Հայաստանի Հանրապետության արդյունաբերության զարգացման և արտահանման հիմնախնդիրները

Պատմություն

Հայկական սփյուռքի պատմության որոշ հիմնախնդիրներ-ը պատմագիտական և սփյուռքագիտական վերլուծական աշխատություն է, որը ուսումնասիրում է հայկական սփյուռքի ձևավորման, զարգացման և ինքնակազմակերպման հիմնական փուլերը՝ սկսած վաղ գաղթականական շարժումներից մինչև 20-րդ դարի ցեղասպանությունից հետո ձևավորված մեծածավալ սփյուռքային համայնքները և ժամանակակից գլոբալ սփյուռքի կառուցվածքը, աշխատությունում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հիմնախնդիրներին, որոնք ուղեկցել են սփյուռքահայության պատմական ընթացքը՝ ինքնության պահպանման մեխանիզմները օտար միջավայրերում, լեզվի և մշակույթի փոխանցման դժվարությունները, կրթական և եկեղեցական հաստատությունների դերը, ինչպես նաև հայրենիքի հետ հարաբերությունների քաղաքական, տնտեսական և մշակութային կողմերը, միաժամանակ քննարկվում են ներսփյուռքային տարբերությունները՝ կապված բնակության երկրներով, սոցիալական ինտեգրման մակարդակով և ազգային ինքնության պահպանման տարբեր մոդելներով, աշխատությունը փորձում է ցույց տալ, որ հայկական սփյուռքը ոչ միայն պատմական հետևանք է, այլ նաև ակտիվ գործոն, որը շարունակաբար ազդել է Հայաստանի պետական, մշակութային և տնտեսական զարգացումների վրա, ձևավորելով փոխկապակցված համակարգ հայրենիքի և աշխարհասփյուռ համայնքների միջև։

Գրականություն

Այս աշխատանքը համեմատական վերլուծության շրջանակում ուսումնասիրում է երկու ազգային գրական ավանդույթների կարևոր արձակագիրների ստեղծագործական աշխարհը՝ բացահայտելով նրանց գրական մտածողության, թեմատիկ մոտեցումների և գեղարվեստական արտահայտչաձևերի զուգահեռներն ու տարբերությունները։ Հեղինակը դիտարկում է, թե ինչպես են երկու արձակագիրները ներկայացնում մարդու ներաշխարհը, գյուղական իրականությունը, սոցիալական փոփոխությունների ազդեցությունը անհատի վրա և բարոյական ընտրության բարդությունները՝ յուրաքանչյուրը իր մշակութային միջավայրի առանձնահատկություններով պայմանավորված։ Վերլուծության մեջ առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կերպարների հոգեբանական խորությանը, լեզվական արտահայտչականությանը և պատմողական կառուցվածքի յուրահատկություններին, որոնք ձևավորում են երկու տարբեր, սակայն գաղափարապես մոտեցող գրական աշխարհներ։ Շեշտվում է մարդու և հասարակության հարաբերության խնդիրը, ավանդականի և նորի բախումը, ինչպես նաև պարզ կյանքի մեջ թաքնված փիլիսոփայական իմաստների բացահայտումը։

