Համապիտանի հաջորդական դողի ապարատածրագրային հարաբերակցության մոդելավորման ծրագրային համալիրի մշակումը և հետազոտումը

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է Լիբանանի մութասարիֆության շրջանի (1861–1915 թթ.) պատմական, քաղաքական և սոցիալ-տնտեսական զարգացման ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով Օսմանյան կայսրության վարչական համակարգում այդ հատուկ ինքնավար միավորի ձևավորման պատճառները և գործառույթները։ Հեղինակը վերլուծում է 1860 թվականի կրոնական հակամարտություններից հետո միջազգային միջամտության արդյունքում ստեղծված մութասարիֆության կառավարման մոդելը՝ ընդգծելով եվրոպական տերությունների ազդեցությունը տարածաշրջանի քաղաքական կառուցվածքի վրա։ Գրքում դիտարկվում են վարչական համակարգի կազմակերպումը, տեղական էլիտաների դերակատարությունը, համայնքային հարաբերությունները՝ հատկապես մարոնիտների, դրուզների և այլ կրոնական խմբերի միջև հավասարակշռության պահպանումը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում տնտեսական զարգացման միտումներին՝ գյուղատնտեսության, առևտրի և ծովային կապերի ընդլայնման համատեքստում, ինչպես նաև Բեյրութի աճող դերակատարությանը որպես տարածաշրջանային կենտրոն։ Հեղինակը ուսումնասիրում է նաև կրթական, մշակութային և մամուլի զարգացումները՝ ցույց տալով լիբանանյան հասարակության արդիականացման գործընթացները մութասարիֆության շրջանում։ Աշխատությունը կարևոր է պատմաբանների, արևելագետների և Մերձավոր Արևելքի քաղաքական պատմության հետազոտողների համար՝ նպաստելով Լիբանանի պետականության ձևավորման նախապատմության ավելի խոր ըմբռնմանը։

Պատմություն

Գիրքը ուսումնասիրում է, թե ինչպես են հասարակական կանոնները, ավանդույթները և արժեքային համակարգը ձևավորում մարդկանց վարքը և փոխհարաբերությունները հայ միջավայրում։ Հիմնական բովանդակությունը․ Սոցիոնորմատիվ համակարգի էությունը Հասարակության կողմից ընդունված նորմեր, կանոններ և վարքականոններ։ Արժեքային համակարգ Ընտանիքի, հայրենասիրության, բարոյականության և ավանդույթների դերը հասարակության մեջ։ Սոցիալական վերահսկողություն Ինչպես է հասարակությունը կարգավորում վարքը՝ նորմերի և պատժի/խրախուսման միջոցով։ Ավանդույթների և ժամանակակիցության փոխազդեցություն Ինչպես են հին արժեքները պահպանվում կամ փոխվում ժամանակակից պայմաններում։ Հասարակական վարք և դերեր Անհատի վարքը տարբեր սոցիալական խմբերում (ընտանիք, դպրոց, համայնք)։

Գրականություն

Այս աշխատությունը նվիրված է հայկական խորհրդային գրականության և բանահյուսության (ժողովրդական բանավոր ստեղծագործության) փոխկապակցված զարգացման ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով ինչպես գրավոր, այնպես էլ բանավոր մշակութային ժառանգության հիմնական առանձնահատկությունները։ Հետազոտության մեջ վերլուծվում են խորհրդային շրջանում ձևավորված գրական ուղղությունները, թեմատիկ և գաղափարական առանձնահատկությունները, ինչպես նաև սոցիալիստական իրականության արտացոլումը հայ գրողների ստեղծագործություններում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ժողովրդական բանահյուսության տարբեր ժանրերին՝ հեքիաթներին, երգերին, առածներին, էպիկական և լիրիկական ստեղծագործություններին, որոնք պահպանել են ազգային մտածողության, լեզվի և մշակութային ինքնության կարևոր շերտերը։ Աշխատությունում քննարկվում է նաև բանահյուսության ազդեցությունը խորհրդային գրականության վրա՝ որպես ստեղծագործական ներշնչման աղբյուր և գեղարվեստական մտածողության ձևավորման գործոն։ Ներկայացվում են գրականության և բանավոր ավանդույթի փոխազդեցության օրինակներ, ինչպես նաև դրանց ուսումնասիրության գիտական մոտեցումները։ Գիրքը կարևոր է հայ գրականության պատմության, մշակութաբանության և բանահյուսագիտության ուսումնասիրության համար՝ հնարավորություն տալով ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել խորհրդային շրջանի մշակութային գործընթացների մասին։

