Հարավային Կովկասում տարածաշրջանային քաղաքական գործընթացների վրա «փափուկ ուժի» ազդեցության մեխանիզմները

Lեզվաբանություն

Գիրքը նվիրված է բուսանուններ պարունակող դարձվածային միավորների լեզվաբանական ուսումնասիրությանը՝ անգլերենի, հայերենի և ռուսերենի համեմատական վերլուծության հիման վրա։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են նման դարձվածքների իմաստային կառուցվածքը, ձևավորման առանձնահատկությունները, մշակութային և լեզվամտածողական նշանակությունը։ Հեղինակը բացահայտում է, թե ինչպես են բույսերի անվանումները կիրառվում փոխաբերական իմաստներով, ինչպիսի պատկերացումներ և արժեքային համակարգեր են արտահայտում տարբեր լեզուներում, ինչպես նաև ինչ ընդհանրություններ ու տարբերություններ են առկա այդ լեզվական միավորների միջև։ Ներկայացվում են դարձվածքների կառուցվածքային, իմաստաբանական և գործառական առանձնահատկությունները՝ ուշադրություն դարձնելով ազգային մշակույթի, ավանդույթների և լեզվական աշխարհի արտացոլմանը։ Աշխատությունը արժեքավոր ուսումնասիրություն է լեզվաբանների, թարգմանիչների, բանասիրական մասնագիտությունների ուսանողների և բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրված են դարձվածաբանությամբ, լեզուների համեմատական ուսումնասիրությամբ և լեզվի ու մշակույթի փոխհարաբերություններով։

Պատմություն

Այս պնդումը վերաբերում է Վաղարշապատի (Էջմիածնի) պատմաաշխարհագրական տեղադրության և շարունակական բնակեցման հարցին։ Ընդհանուր պատմական և հնագիտական տվյալների համաձայն՝ Վաղարշապատը և Սուրբ Էջմիածինը գտնվում են իրենց հիմնական պատմական տարածքում, որը համարվում է Հայաստանի հնագույն բնակեցված կենտրոններից մեկը։ Վաղարշապատը եղել է Հայաստանի հին մայրաքաղաքներից և կրոնական կենտրոններից մեկը, իսկ Էջմիածնի Մայր տաճարի հիմնադրումը ավանդաբար կապվում է IV դարի սկզբի քրիստոնեացման շրջանի հետ։ Հնագիտական ուսումնասիրությունները և պատմական աղբյուրները վկայում են, որ այդ տարածքը շարունակաբար բնակեցված է եղել տարբեր դարաշրջաններում՝ չնայած երբեմն տեղի ունեցած ավերածություններին և քաղաքական փոփոխություններին։ Միևնույն ժամանակ, պատմական քաղաքների տարածքային կառուցվածքը ժամանակի ընթացքում կարող էր ենթարկվել որոշ տեղային փոփոխությունների՝ կապված բնական, սոցիալական և քաղաքաշինական գործոնների հետ, սակայն հիմնական կենտրոնական միջուկը պահպանել է իր դիրքը։ Այսպիսով, կարելի է ասել, որ Վաղարշապատը և Սուրբ Էջմիածնի հոգևոր կենտրոնը գտնվում են իրենց պատմական ձևավորման հիմնական վայրում՝ ունենալով շարունակական պատմամշակութային ներկայություն նույն տարածաշրջանում։