Հոգեբանություն

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է էթնիկ կարծրատիպերի դերի ուսումնասիրությանը անձի ինքնագիտակցության համակարգում՝ բացահայտելով, թե ինչպես են սեփական և այլ էթնիկ խմբերի վերաբերյալ ձևավորված պատկերացումները մասնակցում անձի ինքնաճանաչման, ինքնագնահատականի, սոցիալական նույնականացման և միջխմբային հարաբերությունների ձևավորմանը։ Հետազոտության հիմքում այն մոտեցումն է, որ մարդու ինքնագիտակցությունը միայն անհատական հատկանիշների մասին պատկերացումների ամբողջություն չէ․ այն ձևավորվում է նաև սոցիալական միջավայրի, մշակութային նորմերի, խմբային պատկանելության և այլ մարդկանց հետ փոխհարաբերությունների ազդեցությամբ։ Այս համատեքստում էթնիկ կարծրատիպերը կարող են դառնալ այն ճանաչողական և սոցիալական մեխանիզմներից մեկը, որոնց միջոցով անձը դասակարգում և մեկնաբանում է սոցիալական իրականությունը։ Աշխատության շրջանակում կարող է ուսումնասիրվել «ես»-ի և էթնիկ խմբի փոխհարաբերությունը։ Անձը սեփական էթնիկ պատկանելության մասին պատկերացումները ձևավորում է ընտանիքի, կրթական միջավայրի, մշակույթի, լեզվի, պատմական հիշողության, հասարակական արժեքների և միջանձնային շփումների ազդեցությամբ։ Այդ պատկերացումները կարող են ներառել խմբին վերագրվող դրական կամ բացասական հատկանիշներ և որոշ դեպքերում դառնալ անձի ինքնության բաղադրիչ։ Այս գործընթացը կապված է սոցիալական նույնականացման հետ, երբ անհատը իրեն ընկալում է որպես որոշակի սոցիալական խմբի անդամ և սեփական «ես»-ի որոշ կողմերը կապում է այդ խմբի հետ։ Էթնիկ կարծրատիպերը կարող են ունենալ մի շարք գործառույթներ։ Դրանք կարող են պարզեցնել սոցիալական տեղեկատվության մշակումը՝ թույլ տալով անձին արագ կողմնորոշվել բազմազան սոցիալական միջավայրում, սակայն միաժամանակ կարող են հանգեցնել իրականության չափազանց ընդհանրացված կամ խեղաթյուրված ընկալման։ Կարծրատիպը սովորաբար վերաբերում է խմբի անդամներին վերագրվող ընդհանրացված հատկանիշներին և պարտադիր չէ, որ համապատասխանի տվյալ խմբի յուրաքանչյուր անհատի իրական առանձնահատկություններին։ Հետևաբար աշխատանքում կարևոր է տարբերակել կարծրատիպային պատկերացումը անհատական փորձից և փաստացի վարքային հատկանիշներից։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություն կարող է լինել սեփական էթնիկ խմբի և այլ խմբերի նկատմամբ վերաբերմունքի փոխկապակցվածության բացահայտումը։ Սեփական խմբին դրական հատկանիշների վերագրումը կարող է նպաստել խմբային պատկանելության զգացման և դրական սոցիալական ինքնության ամրապնդմանը, մինչդեռ այլ խմբերի նկատմամբ բացասական կարծրատիպերը կարող են մեծացնել սոցիալական հեռավորությունը և միջխմբային անվստահությունը։ Այս պատճառով էթնիկ կարծրատիպերի գործառույթը պետք է դիտարկել ոչ միայն անձի ներաշխարհի, այլև միջխմբային հարաբերությունների համատեքստում։ Աշխատության մեջ կարող է ուսումնասիրվել նաև կարծրատիպերի ազդեցությունը ինքնագնահատականի վրա։ Եթե անձի սեփական խմբի նկատմամբ հասարակության մեջ գերակշռում են դրական պատկերացումներ, այդ խմբային պատկանելությունը որոշ պայմաններում կարող է նպաստել դրական ինքնագնահատականի ձևավորմանը։ Հակառակ դեպքում՝ բացասական սոցիալական կարծրատիպերի ազդեցությունը կարող է առաջացնել ներքին հակասություններ, ինքնարժեքի նվազում կամ սեփական խմբային պատկանելությունը թաքցնելու ցանկություն։ Այսպիսի գործընթացները հատկապես կարևոր են բազմազգ հասարակություններում, որտեղ տարբեր խմբերի միջև սոցիալական դիրքերի, հեղինակության և փոխհարաբերությունների տարբերությունները կարող են անդրադառնալ անձի ինքնագիտակցության վրա։ Հետազոտությունը կարող է ներառել էթնիկ ինքնագիտակցության բաղադրիչների ուսումնասիրություն՝ էթնիկ պատկանելության գիտակցում, խմբի նկատմամբ հուզական վերաբերմունք, խմբային արժեքների ընդունում, մշակութային նույնականացում և սեփական խմբի հետ կապի ինտենսիվություն։ Այս ցուցանիշների համադրումը կարծրատիպային պատկերացումների հետ հնարավորություն է տալիս պարզելու, թե ինչ պայմաններում են կարծրատիպերը դառնում ինքնության ամրապնդող գործոն, իսկ երբ՝ հակասությունների և սոցիալական լարվածության աղբյուր։ Մեթոդաբանական տեսանկյունից նման ուսումնասիրությունը կարող է հիմնվել հարցաթերթերի, ասոցիատիվ մեթոդների, ինքնագնահատման սանդղակների, սոցիալական հեռավորության չափման և խմբային նույնականացման մեթոդների վրա։ Ստացված տվյալների վիճակագրական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս որոշել էթնիկ կարծրատիպերի և ինքնագիտակցության տարբեր բաղադրիչների միջև առկա կապերը։ Կարող են համեմատվել տարբեր տարիքային, կրթական կամ սոցիալական խմբերի ներկայացուցիչներ՝ պարզելու համար, թե ինչպիսի պայմաններում են կարծրատիպային պատկերացումները առավել արտահայտված կամ փոփոխական։ Կարևոր է նաև դիտարկել կարծրատիպերի փոփոխականությունը։ Դրանք կայուն և անփոփոխ պատկերացումներ չեն․ անձնական շփումները, կրթությունը, միջմշակութային հաղորդակցությունը, հասարակական փոփոխությունները և նոր տեղեկատվությունը կարող են վերափոխել նախկինում ձևավորված կարծրատիպերը։ Հետևաբար աշխատանքը կարող է անդրադառնալ այն գործոններին, որոնք նպաստում են կարծրատիպերի պահպանմանը կամ հաղթահարմանը։ Կրթական միջավայրը, մասնավորապես, կարող է կարևոր դեր ունենալ՝ զարգացնելով քննադատական մտածողություն և տարբեր մշակույթների նկատմամբ ավելի բազմակողմանի ընկալում։ Աշխատության գործնական նշանակությունն այն է, որ դրա արդյունքները կարող են կիրառվել հոգեբանական խորհրդատվության, կրթության, միջմշակութային հաղորդակցության, երիտասարդների սոցիալականացման և միջէթնիկ հարաբերությունների բարելավման ծրագրերում։ Էթնիկ կարծրատիպերի գործառույթների բացահայտումը կարող է օգնել հասկանալու միջխմբային թյուրիմացությունների և նախապաշարմունքների հոգեբանական հիմքերը և մշակելու դրանց նվազեցմանն ուղղված մեթոդներ։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը էթնիկ կարծրատիպերը դիտարկում է որպես անձի սոցիալական ճանաչողության և ինքնագիտակցության համակարգում գործող բազմագործոն երևույթ, որը կարող է միաժամանակ կատարել կողմնորոշիչ, նույնականացնող և պաշտպանական գործառույթներ, բայց որոշ պայմաններում նաև նպաստել նախապաշարմունքների, սոցիալական հեռավորության և միջխմբային հակասությունների ձևավորմանը։

