օլգինյան իգական պրոգիմնազիայի կարիքավոր աշակերտուհիներին օգնություն տրամադրելու նպատակով ստեղծված բարեգործական ընկերության կանոնադրությունը։ Այն կարևոր սկզբնաղբյուր է XIX դարի վերջի և XX դարի սկզբի Ալեքսանդրապոլի կրթական, հասարակական և բարեգործական կյանքի ուսումնասիրության համար։ Փաստաթուղթը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել այն ժամանակաշրջանի կանանց կրթության կազմակերպման, սոցիալապես անապահով աշակերտուհիների աջակցության և հասարակական նախաձեռնությունների իրավական ու կազմակերպական հիմքերի մասին։ Կանոնադրության մեջ, ըստ բնույթի, սահմանվում են ընկերության ստեղծման նպատակները, գործունեության ուղղությունները, անդամակցության պայմանները, անդամների իրավունքներն ու պարտականությունները, կառավարման մարմինների կառուցվածքը և դրանց լիազորությունները։ Առանձին նշանակություն կարող են ունենալ ֆինանսական միջոցների ձևավորման և օգտագործման վերաբերյալ դրույթները, քանի որ նման կազմակերպությունների գործունեությունը հիմնականում կապված էր բարեգործական նվիրատվությունների, անդամավճարների և այլ օրինական մուտքերի միջոցով անհրաժեշտ միջոցների հավաքագրման հետ։ Փաստաթուղթը կարող է տեղեկություններ պարունակել նաև այն մասին, թե ինչպիսի օգնություն էր նախատեսվում կարիքավոր աշակերտուհիների համար՝ կրթության շարունակականությունն ապահովելու, ուսումնական պարագաներով կամ այլ անհրաժեշտ միջոցներով աջակցելու նպատակով։ Հրատարակության պատմական արժեքը պայմանավորված է նաև նրանով, որ այն արտացոլում է տվյալ ժամանակաշրջանում կանանց կրթության նկատմամբ հասարակական վերաբերմունքը և կրթական հաստատությունների շուրջ ձևավորվող բարեգործական ու հասարակական նախաձեռնությունները։ Ալեքսանդրապոլի օրինակով հնարավոր է ուսումնասիրել տարածաշրջանային քաղաքային համայնքի սոցիալական կառուցվածքը, կրթական հաստատությունների գործունեությունը և հասարակական ինքնակազմակերպման ձևերը։ Կանոնադրությունը հետաքրքրական է նաև իրավական պատմության տեսանկյունից, քանի որ դրա կառուցվածքն ու ձևակերպումները կարող են պատկերացում տալ Ռուսական կայսրության համապատասխան ժամանակաշրջանի հասարակական կազմակերպությունների կարգավորման սկզբունքների մասին։ Նյութը կարող է արժեքավոր լինել Ալեքսանդրապոլի՝ ներկայիս Գյումրիի, պատմությամբ, հայկական կրթական հաստատությունների զարգացմամբ, կանանց կրթության պատմությամբ, բարեգործական շարժումներով և XIX–XX դարերի սահմանագծի հասարակական կյանքով զբաղվող պատմաբանների, կրթության պատմության մասնագետների, արխիվագետների, մատենագետների և հետազոտողների համար։

Культура

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի գինեգործական գործարանների ճարտարապետական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ դիտարկելով դրանց ձևավորման, կառուցվածքային կազմակերպման և գեղարվեստական արտահայտչամիջոցների հիմնական բնութագրերը։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են գինեգործական արտադրության համար նախատեսված շենքերի հատակագծային և ծավալատարածական լուծումները, արտադրական տարածքների կազմակերպումը, շինարարական նյութերի և կառուցվածքային համակարգերի կիրառությունը, ինչպես նաև գործարանների տեղադրության կապը բնական և քաղաքաշինական միջավայրի հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի գինեգործական ավանդույթների և արդյունաբերական ճարտարապետության փոխկապակցվածությանը, քանի որ արտադրական շինությունները հաճախ արտացոլում են ինչպես տեխնոլոգիական պահանջները, այնպես էլ տվյալ ժամանակաշրջանի ճարտարապետական մտածողությունը։ Քննարկվում են գործարանների արտաքին և ներքին հարդարման առանձնահատկությունները, ճակատների ձևավորման սկզբունքները, արտադրական և վարչական հատվածների փոխհարաբերությունը, ինչպես նաև շենքերի գործառութային կառուցվածքի ազդեցությունը դրանց ճարտարապետական կերպարի վրա։ Աշխատությունը կարևոր է նաև պատմաճարտարապետական տեսանկյունից, քանի որ գինեգործական գործարանները Հայաստանի արդյունաբերական և մշակութային ժառանգության մի մասն են և կարող են արտացոլել տարբեր ժամանակաշրջանների տնտեսական, տեխնոլոգիական և ճարտարապետական զարգացումները։ Ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել արժեքավոր արտադրական կառույցների պահպանության, վերականգնման և ժամանակակից օգտագործման հնարավորությունների գնահատմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել ճարտարապետների, քաղաքաշինարարների, արվեստաբանների, մշակութային ժառանգության մասնագետների, ճարտարապետության պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողների համար։