Lեզվաբանություն

Այս լեզվաբանական ուսումնասիրությունը նվիրված է անգլերենում անցողական բայերով ձևավորվող խնդրազուրկ կառույցների վերլուծությանը՝ հայերենի կառուցվածքային առանձնահատկությունների հետ համեմատական դիտարկմամբ։ Աշխատության մեջ քննարկվում են այն դեպքերը, երբ անցողական բայերը չեն պահանջում ուղղակի լրացում և ձևավորում են սեմանտիկորեն ամբողջական, սակայն սինտաքսիկ առումով «խնդրազուրկ» կառույցներ՝ կախված կոնտեքստից, լեքսիկական առանձնահատկություններից կամ պասիվացման գործընթացներից։ Հեղինակը ուսումնասիրում է նման կառույցների գործառութային-քերականական բնութագրերը, դրանց արտահայտման միջոցները անգլերենում և հայերենում, ինչպես նաև երկու լեզուների միջև առկա կառուցվածքային տարբերություններն ու զուգադրելի հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում թարգմանական խնդիրներին, բայերի վալենտության փոփոխություններին և սինտաքսիկ վերակառուցման մեխանիզմներին։ Աշխատությունը համադրում է համեմատական լեզվաբանության, սինտաքսիսի տեսության և ֆունկցիոնալ քերականության մոտեցումները՝ առաջարկելով լեզվական կառուցվածքների ավելի խորքային ըմբռնում։ Այն օգտակար է լեզվաբանների, անգլերենի մասնագետների, թարգմանիչների և համեմատական քերականության հետազոտողների համար։

