Հայ տպագրության տարեգիրք: Մատենագիտական ցանկ (2024, թիվ 7)

Տնտեսագիտություն

Տնտեսագիտական և կառավարչական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է սահմանամերձ և բարձր լեռնային բնակավայրերի սոցիալ-տնտեսական զարգացման կառավարման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ Տավուշի և Գեղարքունիքի մարզերի օրինակով։ Քննության են առնվում նման բնակավայրերի տնտեսական ներուժը, բնակչության զբաղվածության և եկամուտների ձևավորման հնարավորությունները, սոցիալական ենթակառուցվածքների վիճակը և տարածքային զարգացման առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում աշխարհագրական դիրքով, բարձր լեռնային պայմաններով, տրանսպորտային հասանելիությամբ, բնակչության տեղաշարժով և տնտեսական գործունեության սահմանափակ հնարավորություններով պայմանավորված խնդիրներին։ Վերլուծվում են գյուղատնտեսության, փոքր և միջին ձեռնարկատիրության, ենթակառուցվածքների, սոցիալական ծառայությունների և տեղական տնտեսական նախաձեռնությունների զարգացման հնարավորությունները։ Քննարկվում են պետական ու տեղական կառավարման մարմինների դերը, տարածքային զարգացման ծրագրերի արդյունավետությունը, ֆինանսական և կազմակերպական ռեսուրսների օգտագործումը, ինչպես նաև համայնքների զարգացման կառավարման մեխանիզմների կատարելագործման ուղղությունները։ Կարևորվում է բնակավայրերի տնտեսական ակտիվության բարձրացումը, աշխատատեղերի ստեղծումը, բնակչության կենսապայմանների բարելավումը և տարածքային զարգացման անհամաչափությունների նվազեցումը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, տարածքային զարգացման և հանրային կառավարման մասնագետների, հետազոտողների, համայնքային կառավարման ոլորտի աշխատակիցների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Հոգեբանություն

Խառնվածք-ը հոգեբանական և կրթագիտական բնույթի աշխատություն է, որը նվիրված է մարդու խառնվածքի (temperament) առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ որպես անձի հոգեկան գործունեության բնածին և համեմատաբար կայուն բնութագրիչների համակարգ, աշխատությունում ներկայացվում են խառնվածքի հիմնական տեսակները՝ խոլերիկ, սանգվինիկ, ֆլեգմատիկ և մելանխոլիկ, դրանց հոգեբանական նկարագրությունները, վարքային դրսևորումները և ազդեցությունը մարդու մտածողության, հույզերի և գործունեության վրա, միաժամանակ քննարկվում են խառնվածքի և բնավորության տարբերությունները, ինչպես նաև ժառանգական և սոցիալական գործոնների փոխազդեցությունը անձի ձևավորման գործընթացում, հատուկ ուշադրություն է դարձվում խառնվածքի դերին ուսուցման, հաղորդակցության և մասնագիտական գործունեության մեջ, աշխատությունը նպատակ ունի օգնել հասկանալու անհատական տարբերությունները և դրանց հիման վրա ճիշտ կազմակերպելու կրթական ու սոցիալական փոխազդեցությունները։