Իրավաբանություն

Այս աշխատությունը նվիրված է դատական իշխանության անկախության սկզբունքի համակողմանի սահմանադրաիրավական ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով դրա էությունը, նշանակությունը և դերը իրավական պետության ու ժողովրդավարական հասարակության կայացման գործընթացում։ Ուսումնասիրության առանցքում դատական իշխանության անկախության այն հիմնարար երաշխիքներն են, որոնք հնարավորություն են տալիս դատարաններին իրենց լիազորություններն իրականացնել անաչառ, օբյեկտիվ և արտաքին ազդեցություններից զերծ պայմաններում։ Աշխատության շրջանակում քննության են առնվում դատական իշխանության անկախության գաղափարի տեսական հիմքերը, դրա կապը իշխանությունների տարանջատման սկզբունքի, դատավորների անաչառության, օրենքի գերակայության և մարդու իրավունքների արդյունավետ պաշտպանության հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում դատավորի իրավական կարգավիճակին, նրա նշանակման կամ ընտրության մեխանիզմներին, պաշտոնավարման երաշխիքներին, լիազորությունների դադարեցման պայմաններին, դատավորների սոցիալական և նյութական ապահովությանը, ինչպես նաև դատական իշխանության ինքնուրույնության ապահովման ինստիտուցիոնալ միջոցներին։ Աշխատությունը կարևորում է այն հանգամանքը, որ դատական անկախությունը չի սահմանափակվում միայն դատարանի՝ գործադիր և օրենսդիր իշխանություններից ֆորմալ տարանջատմամբ, այլ ներառում է նաև դատավորի անհատական անկախությունը, դատարանների կազմակերպական և ֆինանսական ինքնուրույնությունը, դատական գործընթացներին միջամտության անթույլատրելիությունը և դատական որոշումների կայացման ազատությունը։ Քննարկվում են նաև դատական իշխանության անկախության սահմանադրական սահմանները, քանի որ անկախությունը պետք է համատեղվի դատավորների հաշվետվողականության, պատասխանատվության, օրինականության և դատական համակարգի նկատմամբ հանրային վստահության պահանջների հետ։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են վերլուծվել դատական իշխանության գործունեությունը կարգավորող սահմանադրական դրույթները, համապատասխան օրենսդրական մեխանիզմները և դատական անկախության միջազգային չափանիշները՝ հնարավորություն տալով գնահատել գործող իրավակարգավորման արդյունավետությունն ու առկա հիմնախնդիրները։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև դատական իշխանության անկախության և մարդու հիմնարար իրավունքների պաշտպանության փոխկապակցվածությունը, քանի որ անկախ և անաչառ դատարանը արդար դատաքննության իրավունքի իրացման հիմնական նախապայմաններից է։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել սահմանադրական և դատական իրավունքի մասնագետների, իրավաբանների, դատավորների, իրավաբանական ֆակուլտետների ուսանողների և հետազոտողների համար՝ որպես դատական իշխանության սահմանադրաիրավական կարգավիճակի, անկախության երաշխիքների և դրանց գործնական իրականացման խնդիրների ուսումնասիրության աղբյուր։

Բժշկություն

Աշխատությունը նվիրված է կրթական բարձր ծանրաբեռնվածությամբ և ինտենսիվ ուսուցման կազմակերպմամբ դպրոցներում սովորողների առողջության պահպանման հիգիենիկ պայմանների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում ուսումնական գործընթացի տևողության, դասացուցակի կառուցվածքի, մտավոր ծանրաբեռնվածության, դասերի և ընդմիջումների հարաբերակցության, տնային առաջադրանքների ծավալի և օրվա ընդհանուր ռեժիմի ազդեցությունն է դպրոցականների ֆիզիկական ու մտավոր աշխատունակության վրա։ Քննվում են կրթության նոր կազմակերպական ձևերի առանձնահատկությունները և դրանց համապատասխանությունը երեխաների ու դեռահասների տարիքային և ֆիզիոլոգիական հնարավորություններին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում երկարատև մտավոր աշխատանքի պայմաններում հոգնածության ձևավորմանը, ուշադրության և աշխատունակության փոփոխություններին, ինչպես նաև ուսումնական օրվա և շաբաթվա ընթացքում ծանրաբեռնվածության ճիշտ բաշխման նշանակությանը։ Դիտարկվում են դպրոցական միջավայրի հիգիենիկ գործոնները՝ դասասենյակների լուսավորությունը, օդափոխությունը, ջերմային պայմանները, աղմուկի մակարդակը, կահույքի համապատասխանությունը սովորողների տարիքային առանձնահատկություններին և ուսումնական տարածքների ընդհանուր կազմակերպումը։ Կարևորվում է նաև շարժողական ակտիվության, ֆիզիկական դաստիարակության, հանգստի և ուսումնական գործունեության հավասարակշռված համադրումը։ Հետազոտության շրջանակում ուշադրություն կարող է դարձվել սովորողների օրվա ռեժիմին, քնի և հանգստի բավարար պայմաններին, դպրոցում անցկացվող ժամանակի տևողությանը և ուսումնական ծանրաբեռնվածության տարբեր ձևերի համակցված ազդեցությանը։ Հիգիենիկ գնահատումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու այն գործոնները, որոնք կարող են նպաստել գերհոգնածության առաջացմանը կամ նվազեցնել ուսուցման արդյունավետությունը։ Ուսումնասիրվում են նաև ուսումնական գործընթացի կազմակերպման այնպիսի մոտեցումներ, որոնք հնարավորություն են տալիս պահպանել կրթության ինտենսիվությունը՝ միաժամանակ հաշվի առնելով դպրոցականների առողջության և զարգացման պահանջները։ Կարևոր նշանակություն է տրվում մանկավարժների, ծնողների և դպրոցական առողջապահական ծառայությունների համագործակցությանը՝ առողջ և անվտանգ կրթական միջավայր ձևավորելու գործում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է դպրոցական հիգիենայի, տարիքային ֆիզիոլոգիայի, հանրային առողջության և կրթության կազմակերպման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով հիմնավորել ինտենսիվ ուսուցման պայմաններում սովորողների առողջության պահպանման և ուսումնական ռեժիմի բարելավման սկզբունքները։