Գրականություն

Գիտական աշխատանքը նվիրված է Վահան Թեքեյանի և Վահան Տերյանի գրական առնչությունների ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել երկու մեծանուն հայ բանաստեղծների ստեղծագործական ընդհանրությունները, տարբերությունները, գեղագիտական ընկալումները և նրանց պոեզիայի հնարավոր փոխազդեցության դրսևորումները։ Ուսումնասիրության առանցքում 20-րդ դարասկզբի հայ քնարերգության զարգացման այն գործընթացներն են, որոնց շրջանակում ձևավորվում էին նոր բանաստեղծական մտածողություն, անհատական քնարական աշխարհ, լեզվական ու ոճական նոր մոտեցումներ։ Երկու հեղինակների ստեղծագործության համադրությունը հնարավորություն է տալիս առավել հստակ պատկերացնելու այդ ժամանակաշրջանի հայ պոեզիայի բազմազանությունն ու զարգացման ներքին օրինաչափությունները։ Աշխատանքի շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել նրանց գրական աշխարհայացքի հիմնական հատկանիշները, բանաստեղծական թեմաները և գեղարվեստական սկզբունքները։ Երկու բանաստեղծների պոեզիայում կարևոր տեղ են զբաղեցնում սերը, կարոտը, մենությունը, հայրենիքը, հոգևոր որոնումները, ժամանակի զգացողությունը և մարդկային ներաշխարհը։ Սակայն նույն թեմաների գեղարվեստական մեկնաբանությունը նրանց ստեղծագործություններում ունի տարբեր երանգներ և կառուցվածքային լուծումներ, ինչը թույլ է տալիս խոսել ոչ միայն ընդհանրությունների, այլև ինքնատիպության մասին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել քնարական հերոսի կերպարին։ Երկու հեղինակների մոտ էլ բանաստեղծական խոսքը հաճախ կառուցվում է անհատի ներքին ապրումների և հոգեբանական վիճակների բացահայտման շուրջ, սակայն այդ ներաշխարհի արտահայտման ձևերը պայմանավորված են յուրաքանչյուր հեղինակի անհատական գեղագիտական համակարգով։ Համեմատական վերլուծությունը կարող է ցույց տալ, թե ինչպես են անձնական զգացմունքները վերածվում ավելի լայն մշակութային և ազգային իմաստ ունեցող գեղարվեստական պատկերների։ Կարևոր ուղղություն է նաև հայրենիքի թեմայի ուսումնասիրությունը։ Թեքեյանի և Տերյանի ստեղծագործություններում հայրենիքի գաղափարը կապված է ոչ միայն տարածքի կամ պատմական հիշողության, այլև հոգևոր պատկանելության, ազգային ինքնության և կորուստների զգացողության հետ։ Այս թեմայի համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու երկու բանաստեղծների ազգային մտածողության առանձնահատկությունները և նրանց պոեզիայի պատմամշակութային ենթատեքստը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև սիրային և փիլիսոփայական քնարերգության ընդհանրություններին։ Սերը նրանց ստեղծագործություններում հաճախ հանդես է գալիս որպես մարդու ներաշխարհը բացահայտող և գոյության ավելի խոր իմաստների հասնելու միջոց։ Մենության, անցողիկության և կորուստի թեմաները նույնպես ձեռք են բերում ոչ միայն անձնական, այլև համամարդկային նշանակություն։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում լեզվական և ոճական համեմատությունը։ Կարող են ուսումնասիրվել բառապաշարի ընտրությունը, պատկերավորման միջոցները, խորհրդանշական պատկերները, երաժշտականությունը, ռիթմը, ինտոնացիան և բանաստեղծական ձևի առանձնահատկությունները։ Այս տեսանկյունից երկու հեղինակների համադրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու հայ քնարերգության արդիականացման տարբեր ուղիներ և յուրաքանչյուրի ներդրումը ժամանակակից բանաստեղծական լեզվի զարգացման գործում։ «Գրական առնչություններ» հասկացությունը կարող է ուսումնասիրվել ինչպես ուղղակի ազդեցությունների և փոխադարձ արձագանքների, այնպես էլ ավելի լայն գրական-մշակութային համատեքստի տեսանկյունից։ Կարևոր է տարբերակել փաստացի կենսագրական կամ ստեղծագործական կապերը թեմատիկ ու գեղագիտական ընդհանրություններից՝ խուսափելով միայն նմանությունների հիման վրա ուղղակի ազդեցություն ենթադրելուց։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ավելի հիմնավորված գնահատել երկու հեղինակների հարաբերությունը հայ գրականության ընդհանուր զարգացման գործընթացում։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը նպատակ ունի ներկայացնել Թեքեյանի և Տերյանի ստեղծագործությունները ոչ թե միայն զուգահեռաբար, այլև միմյանց հետ փոխհարաբերության և նույն գրական դարաշրջանի համատեքստում։ Նրանց պոեզիայի համեմատական քննությունը կարևոր է հայ նորագույն քնարերգության գեղագիտական բազմազանությունը, ազգային և անհատական թեմաների փոխկապակցվածությունը և 20-րդ դարասկզբի հայ բանաստեղծական մտածողության զարգացման առանձնահատկությունները հասկանալու համար։

Կրոն

Այս աշխատությունը վերաբերում է հայկական միջնադարյան հոգևոր գրականության կարևոր շերտերից մեկին՝ ընդգրկելով եկեղեցական աղոթքների և հոգևոր տեքստերի ժողովածու, որոնք կապված են եկեղեցական առաջնորդի աստվածաբանական ու գրական ժառանգության հետ։ Նյութում առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցնում աղոթքաբանական և օրհներգական ձևերը, որոնք արտացոլում են քրիստոնեական հավատքի դոգմատիկ և բարոյական գաղափարները՝ միաժամանակ ցուցադրելով բարձր գրական մշակույթ և լեզվական արտահայտչականություն։ Աշխատությունը նաև ընդգծում է եկեղեցական գրականության դերը միջնադարյան հայ մտավոր կյանքում, որտեղ աստվածաբանական միտքը միահյուսվում է գեղարվեստական լեզվի և ծիսական ավանդույթի հետ։ Միաժամանակ ներկայացվում է այս տեքստերի ազդեցությունը հետագա հայկական հոգևոր գրականության զարգացման վրա՝ որպես աղբյուր, որը ձևավորել է աղոթքային մտածողության և եկեղեցական պոետիկայի կարևոր հիմքեր։