Գրականություն

Աշխատությունը նվիրված է 20-րդ դարի երկրորդ կեսի հայ մանկական բանաստեղծության զարգացման հիմնական օրինաչափությունների, թեմատիկ ուղղությունների, ժանրային փոփոխությունների և գեղարվեստական որոնումների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում մանկական պոեզիայի վերափոխումն է մի քանի տասնամյակների ընթացքում՝ հաշվի առնելով ինչպես գրական գործընթացի ներքին զարգացումները, այնպես էլ հասարակական ու մշակութային միջավայրի փոփոխությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում երեխայի կերպարի, նրա ներաշխարհի, երևակայության, բնության ընկալման, ընտանիքի, ընկերության, դպրոցի և բարոյական արժեքների գեղարվեստական ներկայացմանը։ Քննվում է, թե ինչպես է ժամանակի ընթացքում փոխվում երեխային ուղղված հեղինակային խոսքը՝ առավել խրատական և ուսուցողական մոտեցումներից շարժվելով դեպի մանկական հոգեբանության, անհատականության, հումորի, խաղային մտածողության և ինքնուրույն աշխարհընկալման ավելի բազմակողմ արտահայտություն։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում բանաստեղծական լեզվի ուսումնասիրությունը՝ բառապաշարի, պատկերավորման միջոցների, ռիթմի, հանգավորման, հնչյունական կազմակերպման և կրկնությունների տեսանկյունից։ Մանկական բանաստեղծության երաժշտականությունն ու լեզվական խաղը դիտարկվում են որպես փոքր տարիքի ընթերցողի ընկալման հետ սերտորեն կապված գեղարվեստական հատկանիշներ։ Ուսումնասիրվում են նաև քնարական, պատմողական, հումորային, բնապատկերային և խաղային ստեղծագործությունների փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև ժողովրդական բանահյուսության ազդեցությունը՝ հաշվելուկների, հանելուկների, խաղիկների և այլ ձևերի ստեղծագործական վերաիմաստավորման միջոցով։ Հետազոտության շրջանակում ուշադրություն է դարձվում տարբեր սերունդների հեղինակների գեղարվեստական մոտեցումների համեմատությանը, ինչը հնարավորություն է տալիս բացահայտել շարունակականությունն ու նորարարությունը մանկական գրականության մեջ։ Առանձին նշանակություն ունի 1980–1990-ական թվականների հասարակական և մշակութային փոփոխությունների ազդեցության դիտարկումը, երբ գրականության մեջ վերանայվում էին թեմատիկ ու արժեքային մի շարք շեշտադրումներ։ Քննվում է նաև մանկական պոեզիայի երկակի գործառույթը՝ միաժամանակ գեղարվեստական հաճույք հաղորդելու և երեխայի լեզվական, հուզական ու արժեքային զարգացմանը նպաստելու տեսանկյունից։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը ներկայացնում է հայ մանկական բանաստեղծությունը որպես ինքնուրույն և զարգացող գրական համակարգ՝ բացահայտելով դրա թեմատիկ ընդլայնումը, գեղարվեստական լեզվի փոփոխությունները և երեխայի աշխարհի ներկայացման նոր ձևերի ձևավորումը։