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է գոմաղբի աերոբային մշակման տեխնոլոգիայի կատարելագործմանը և դրա իրականացման համար անհրաժեշտ տեխնոլոգիական սարքավորումների հիմնական պարամետրերի գիտական հիմնավորմանը։ Հետազոտության հիմքում գյուղատնտեսական արտադրությունում առաջացող օրգանական թափոնների արդյունավետ օգտագործման խնդիրն է, քանի որ կենդանական ծագման թափոնների չկառավարվող կուտակումը կարող է հանգեցնել հողի, ջրի և օդի աղտոտման, իսկ ճիշտ մշակման դեպքում դրանք կարող են վերածվել արժեքավոր օրգանական պարարտանյութի։ Աերոբային մշակման էությունը օրգանական զանգվածի կենսաբանական քայքայումն է թթվածնի առկայությամբ, որի ընթացքում միկրոօրգանիզմների գործունեության շնորհիվ տեղի են ունենում օրգանական նյութերի փոխակերպման, խոնավության նվազեցման, ջերմության առաջացման և զանգվածի կայունացման գործընթացներ։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է մշակման օպտիմալ տեխնոլոգիական ռեժիմների որոշումը՝ հաշվի առնելով գոմաղբի խոնավությունը, բաղադրությունը, օդավորման ինտենսիվությունը, ջերմաստիճանը, մշակման տևողությունը և զանգվածի խառնման հաճախականությունը։ Այս գործոնների ճիշտ համադրումը հնարավորություն է տալիս արագացնել կենսաբանական քայքայման գործընթացը և ստանալ ավելի կայուն ու ագրոնոմիական տեսանկյունից պիտանի օրգանական պարարտանյութ։ Հետազոտության մեջ առանձնահատուկ նշանակություն ունի օդավորման գործընթացի ուսումնասիրությունը, քանի որ թթվածնի բավարար մատակարարումը աերոբային միկրոօրգանիզմների ակտիվության հիմնական պայմաններից է։ Օդի մատակարարման ոչ բավարար մակարդակը կարող է դանդաղեցնել քայքայումը և նպաստել անաերոբային գործընթացների առաջացմանը, մինչդեռ չափազանց ինտենսիվ օդավորումը կարող է մեծացնել էներգիայի ծախսերը և առաջացնել ջերմության ու խոնավության ավելորդ կորուստներ։ Այդ պատճառով աշխատանքը կարող է ուղղված լինել օդավորման այնպիսի ռեժիմի ընտրությանը, որը կապահովի տեխնոլոգիական արդյունավետության և էներգետիկ ծախսերի օպտիմալ հարաբերակցություն։ Կարևոր խնդիր է նաև գոմաղբի զանգվածի խառնումը։ Միատարր խառնումը նպաստում է թթվածնի ավելի հավասար բաշխմանը, ջերմաստիճանային դաշտի կարգավորմանը և ամբողջ զանգվածի համաչափ մշակմանը։ Այս գործընթացի արդյունավետությունը մեծապես կախված է օգտագործվող սարքավորման կառուցվածքից և աշխատանքային օրգանների երկրաչափական ու կինեմատիկական պարամետրերից։ Այդ պատճառով աշխատության մեջ կարող են հիմնավորվել խառնիչների, օդափոխիչ համակարգերի, փոխադրող մեխանիզմների և մշակման խցիկների կառուցվածքային չափերը, արտադրողականությունը, շարժման արագությունը և էներգետիկ պահանջները։ Հետազոտության տեխնոլոգիական մասը կարող է ներառել նաև մշակման տարբեր եղանակների համեմատական գնահատում՝ պարզելու համար, թե որ տեխնոլոգիական սխեման է առավել արդյունավետ տվյալ հումքի և արտադրական պայմանների համար։ Արդյունավետության գնահատման չափանիշներ կարող են լինել մշակման տևողությունը, ստացված պարարտանյութի որակը, օրգանական նյութերի քայքայման աստիճանը, խոնավության փոփոխությունը, էներգիայի ծախսը, սարքավորման արտադրողականությունը և աշխատանքի ինքնարժեքը։ Աշխատության կարևոր արդյունքներից կարող է լինել տեխնոլոգիական գործընթացի մեքենայացման և ավտոմատացման հնարավորությունների հիմնավորումը։ Գոմաղբի մեծածավալ մշակման դեպքում ձեռքի աշխատանքների նվազեցումը և տեխնոլոգիական գործողությունների մեքենայացումը կարող են զգալիորեն բարձրացնել արտադրողականությունը, նվազեցնել աշխատուժի ծախսերը և ապահովել մշակման ավելի կայուն ռեժիմ։ Ստացված օրգանական պարարտանյութի օգտագործումը կարող է նպաստել հողի օրգանական նյութի համալրմանը, սննդատարրերի վերադարձին գյուղատնտեսական շրջանառություն և հանքային պարարտանյութերից կախվածության որոշակի նվազեցմանը։ Միաժամանակ գոմաղբի պատշաճ աերոբային մշակումը կարևոր է բնապահպանական տեսանկյունից, քանի որ թույլ է տալիս ավելի վերահսկելի պայմաններում կառավարել գյուղատնտեսական օրգանական թափոնները։ Հետազոտության գործնական նշանակությունը կայանում է գյուղատնտեսական տնտեսություններում կիրառելի, տեխնիկապես հիմնավորված և էներգետիկորեն արդյունավետ մշակման տեխնոլոգիայի ու համապատասխան սարքավորումների պարամետրերի առաջարկման հնարավորության մեջ։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել գյուղատնտեսական ինժեներներին, ագրոնոմներին, ագրոէկոլոգներին, կենսատեխնոլոգներին, գյուղատնտեսական մեքենաների նախագծմամբ զբաղվող մասնագետներին, օրգանական պարարտանյութերի արտադրության մասնագետներին, հետազոտողներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և ագրարային մասնագիտությունների ուսանողներին։