Ֆինանսներ

Այս աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում ֆինանսական միջնորդության ոլորտում առկա կառավարչական խնդիրների, գործընթացների արդյունավետության և զարգացման հիմնական ուղղությունների ուսումնասիրությանը։ Այն ներկայացնում է ֆինանսական համակարգի մասնակիցների՝ բանկերի, վարկային կազմակերպությունների, ապահովագրական ընկերությունների և այլ ֆինանսական կառույցների գործունեության առանձնահատկությունները՝ դիտարկելով դրանց դերը տնտեսության կայուն զարգացման ապահովման գործում։ Գրքում ուսումնասիրվում են ֆինանսական ռեսուրսների ներգրավման և բաշխման մեխանիզմները, ֆինանսական միջնորդների կողմից իրականացվող գործառույթները, կառավարման արդյունավետության բարձրացման հնարավորությունները և ոլորտում առկա մարտահրավերները։ Աշխատությունը անդրադառնում է նաև ֆինանսական շուկայի զարգացման վրա ազդող տնտեսական, իրավական և ինստիտուցիոնալ գործոններին, ներկայացնում է միջազգային փորձի կիրառման հնարավորությունները և առաջարկում է մոտեցումներ ֆինանսական միջնորդության գործընթացների կատարելագործման համար։ Նյութը կարող է օգտակար լինել տնտեսագիտության, ֆինանսների և կառավարման ոլորտների ուսանողների, հետազոտողների, մասնագետների և բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրված են Հայաստանի ֆինանսական համակարգի կառուցվածքով, զարգացման միտումներով և կառավարման հիմնախնդիրներով։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է Ճապոնիայի արտաքին քաղաքականության ուսումնասիրությանը Պարսից ծոցի տարածաշրջանում 1981–2011 թվականների ընթացքում՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով Ծոցի համագործակցության խորհրդի հետ նրա հարաբերությունների զարգացմանը։ Հեղինակը վերլուծում է Ճապոնիայի տնտեսական, քաղաքական և ռազմավարական շահերը Մերձավոր Արևելքում, ինչպես նաև տարածաշրջանի երկրների հետ համագործակցության հիմնական ուղղությունները՝ էներգետիկ անվտանգության, առևտրատնտեսական կապերի, ներդրումների և դիվանագիտական փոխգործակցության շրջանակներում։ Ուսումնասիրության ընթացքում ներկայացվում են Պարսից ծոցի տարածաշրջանի աշխարհաքաղաքական նշանակությունը Ճապոնիայի համար, նավթային ռեսուրսներից կախվածության ազդեցությունը արտաքին քաղաքական որոշումների վրա և միջազգային իրադարձությունների, այդ թվում՝ տարածաշրջանային հակամարտությունների ու գլոբալ քաղաքական փոփոխությունների ազդեցությունը ճապոնական մոտեցումների ձևավորման վրա։ Աշխատանքում քննարկվում են նաև Ծոցի համագործակցության խորհրդի ստեղծման, զարգացման և Ճապոնիայի հետ հարաբերությունների խորացման գործընթացները՝ բացահայտելով երկկողմ և բազմակողմ համագործակցության առանձնահատկությունները։ Գիրքը համադրում է պատմաքաղաքական վերլուծությունը և միջազգային հարաբերությունների ուսումնասիրությունը՝ արժեքավոր նյութ ներկայացնելով արևելագետների, քաղաքագետների, պատմաբանների, միջազգային հարաբերությունների մասնագետների, հետազոտողների և ուսանողների համար՝ նպաստելով Ճապոնիայի արտաքին քաղաքականության և Մերձավոր Արևելքի միջազգային գործընթացների ավելի խոր ըմբռնմանը։