Այլ առարկաներ

Այս աշխատանքը ներկայացնում է հակաօդային պաշտպանության ոլորտին վերաբերող հայերեն և ռուսերեն գրականության համակարգված ցանկ, որը կարող է ծառայել որպես թեմատիկ հետազոտության, ուսումնական աշխատանքի, գիտական ուսումնասիրության կամ մասնագիտական պատրաստության գրական հիմք։ Նյութը կենտրոնացած է այնպիսի աղբյուրների ընդգրկման վրա, որոնք վերաբերում են օդային հարձակման միջոցներից օբյեկտների, զորքերի և բնակչության պաշտպանության կազմակերպմանը, հակաօդային պաշտպանության համակարգերի կառուցվածքին, դրանց խնդիրներին, կառավարման սկզբունքներին, հետախուզությանը, նախազգուշացմանը և պաշտպանության արդյունավետության գնահատմանը։ Ռուսերեն մասնագիտական գրականության մեջ թեման ունի բավական հարուստ մատենագիտական ավանդույթ. Ռուսաստանի պետական գրադարանի կատալոգում, օրինակ, պահպանվում են հակաօդային պաշտպանությանը նվիրված բազմահատոր մատենագիտական ցուցիչներ, որոնք ընդգրկում են տարբեր ժամանակաշրջանների հրատարակություններ և դասակարգված են ռազմական գիտության ու հակաօդային պաշտպանության զորքերի թեմատիկ շրջանակում։ Գրականության ցանկը արժեքավոր է նաև այն պատճառով, որ թեման ներառում է ոչ միայն տեսական և կազմակերպչական հարցեր, այլև հակաօդային պաշտպանության պատմական զարգացման ուսումնասիրություն, ռազմական գործողությունների փորձի վերլուծություն և պաշտպանության համակարգերի արդյունավետության գնահատման մեթոդաբանություն։ Ռուսերեն աղբյուրների շարքում հանդիպում են ինչպես պատմական բնույթի աշխատություններ, այնպես էլ ուսումնական ձեռնարկներ և մասնագիտական հետազոտություններ։ Օրինակ՝ մատենագիտական աղբյուրներում առկա են հակաօդային պաշտպանության զորքերի պատմությանը, խոշոր օբյեկտների պաշտպանությանը, հակաօդային մարտի կազմակերպմանը և պաշտպանության արդյունավետության գնահատմանը նվիրված աշխատություններ։ Առանձին աղբյուրներ անդրադառնում են նաև հակաօդային պաշտպանության համակարգի հիմնական բաղադրիչներին՝ օդային տարածքի հետախուզությանը, նախազգուշացմանը, ավիացիոն և զենիթահրթիռային պաշտպանության միջոցներին, կառավարմանը, քողարկմանը և ռադիոէլեկտրոնային պայքարին։ Հայերեն հատվածը կարող է օգտակար լինել հատկապես մասնագիտական տերմինաբանության և հայկական կրթական ու պաշտպանական միջավայրում կիրառվող հասկացությունների ուսումնասիրության համար։ Հայերեն մասնագիտական բառարանային աղբյուրների շարքում նշվում են պաշտպանական-անվտանգային և ռազմագիտական հայերեն-ռուսերեն-անգլերեն տերմինաբանական աշխատություններ, որոնք հնարավորություն են տալիս ճիշտ հասկանալու ոլորտի հիմնական եզրույթները և դրանց համարժեքները տարբեր լեզուներով։ Այսպիսով, գրականության ցանկը կարելի է դիտարկել ոչ միայն որպես գրքերի և հրապարակումների հավաքածու, այլև որպես թեմայի ուսումնասիրման ուղղորդող գործիք, որը ընթերցողին հնարավորություն է տալիս համադրել պատմական, տեսական, կազմակերպչական և տեխնիկական մոտեցումները։ Այն հատկապես օգտակար է կուրսային, դիպլոմային, գիտահետազոտական և ուսումնական աշխատանքների պատրաստման ժամանակ, երբ անհրաժեշտ է ունենալ տարբեր տարիների և տարբեր լեզուներով հրատարակված աղբյուրների լայն շրջանակ։ Ռուսերեն գրականությունը հիմնականում ապահովում է ռազմական գիտության և հակաօդային պաշտպանության տեսության վերաբերյալ ավելի ծավալուն մասնագիտական նյութ, մինչդեռ հայերեն աղբյուրների ընդգրկումը կարևոր է տերմինաբանական հստակության, տեղական կրթական միջավայրում կիրառելիության և նյութի հայերեն ներկայացման տեսանկյունից։ Աշխատանքի ընդհանուր արժեքը պայմանավորված է նրանով, որ այն ընթերցողին հնարավորություն է տալիս թեման ուսումնասիրել տարբեր տեսանկյուններից՝ սկսած հակաօդային պաշտպանության պատմական ձևավորումից և կազմակերպչական սկզբունքներից մինչև ժամանակակից պաշտպանության համակարգերի արդյունավետության գնահատման տեսական մոտեցումները։