Այլ առարկաներ

Պարբերականի տվյալ համարը նվիրված է Հայաստանի գրադարանային ոլորտի մասնագիտական, գիտամեթոդական և տեղեկատվական խնդիրների լուսաբանմանը՝ ներկայացնելով գրադարանների գործունեության տարբեր ուղղությունները, ոլորտում տեղի ունեցող փոփոխությունները և մասնագիտական փորձի զարգացման միտումները։ Հրապարակումներում կարող են քննարկվել գրադարանային սպասարկման կազմակերպումը, հավաքածուների համալրումն ու պահպանումը, մատենագիտական և տեղեկատվական աշխատանքը, ընթերցանության խթանումը, գրադարանային միջոցառումների իրականացումը և մասնագիտական համագործակցության ձևերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ժամանակակից տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ներթափանցմանը գրադարանային գործունեություն, էլեկտրոնային տեղեկատվական ռեսուրսների կիրառմանը, թվայնացման գործընթացներին և օգտվողների տեղեկատվական պահանջների փոփոխությանը։ Կարևորվում է ավանդական գրադարանային ծառայությունների և նոր տեխնոլոգիական հնարավորությունների համադրումը՝ գրադարանի հասարակական ու կրթական դերի պահպանման և ընդլայնման նպատակով։ Նյութերում կարող են ներկայացվել Հայաստանի տարբեր գրադարանների գործունեության փորձը, իրականացված ծրագրերը, մշակութային ու կրթական նախաձեռնությունները, ցուցահանդեսները, գրքի շնորհանդեսները և մասնագիտական հանդիպումները։ Պարբերականը կարևոր հարթակ է նաև գրադարանագիտության և մատենագիտության տեսական ու գործնական հարցերի քննարկման համար՝ հնարավորություն տալով մասնագետներին ներկայացնել ուսումնասիրություններ, մեթոդական առաջարկություններ և ոլորտային դիտարկումներ։ Առանձին հրապարակումներ կարող են անդրադառնալ գրքային ու ձեռագրային ժառանգության պահպանությանը, ազգային և երկրագիտական հավաքածուներին, նշանավոր գրադարանային գործիչների գործունեությանը և Հայաստանի գրադարանների պատմությանը։ Նման նյութերի համադրումը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել տվյալ ժամանակաշրջանում հայկական գրադարանային համակարգի առաջնահերթությունների, ձեռքբերումների և զարգացման խնդիրների մասին։ Հրատարակությունն օգտակար է գրադարանավարների, մատենագետների, տեղեկատվական ոլորտի մասնագետների, հետազոտողների և ուսանողների համար՝ միաժամանակ հանդես գալով որպես Հայաստանի գրադարանային կյանքի փաստագրական աղբյուր։ Ընդհանուր առմամբ տվյալ համարը նպաստում է մասնագիտական գիտելիքի տարածմանը, գրադարանների միջև փորձի փոխանակմանը և գրադարանային գործի զարգացման վերաբերյալ տեղեկատվության համակարգված ներկայացմանը։