Հայաստանի Հանրապետության ճանապարհամերձ ռեկրեացիոն օբյեկտների և համալիրների տեղաբաշխման ցանցը և ճարտարապետական կազմակերպումը

Մշակույթ

Աշխատությունը նվիրված է հայազգի աշխարհահռչակ օպերային և կամերային երգիչ, ԽՍՀՄ ժողովրդական արտիստ Պավել (Պողոս) Գերասիմի Լիսիցյանի (1911–2004) կյանքի, ստեղծագործական ուղու և երաժշտական արվեստում ունեցած նշանակալի ավանդի ուսումնասիրությանը։ Ներկայացվում են նշանավոր բարիտոնի կենսագրության կարևորագույն դրվագները՝ սկսած մանկության և պատանեկության տարիներից մինչև միջազգային ճանաչման ձեռքբերումը և երաժշտական գործունեության հասուն շրջանը։ Անդրադարձ է կատարվում նրա ընտանեկան միջավայրին, երաժշտության նկատմամբ վաղ տարիքում դրսևորած հետաքրքրությանը, մասնագիտական կրթությանը և կատարողական վարպետության ձևավորման գործընթացին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Լենինգրադի Փոքր օպերային թատրոնում, Երևանի Ալեքսանդր Սպենդիարյանի անվան օպերայի և բալետի թատրոնում և Մոսկվայի Մեծ թատրոնում ծավալած ստեղծագործական գործունեությանը։ Լուսաբանվում են երգչի բեմական հաջողությունները, օպերային խաղացանկի բազմազանությունը, տարբեր երաժշտական ոճերի և ժանրերի մեկնաբանման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև նրա բացառիկ ձայնային հնարավորություններն ու արտիստական անհատականությունը։ Կարևորվում են համաշխարհային օպերային գրականության նշանավոր ստեղծագործություններում նրա մարմնավորած կերպարները, որոնց միջոցով բացահայտվում են երգչի վոկալ տեխնիկան, երաժշտական մտածողությունը, դերասանական արտահայտչականությունը և կերպարների հոգեբանական խորությունը փոխանցելու կարողությունը։ Անդրադարձ է կատարվում նաև կամերային երգարվեստում նրա ունեցած նվաճումներին, դասական ռոմանսների, հայկական և այլ ժողովուրդների երգերի կատարումներին, համերգային շրջագայություններին և միջազգային երաժշտական հանրության շրջանում ձեռք բերած հեղինակությանը։ Ուսումնասիրվում է նրա կատարողական արվեստի առանձնահատուկ տեղը 20-րդ դարի երաժշտական մշակույթի պատմության մեջ՝ ընդգծելով հայկական և ռուսական վոկալ դպրոցների ավանդույթների փոխազդեցությունը։ Ներկայացվում է նաև երգչի մանկավարժական գործունեությունը, մասնավորապես Երևանի պետական կոնսերվատորիայում դասավանդելու տարիները, երիտասարդ երաժիշտների մասնագիտական զարգացման գործում ունեցած ներդրումը և կատարողական հարուստ փորձի փոխանցումը հաջորդ սերունդներին։ Աշխատության շրջանակներում կարևորվում են արվեստագետի ստեղծագործական սկզբունքները, երաժշտական ժառանգությունը, ձայնագրությունները, ստացած պետական պարգևներն ու պատվավոր կոչումները, ինչպես նաև նրա արվեստի գնահատականը ժամանակակիցների և հետագա սերունդների կողմից։ Երգչի կյանքի և գործունեության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս առավել ամբողջական պատկերացում կազմելու 20-րդ դարի հայ և խորհրդային օպերային արվեստի զարգացման, միջազգային մշակութային կապերի ընդլայնման և հայ կատարողական արվեստի համաշխարհային ճանաչման գործընթացների մասին։ Աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում երաժշտագետների, արվեստաբանների, վոկալ արվեստի մասնագետների, երաժշտական ուսումնական հաստատությունների դասախոսների, ուսանողների, ինչպես նաև հայ երաժշտական մշակույթի պատմությամբ և նշանավոր արվեստագետների կենսագրություններով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Մաթեմատիկա

