Հայաստանի ԳԿՀ-երը 1990 թվականին։ Աշխատանքների վերլուծություն և մեթոդական հանձնարարականներ։

Իրավաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է համակարգչային հանցավորության դեմ պայքարի հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով կիբեռտիրույթում իրականացվող հանցագործությունների կանխարգելման, բացահայտման և դրանց համար պատասխանատվության ապահովման իրավական ու գործնական մեխանիզմները։ Ուսումնասիրության շրջանակում ներկայացվում են համակարգչային հանցագործությունների հիմնական բնութագրերը, դրանց տեսակները և առանձնահատկությունները, ինչպես նաև թվային տեխնոլոգիաների արագ զարգացման պայմաններում հանցավորության նոր ձևերի առաջացման պատճառներն ու դրսևորումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տեղեկատվական համակարգերի, համակարգչային տվյալների և թվային ենթակառուցվածքների նկատմամբ կատարվող ապօրինի գործողություններին, անձնական և ֆինանսական տվյալների պաշտպանության խնդիրներին, ինչպես նաև տեղեկատվական ռեսուրսների անվտանգության ապահովմանը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ համակարգչային հանցագործությունների բացահայտման ընթացքում առաջացող ապացուցողական խնդիրներին, թվային ապացույցների հավաքագրման և պահպանման առանձնահատկություններին, իրավապահ մարմինների մասնագիտական կարողություններին և տեխնիկական միջոցների կիրառմանը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում նաև միջազգային համագործակցությանը, քանի որ կիբեռհանցագործությունները հաճախ չեն սահմանափակվում մեկ պետության իրավազորության շրջանակներում և պահանջում են տարբեր երկրների իրավապահ ու մասնագիտացված կառույցների համակարգված գործողություններ։ Ուսումնասիրության շրջանակում քննարկվում են հանցագործությունների կանխարգելման, կիբեռանվտանգության մշակույթի ձևավորման, մասնագիտական պատրաստվածության բարձրացման և իրավական կարգավորման կատարելագործման հնարավոր ուղղությունները։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել իրավաբանների, իրավապահ մարմինների աշխատակիցների, կիբեռանվտանգության մասնագետների, հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը համակարգչային հանցավորության դեմ պայքարը դիտարկում է որպես իրավական, տեխնիկական և կազմակերպական միջոցների համակցություն՝ ընդգծելով կանխարգելման, արդյունավետ քննության, միջազգային համագործակցության և թվային միջավայրում անձանց ու կազմակերպությունների իրավունքների պաշտպանության կարևորությունը։