Լրագրություն

Աշխատությունը նվիրված է 19-րդ դարի երկրորդ կեսին արևելահայ իրականության մեջ մանկավարժական պարբերական մամուլի ձևավորման, կայացման և զարգացման հիմնական միտումների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտությունը դիտարկում է մանկավարժական մամուլը ոչ միայն որպես կրթությանն ու դպրոցին վերաբերող տեղեկատվության տարածման միջոց, այլև որպես հասարակական-մշակութային և լուսավորական կարևոր հարթակ, որտեղ քննարկվում էին կրթության կազմակերպման, դպրոցի զարգացման, ուսուցչի դերի, դաստիարակության, կրթության մատչելիության և ազգային կրթական ինքնության հետ կապված հիմնահարցերը։ Աշխատության թեման 2008 թվականին պաշտպանված թեկնածուական ատենախոսության թեմա է, որի հեղինակը Անահիտ Խորենի Բրուտյանն է։ Ուսումնասիրության ժամանակագրական շրջանակը ներառում է այն շրջանը, երբ արևելահայ հասարակական կյանքում կրթական և լուսավորական գաղափարները սկսեցին առավել ակտիվորեն արտահայտվել պարբերական մամուլի միջոցով։ Այդ ժամանակաշրջանում Թիֆլիսը դարձավ արևելահայ մտավոր և հրատարակչական կյանքի կարևոր կենտրոն, որտեղ 19-րդ դարի ընթացքում ձևավորվեց բազմազան պարբերական մամուլ, այդ թվում՝ մանկավարժական և մանկապատանեկան ուղղվածության հրատարակություններ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են վերլուծվել մանկավարժական պարբերականների առաջացման նախադրյալները, դրանց խմբագրական քաղաքականությունը, թեմատիկ ուղղությունները, հեղինակային կազմը և ընթերցողական հասցեատերերը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում այն հարցի ուսումնասիրությունը, թե ինչպես էին պարբերականները արձագանքում ժամանակի կրթական խնդիրներին և ինչպիսի պատկերացումներ էին ձևավորում նոր դպրոցի, ուսուցման բովանդակության ու դաստիարակության նպատակների վերաբերյալ։ Այդ մամուլում կրթական թեմաները փոխկապակցվում էին հասարակական առաջընթացի և ազգային մշակույթի պահպանման խնդիրների հետ՝ կրթությունը դիտարկելով որպես հասարակության զարգացման և լուսավորության կարևոր միջոց։ Աշխատանքում առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել դպրոցի և կրթության հիմնախնդիրների ներկայացմանը, քանի որ 19-րդ դարի արևելահայ մանկավարժական մամուլում դպրոցական կյանքի, ուսուցման և կրթական կազմակերպման հարցերը կազմել են քննարկումների կարևոր ուղղություններից մեկը։ Այս թեմայով հեղինակի առանձին ուսումնասիրություն նույնպես հրապարակվել է 2009 թվականին։ Կարող է ուսումնասիրվել նաև կանանց կրթության խնդրի ներկայացումը, որը ևս 19-րդ դարի արևելահայ մանկավարժական մամուլի կարևոր թեմաներից էր։ Մամուլի էջերում արտացոլվում էին նաև ուսուցման մեթոդների կատարելագործման, ուսուցչի մասնագիտական պատրաստվածության, դպրոցական կարգապահության, մայրենի լեզվով կրթության, գիտելիքների տարածման և երեխայի դաստիարակության վերաբերյալ ժամանակի պատկերացումները։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է տարբեր պարբերականների համեմատական քննությունը՝ դրանց գաղափարական ուղղվածության, մանկավարժական հայացքների և հասարակական դիրքորոշումների տարբերությունները բացահայտելու նպատակով։ Այդ համատեքստում արևելահայ մամուլի զարգացման ընդհանուր ընթացքը ներառում էր տարբեր գաղափարական ուղղություններ ներկայացնող պարբերականներ, որոնց շարքում հիշատակվում են «Հյուսիսափայլ», «Մեղու Հայաստանի», «Մշակ», «Փորձ», «Արձագանք», «Նոր-Դար» և այլ հրատարակություններ։ Հետազոտության աղբյուրագիտական հիմքը կարող է ընդգրկել տվյալ ժամանակաշրջանի պարբերական մամուլի համարները, հոդվածները, խմբագրականները, մանկավարժական հրապարակումները, գրախոսությունները և այլ նյութեր, որոնց միջոցով հնարավոր է վերականգնել ժամանակի կրթական մտածողության զարգացումն ու մամուլի դերը այդ գործընթացում։ Կարևոր է նաև մամուլի պատմական պայմանների հաշվառումը․ 19-րդ դարի վերջին հայկական դպրոցների գործունեությունը ենթարկվում էր ցարական վարչական քաղաքականության սահմանափակումների, ինչը անմիջական ազդեցություն էր ունենում կրթական կյանքի և մանկավարժական մտքի զարգացման վրա։ Աշխատության գիտական նշանակությունն այն է, որ այն հնարավորություն է տալիս մանկավարժական մամուլի պատմությունը դիտարկել արևելահայ հասարակության կրթական, մշակութային և մտավոր զարգացման ավելի լայն գործընթացների համատեքստում։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել մանկավարժության պատմությամբ, հայ մամուլի պատմությամբ, հայագիտությամբ, լրագրագիտությամբ և 19-րդ դարի հասարակական մտքի զարգացմամբ զբաղվող մասնագետներին։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը ներկայացնում է արևելահայ մանկավարժական մամուլի ձևավորման ու զարգացման ընթացքը՝ բացահայտելով դրա առաջացման պատմական նախադրյալները, հիմնական թեմատիկ ուղղությունները, կրթական և լուսավորական նշանակությունը, ինչպես նաև այն դերը, որը պարբերական մամուլը կատարել է 19-րդ դարի երկրորդ կեսի հայկական կրթական մտքի և հասարակական գիտակցության զարգացման գործում։