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է քվանտային Հոլի էֆեկտի առանձին ասպեկտների ուսումնասիրությանը՝ խտացված նյութի ֆիզիկայի և քվանտային համակարգերի տեսական ու փորձարարական առանձնահատկությունների համատեքստում։ Աշխատության հիմքում գտնվում է այն երևույթի ուսումնասիրությունը, որը դրսևորվում է երկչափ էլեկտրոնային համակարգերում ուժեղ մագնիսական դաշտի և ցածր ջերմաստիճանների պայմաններում, երբ էլեկտրական հաղորդականությունը ձեռք է բերում քվանտացված բնույթ։ Քննության են առնվում քվանտային Հոլի էֆեկտի առաջացման ֆիզիկական հիմքերը, էլեկտրոնների շարժման առանձնահատկությունները, էներգետիկ մակարդակների քվանտացումը և հաղորդականության հարթակների ձևավորման մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հոլի դիմադրության և հաղորդականության քանակական բնութագրերին, ինչպես նաև այն պայմաններին, որոնց դեպքում համակարգում դիտվում են քվանտային էֆեկտներ։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են դիտարկվել ինչպես ամբողջական, այնպես էլ կոտորակային քվանտային Հոլի էֆեկտի հետ կապված երևույթները, դրանց տարբերությունները և համապատասխան տեսական մոդելները։ Աշխատության մեջ կարևորվում է նաև եզրային վիճակների, տեղայնացված և տարածված էլեկտրոնային վիճակների, ինչպես նաև համակարգի տոպոլոգիական հատկությունների դերը քվանտային հաղորդականության ձևավորման գործում։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու քվանտային Հոլի էֆեկտի հիմնարար ֆիզիկական օրինաչափությունները և դրանց կապը ժամանակակից տոպոլոգիական նյութերի ու ցածրաչափ համակարգերի ֆիզիկայի հետ։ Աշխատանքը կարող է արժեքավոր լինել քվանտային ֆիզիկայի, խտացված նյութի ֆիզիկայի, նանոֆիզիկայի և նյութագիտության ոլորտների հետազոտողների, ասպիրանտների, մագիստրանտների և համապատասխան թեմաներով հետաքրքրվող ուսանողների համար։

Բժշկություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանում վաղ մանկության շրջանում երեխաների առողջական վիճակի որոշ կարևոր ցուցանիշների ուսումնասիրությանը, դրանց փոփոխությունների գնահատմանը և բարելավման հնարավոր ուղիների բացահայտմանը 1990–2005 թվականների ընթացքում։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են վաղ մանկական տարիքի երեխաների առողջության վրա ազդող հիմնական գործոնները, առողջական վիճակի բնութագրող ցուցանիշների դինամիկան, դրանց տարածվածության առանձնահատկությունները և ժամանակային փոփոխությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն պայմաններին, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ երեխաների ֆիզիկական զարգացման, հիվանդացության, աճի և ընդհանուր առողջական վիճակի վրա, ինչպես նաև ընտանիքի սոցիալ-տնտեսական պայմանների, սնուցման, բժշկական օգնության հասանելիության և կանխարգելիչ միջոցառումների նշանակությանը։ Աշխատության մեջ տվյալների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել ուսումնասիրվող ժամանակահատվածում մանկական առողջապահության ոլորտում առկա խնդիրները, բացահայտել առողջական ցուցանիշների բարելավմանը կամ վատթարացմանը նպաստող գործոնները և առանձնացնել առավել խոցելի ուղղությունները։ Առանձին կարևորություն է տրվում առողջապահական ծառայությունների կազմակերպմանը, վաղ հայտնաբերման և կանխարգելման մեխանիզմներին, ծնողների առողջապահական իրազեկվածությանը և երեխաների առողջության պահպանմանն ուղղված համալիր միջոցառումներին։ Ուսումնասիրությունը կարող է արժեքավոր լինել մանկաբույժների, հանրային առողջապահության մասնագետների, առողջապահության կազմակերպիչների, բժշկական հետազոտողների, ուսանողների և մանկական առողջության հիմնահարցերով հետաքրքրվող այլ մասնագետների համար՝ որպես Հայաստանում վաղ մանկության առողջական վիճակի պատմական գնահատման և դրա բարելավման ռազմավարությունների ուսումնասիրման աղբյուր։

Կենսաբանություն

Փորձարարական բժշկության բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է երկարատև ճնշման համախտանիշի պայմաններում գլխուղեղի նյութափոխանակային փոփոխությունների և դրանց կարգավորման հնարավորությունների ուսումնասիրությանը հիպոթալամուսային ցիտոկինի ազդեցությամբ։ Քննության են առնվում ծանր մեխանիկական ազդեցության հետևանքով օրգանիզմում զարգացող համակարգային խանգարումների և գլխուղեղի նյութափոխանակության միջև փոխկապակցվածությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում նյարդային հյուսվածքում էներգետիկ և կենսաքիմիական գործընթացների փոփոխություններին, բջջային նյութափոխանակության խանգարումներին և դրանց կարգավորման մեխանիզմներին։ Վերլուծվում է հիպոթալամուսային ծագման կենսաբանական ակտիվ գործոնի հնարավոր ազդեցությունը գլխուղեղի նյութափոխանակային ցուցանիշների և հարմարվողական գործընթացների վրա։ Քննարկվում են փորձարարական մոդելի կիրառման սկզբունքները, կենսաքիմիական ցուցանիշների գնահատման մոտեցումները և ուսումնասիրվող գործոնի կարգավորիչ ազդեցության առանձնահատկությունները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ընդլայնելու պատկերացումները ծանր վնասվածքային վիճակների ժամանակ կենտրոնական նյարդային համակարգում զարգացող նյութափոխանակային խանգարումների մեխանիզմների վերաբերյալ։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել նյարդակենսաքիմիայի, փորձարարական բժշկության, ախտաֆիզիոլոգիայի և նյութափոխանակային գործընթացների ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Տնտեսագիտություն