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է խաղողի նոր սելեկցիոն սորտերից անապակ, կիսաքաղցր և աղանդերային գինիների ստացման տեխնոլոգիայի մշակմանը և դրանց տեխնոլոգիական ու որակական առանձնահատկությունների ուսումնասիրմանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է որոշել նորաստեղծ խաղողի սորտերի պիտանիությունը տարբեր տիպի գինիների արտադրության համար, բացահայտել դրանց ֆիզիկաքիմիական և տեխնոլոգիական հատկությունները և մշակել հումքի վերամշակման այնպիսի եղանակներ, որոնք կապահովեն պատրաստի արտադրանքի բարձր որակ և կայունություն։ Ուսումնասիրության սկզբնական փուլում կարող են գնահատվել խաղողի սորտերի բերքատվությունը, հասունացման ժամկետները, ողկույզի և հատապտղի կառուցվածքը, շաքարայնությունը, թթվայնությունը, հյութատվությունը և այլ ցուցանիշներ, որոնք կարևոր են գինեգործական հումքի գնահատման համար։ Հատուկ նշանակություն ունի շաքարների և օրգանական թթուների հարաբերակցությունը, քանի որ այդ ցուցանիշները մեծապես պայմանավորում են ապագա գինու ալկոհոլային աստիճանը, համային հավասարակշռությունը և տեխնոլոգիական ուղղվածությունը։ Անապակ գինիների դեպքում հետազոտությունը կարող է կենտրոնանալ բնական խմորման ընթացքի, շաքարների լիարժեք փոխակերպման, խմորման պայմանների և ստացվող գինենյութի որակական ցուցանիշների վրա։ Կիսաքաղցր և աղանդերային գինիների արտադրության դեպքում առանձնահատուկ կարևորություն է ստանում մնացորդային շաքարի անհրաժեշտ մակարդակի ձևավորումը և պահպանումը, ինչպես նաև քաղցրության, թթվայնության, ալկոհոլայնության և բուրավետության միջև հավասարակշռության ապահովումը։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել խաղողի վերամշակման տարբեր եղանակներ՝ հատապտուղների ճզմում, մամլում, հյութի առանձնացում, նախնական պարզեցում և խմորման նախապատրաստում։ Կարևոր է նաև խմորասնկերի ընտրությունը և խմորման ռեժիմների օպտիմալացումը, քանի որ միկրոօրգանիզմների կենսագործունեությունը կարող է էապես ազդել ինչպես ալկոհոլի առաջացման, այնպես էլ գինու բույրի և համային բնութագրերի վրա։ Հետազոտությունը կարող է ներառել տարբեր ջերմաստիճանային պայմանների, խմորման տևողության և տեխնոլոգիական միջամտությունների համեմատական ուսումնասիրություն՝ յուրաքանչյուր սորտի համար առավել արդյունավետ տարբերակը որոշելու նպատակով։ Պատրաստի գինիների գնահատման ժամանակ կարող են ուսումնասիրվել ալկոհոլի պարունակությունը, մնացորդային շաքարները, տիտրվող և ցնդող թթուները, pH-ը, ընդհանուր քաղվածքային նյութերը և այլ ֆիզիկաքիմիական ցուցանիշներ։ Դրանց հետ մեկտեղ կարևոր նշանակություն ունի օրգանոլեպտիկ գնահատումը, որի միջոցով որոշվում են գինու գույնը, թափանցիկությունը, բույրը, համը, հետհամը և ընդհանուր ներդաշնակությունը։ Տարբեր սելեկցիոն սորտերից ստացված գինիների համեմատությունը հնարավորություն է տալիս պարզել, թե դրանցից որոնք են առավել նպատակահարմար որոշակի տիպի արտադրանքի ստացման համար։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից կարող է լինել նաև տեխնոլոգիական սխեմայի կատարելագործումը՝ հումքի հատկություններին համապատասխան։ Նպատակահարմար տեխնոլոգիական ռեժիմի ընտրությունը կարող է հնարավորություն տալ առավել լիարժեք պահպանելու խաղողի բնական բուրավետ և ֆենոլային միացությունները, նվազեցնելու անցանկալի օքսիդացման գործընթացները և ստանալու կայուն որակական բնութագրերով գինիներ։ Աշխատության մեջ կարող է գնահատվել նաև պատրաստի արտադրանքի պահպանման ընթացքում որակական ցուցանիշների փոփոխությունը՝ պարզելու համար մշակված տեխնոլոգիայի ապահոված կայունության աստիճանը։ Հետազոտության գործնական նշանակությունը կայանում է նրանում, որ նոր սելեկցիոն սորտերի ներգրավումը գինեգործության մեջ կարող է ընդլայնել տեղական հումքային բազան, մեծացնել արտադրվող գինիների տեսականին և ստեղծել նոր մրցունակ արտադրատեսակներ։ Մշակված տեխնոլոգիական լուծումները կարող են կիրառվել գինեգործական ձեռնարկություններում՝ համապատասխան սորտերի արդյունաբերական վերամշակման և տարբեր ոճի գինիների արտադրության կազմակերպման համար։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել գինեգործներին, սննդի տեխնոլոգներին, խաղողագործներին, սելեկցիոներներին, գինու արտադրությամբ զբաղվող մասնագետներին, գիտահետազոտական կազմակերպություններին, ինչպես նաև սննդի տեխնոլոգիայի և գյուղատնտեսության ոլորտների ուսանողներին ու հետազոտողներին։

Այլ առարկաներ

Տարրական էկոնոմետրիկա գիրքը հանդիսանում է էկոնոմետրիկայի հիմունքներին նվիրված ուսումնական աշխատություն, որը նախատեսված է առաջին հերթին տնտեսագիտության և հարակից մասնագիտությունների ուսանողների համար։ Այն կառուցված է այնպես, որ ընթերցողը քայլ առ քայլ ծանոթանա էկոնոմետրիկայի հիմնական գաղափարներին՝ սկսելով տվյալների վերլուծության սկզբունքներից և հասնելով պարզ ռեգրեսիոն մոդելների կառուցման ու գնահատման մեթոդներին։ Հեղինակը հատուկ ուշադրություն է դարձնում մաթեմատիկական և վիճակագրական հիմքերի մատչելի ներկայացմանը՝ փորձելով նվազագույնի հասցնել բարդ ձևակերպումները և առավելագույնս կենտրոնանալ դրանց կիրառական նշանակության վրա։ Գրքում ներկայացված են գծային ռեգրեսիայի մոդելներ, նվազագույն քառակուսիների մեթոդը, գնահատումների հատկությունները, ինչպես նաև հիմնական վիճակագրական թեստերը, որոնք օգտագործվում են տնտեսական տվյալների վերլուծության մեջ։ Նյութը ուղեկցվում է օրինակներով և վարժություններով, որոնք նպաստում են տեսական գիտելիքների ամրապնդմանը և գործնական հմտությունների ձևավորմանը։ Գիրքը առանձնանում է իր պարզությամբ և ուսուցողական կառուցվածքով, ինչի շնորհիվ այն հարմար է նաև այն ընթերցողների համար, ովքեր առաջին անգամ են առնչվում Էկոնոմետրիկա առարկային։