Այլ առարկաներ

Ժողովուրդների բարեկամության շքանշանակիր ՀՍՍՀ Ալեքսանդր Մյասնիկյանի անվան պետական գրադարանի զարգացման հիմնական ուղղությունները 1986–1990 թվականներին և մինչև 2000 թվականը (այսինքն՝ 12-րդ հնգամյա պլանի և հետագա անցումային շրջանի համատեքստում) ձևավորվել են Խորհրդային Միության վերջին փուլում սկսված գիտատեխնիկական առաջընթացի, տեղեկատվականացման միտումների և գրադարանային համակարգի արդիականացման պահանջների ազդեցությամբ։ Այդ շրջանում գրադարանի գլխավոր ռազմավարական ուղղություններից մեկը համարվել է գրքային ֆոնդերի համալրումն ու համակարգված պահպանումը, մասնավորապես՝ հայերեն, ռուսերեն և օտարալեզու գիտական, հասարակական-քաղաքական և գեղարվեստական գրականության ամբողջական հավաքագրումը, ինչպես նաև հազվագյուտ և արժեքավոր հրատարակությունների պահպանությունը հատուկ պահոցներում։ Կարևոր ուղղություն էր նաև մատենագիտական աշխատանքի կատարելագործումը՝ ազգային մատենագիտության զարգացումը, կատալոգների համակարգման բարելավումը և միասնական տեղեկատու-տեղեկատվական համակարգի ստեղծման փորձերը, որոնք պետք է հեշտացնեին գիտական և կրթական ոլորտների համար տեղեկատվության հասանելիությունը։ 1986–1990 թվականներին առանձնահատուկ ուշադրություն էր դարձվում գրադարանի նյութատեխնիկական բազայի արդիականացմանը, ընթերցասրահների ընդլայնմանը, ծառայությունների որակի բարձրացմանը և օգտվողների թվի աճին համապատասխան աշխատանքների կազմակերպմանը։ Միաժամանակ սկսվում էին առաջին քայլերը գրադարանային գործընթացների ավտոմատացման ուղղությամբ՝ փորձելով ներդնել հաշվառման և կատալոգավորման նոր տեխնիկական միջոցներ, որոնք հետագայում պետք է հիմք դառնային թվային համակարգերի զարգացման համար։ Մինչև 2000 թվականը, արդեն հետխորհրդային շրջանում, գրադարանի զարգացման հիմնական ուղղությունները վերափոխվեցին՝ պայմանավորված քաղաքական և տնտեսական փոփոխություններով․ առաջնային դարձավ տեղեկատվական տեխնոլոգիաների ներդրումը, էլեկտրոնային կատալոգների ստեղծումը, միջազգային գրադարանային ցանցերին ինտեգրումը և տեղեկատվական փոխանակման ընդլայնումը։

Իրավաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում դատական իշխանության անկախության ապահովման կարևոր ինստիտուտներից մեկի կազմավորման և գործունեության հետ կապված իրավական ու կազմակերպական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Վերլուծվում են համապատասխան մարմնի ձևավորման սկզբունքները, կազմը, անդամների ընտրության կամ նշանակման ընթացակարգերը, լիազորությունների շրջանակը և դատական համակարգում նրա ունեցած դերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում դատավորների անկախության երաշխավորմանը, նրանց նշանակման, պաշտոնավարման և կարգապահական պատասխանատվության հետ կապված գործընթացներին, ինչպես նաև դատական իշխանության ինքնուրույնության և արդյունավետ գործունեության ապահովման մեխանիզմներին։ Իրավահամեմատական վերլուծության միջոցով ուսումնասիրվում են տարբեր պետություններում գործող համանման կառույցների կազմակերպման և գործունեության առանձնահատկությունները՝ հնարավորություն տալով բացահայտել տարբեր իրավական համակարգերում կիրառվող մոտեցումների ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Քննարկվում են մարմնի իրավական կարգավիճակի, լիազորությունների իրականացման, որոշումների ընդունման և այլ պետական մարմինների հետ փոխհարաբերությունների վերաբերյալ տեսական ու գործնական խնդիրներ։ Անդրադարձ է կատարվում նաև օրենսդրական կարգավորման կատարելագործման հնարավոր ուղղություններին և այն իրավական երաշխիքներին, որոնք կարող են նպաստել դատական համակարգի անկախության, հաշվետվողականության և արդյունավետության ամրապնդմանը։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել Հայաստանի դատական կառավարման համակարգի զարգացման առանձնահատկությունների և դրա կատարելագործման վերաբերյալ իրավահամեմատական մոտեցումների մասին։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել իրավաբանների, դատական համակարգի մասնագետների, հետազոտողների, դասախոսների և իրավագիտություն ուսումնասիրող ուսանողների համար։