Այս թեման վերաբերում է Հայաստանի Հանրապետությունում արժեթղթերի շուկայի ձևավորման և կառավարման գործընթացներին, ինչպես նաև այդ ոլորտի զարգացմանը խոչընդոտող հիմնական հիմնախնդիրներին։ Արժեթղթերի շուկան ֆինանսական համակարգի կարևոր բաղադրիչ է, որը ապահովում է կապիտալի ներգրավում, ներդրումների բաշխում և տնտեսության իրական հատվածի ֆինանսավորում։ Հայաստանի դեպքում արժեթղթերի շուկայի ձևավորումը կապված է անցումային տնտեսությունից շուկայական համակարգի անցման հետ, որի ընթացքում ստեղծվել են իրավական և ինստիտուցիոնալ հիմքեր՝ ներառյալ բորսայական կառույցներ, կարգավորող մարմիններ և ֆինանսական միջնորդներ։ Սակայն շուկայի զարգացման գործընթացում առաջանում են մի շարք խնդիրներ, ինչպիսիք են շուկայի ցածր իրացվելիությունը, սահմանափակ ներդրումային գործիքների բազմազանությունը, մասնակիցների փոքր թիվը և բնակչության ֆինանսական գրագիտության համեմատաբար ցածր մակարդակը։ Բացի այդ, կարևոր խնդիր է վստահության պակասը ֆինանսական ինստիտուտների նկատմամբ, ինչպես նաև կապիտալի շուկայի թույլ կապը իրական տնտեսության հետ։ Կարգավորման տեսանկյունից անհրաժեշտ է բարելավել իրավական դաշտը, բարձրացնել թափանցիկությունը, զարգացնել կորպորատիվ կառավարման չափանիշները և խթանել ներդրումային մշակույթի ձևավորումը։ Այսպիսով, արժեթղթերի շուկայի արդյունավետ զարգացումը Հայաստանում պահանջում է համակարգային մոտեցում, որը համադրում է պետական կարգավորումը, մասնավոր հատվածի ակտիվ մասնակցությունը և միջազգային փորձի կիրառումը՝ ֆինանսական կայունության և տնտեսական աճի ապահովման նպատակով։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է կենտրոնական նյարդային համակարգում հավասարակշռության, տարածական կողմնորոշման և շարժումների կարգավորման հետ կապված նեյրոնային մեխանիզմների ուսումնասիրությանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով Դեյտերսի կորիզի մասնակցությամբ ձևավորվող նյարդային կապերին։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են վեստիբուլյար համակարգից ստացվող ազդակների մշակման և հետագա փոխանցման առանձնահատկությունները դեպի միջին ուղեղի տեկտալ կառույցներ և թալամուս՝ բացահայտելու համար տարբեր նյարդային կենտրոնների միջև տեղեկատվության փոխանակման օրինաչափությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Դեյտերսի կորիզի նեյրոնների ֆունկցիոնալ հատկություններին, դրանց գրգռման և արգելակման մեխանիզմներին, ինչպես նաև տարբեր ուղղություններով ընթացող նյարդային ազդակների փոխազդեցությանը։ Քննության են առնվում վեստիբուլյար ազդակների տարածման ուղիները և դրանց ազդեցությունը այն նեյրոնային համակարգերի վրա, որոնք մասնակցում են մարմնի դիրքի պահպանմանը, շարժումների համակարգմանը, տեսողական ու շարժողական արձագանքների համաձայնեցմանը և տարածական տեղեկատվության մշակմանը։ Վերլուծվում են նեյրոնների էլեկտրական ակտիվության փոփոխությունները տարբեր գրգռիչների ազդեցության պայմաններում, պատասխանների ժամանակային բնութագրերը և տարբեր կենտրոնների միջև առաջացող ակտիվացնող ու արգելակող փոխհարաբերությունները։ Կարևորվում է վեստիբուլյար, տեկտալ և թալամիկ համակարգերի համատեղ գործունեությունը, որի շնորհիվ հավասարակշռության օրգաններից ստացվող տեղեկատվությունը կարող է ինտեգրվել զգայական և շարժողական այլ ազդակների հետ։ Ուսումնասիրվում են նաև նյարդային ազդակների համակցման, փոխադարձ ազդեցության և կենտրոնական մշակման առանձնահատկությունները՝ հնարավորություն տալով ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել բարդ շարժողական ու դիրքային ռեակցիաների նյարդաֆիզիոլոգիական հիմքերի մասին։ Փորձարարական տվյալների վերլուծությունը կարող է նպաստել տարբեր նեյրոնային ուղիների ֆունկցիոնալ նշանակության և դրանց միջև գոյություն ունեցող կապերի բացահայտմանը։ Աշխատանքը կարևոր նշանակություն ունի նեյրոֆիզիոլոգիայի և զգայական համակարգերի ֆիզիոլոգիայի համար՝ խորացնելով պատկերացումները հավասարակշռության պահպանման, շարժումների համակարգման և տարածական կողմնորոշման գործընթացներում ուղեղի տարբեր բաժինների փոխկապակցված գործունեության վերաբերյալ։