Տնտեսագիտություն

Այս աշխատությունը նվիրված է ձեռնարկատիրական ունակությունների ձևավորման և ձեռնարկատիրական գործունեության հետ կապված ռիսկերի տեսական ու մեթոդաբանական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության մեջ վերլուծվում է ձեռնարկատիրության էությունը՝ որպես տնտեսական գործունեության հատուկ ձև, որի հիմքում ընկած են նախաձեռնողականությունը, նորարարությունը, որոշումների ընդունման կարողությունը և պատասխանատվությունը անորոշության պայմաններում։ Աշխատությունում ներկայացվում են ձեռնարկատիրական ունակությունների հիմնական բաղադրիչները՝ ստեղծարար մտածողությունը, կազմակերպչական հմտությունները, շուկայական իրավիճակի գնահատման կարողությունը և ռազմավարական պլանավորման ունակությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ռիսկերի տեսակներին՝ ֆինանսական, արտադրական, շուկայական և կառավարչական, ինչպես նաև դրանց գնահատման և նվազեցման մեթոդներին։ Վերլուծվում են ռիսկերի կառավարման տեսությունները, հավանականության և անորոշության պայմաններում որոշումների ընդունման մոդելները, ինչպես նաև ձեռնարկատիրական վարքագծի առանձնահատկությունները։ Աշխատությունը ներկայացնում է նաև գործնական մոտեցումներ՝ ուղղված ձեռնարկատիրական գործունեության արդյունավետության բարձրացմանը և ռիսկերի օպտիմալ կառավարմանը։ Հետազոտությունը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, բիզնեսի կառավարման մասնագետների, ձեռնարկատերերի, ուսանողների և տնտեսական քաղաքականության մշակմամբ հետաքրքրվողների համար։

Գյուղատնտեսություն

Այս աշխատությունը ներկայացնում է գյուղատնտեսության ոլորտում նոր լույս տեսած գրքերի տեղեկատու-մատենագիտական ցանկը՝ նպատակ ունենալով համակարգված կերպով ներկայացնել արդի գիտական և կիրառական հրապարակումները։ Նյութը ընդգրկում է բուսաբուծությանը, անասնաբուծությանը, հողագիտությանը, ագրոտեխնոլոգիաներին, բույսերի պաշտպանության միջոցներին, ոռոգման համակարգերին և գյուղատնտեսական տնտեսագիտությանը նվիրված նոր գրքեր, որոնք արտացոլում են ոլորտի ժամանակակից զարգացման միտումները և նորարարական մոտեցումները։ Ցանկում ներառված հրատարակությունները դասակարգված են ըստ թեմատիկ ուղղությունների՝ հնարավորություն տալով արագ կողմնորոշվել գիտական և մասնագիտական տեղեկատվության բազմազանության մեջ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում կայուն գյուղատնտեսության, կլիմայական փոփոխությունների պայմաններում արտադրողականության բարձրացման, օրգանական գյուղատնտեսության և ագրոտեխնոլոգիական նոր լուծումների վերաբերյալ աշխատանքներին։ Աշխատությունը ծառայում է որպես տեղեկատվական աղբյուր հետազոտողների, ուսանողների և ոլորտի մասնագետների համար՝ նպաստելով գյուղատնտեսական գիտության նոր գրականության հասանելիությանը և կիրառական նշանակության բարձրացմանը։

Լեզվաբանություն

Աշխատությունը հայերենի, մասնավորապես գրաբարի քերականական կառուցվածքի ուսումնասիրությանն ու ուսուցմանը նվիրված դասական լեզվաբանական աշխատություն է, որի հեղինակը Միքայել Չամչյանն է (1738–1823)՝ Մխիթարյան միաբանության նշանավոր գործիչ, պատմաբան, լեզվաբան և աստվածաբան։ Առաջին անգամ 1779 թվականին Վենետիկում հրատարակված այս աշխատությունը երկար ժամանակ ծառայել է որպես գրաբարի ուսուցման կարևոր դասագիրք և նշանակալի ազդեցություն ունեցել հայ քերականագիտական մտքի զարգացման վրա։ Այն համակարգված ձևով ներկայացնում է լեզվի քերականական կանոնները, խոսքի մասերը, բառերի կազմությունն ու փոփոխությունը, հոլովման և խոնարհման ձևերը, բառերի միջև քերականական համաձայնության սկզբունքները, ինչպես նաև գրավոր խոսքի կառուցման առանձնահատկությունները։ Հեղինակը ձգտում է նկարագրել հայերենի ներքին օրինաչափությունները և քերականական կանոնները ներկայացնել հայերեն լեզվական ավանդույթի հիման վրա՝ անդրադառնալով նաև նախորդ քերականագիտական աշխատությունների մոտեցումներին։ Գիրքը նպաստել է գրաբարի ուսուցման կազմակերպմանը, հայերեն քերականական տերմինաբանության զարգացմանը և լեզվի կառուցվածքի համակարգված ուսումնասիրությանը։ Աշխատությունը բազմիցս վերահրատարակվել է տարբեր ժամանակներում և տարբեր վայրերում, այդ թվում՝ Վենետիկում ու Մոսկվայում։ Այն կարևոր աղբյուր է գրաբարի պատմական քերականության, հայ լեզվաբանության զարգացման, հայ կրթական ավանդույթների և Մխիթարյան միաբանության գիտական ժառանգության ուսումնասիրության համար։