Հայաստանի նվիրատվական արձանագրությունները IX-XIV դդ.

Literature

Գրականագիտական և պատմագրական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Եղիշե Չարենցի ստեղծագործական ու գրաքննադատական գործունեության ուսումնասիրմանը 1927–1937 թվականների գրական կյանքի համատեքստում։ Քննության են առնվում գրականության նշանակության, գրողի հասարակական դերի, ստեղծագործական ազատության, գեղարվեստական նորարարության և ազգային գրական ավանդույթների վերաբերյալ նրա պատկերացումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Չարենցի գրական հայացքների զարգացմանը, ժամանակակից գրական երևույթների նկատմամբ նրա վերաբերմունքին և հայ գրականության զարգացման ուղիների վերաբերյալ արտահայտած տեսակետներին։ Վերլուծվում են այդ շրջանի ստեղծագործությունները, հոդվածները, ելույթները և գրական հարցերին վերաբերող այլ նյութերը՝ բացահայտելու համար հեղինակի գեղագիտական սկզբունքներն ու գրական ըմբռնումները։ Քննարկվում են նաև ավանդույթի և նորարարության, ազգային ու համաշխարհային գրականության փոխհարաբերության, գրական լեզվի, ժանրերի և ստեղծագործական մեթոդների վերաբերյալ հարցադրումները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս Չարենցի գրական գործունեությունը դիտարկել ժամանակաշրջանի մշակութային և հասարակական միջավայրի հետ փոխկապակցված՝ բացահայտելով նրա դերը հայ գրական մտքի զարգացման մեջ։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայ գրականության պատմությամբ զբաղվող գրականագետների, բանասերների, հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Literature

«Ամայի դաշտում» վերնագրով հրատարակությունը պատկանում է հայերեն գրավոր ժառանգությանը և իր վերնագրով ընթերցողի ուշադրությունը հրավիրում է ամայի, բնակավայրերից հեռու կամ մարդկային ներկայությունից զուրկ տարածքի պատկերին։ Ամայի դաշտը գրական ստեղծագործություններում կարող է հանդես գալ որպես գործողությունների միջավայր, բնապատկերային նկարագրության առարկա կամ խորհրդանշական տարածք՝ արտահայտելով մենություն, լռություն, մեկուսացում, անորոշություն կամ մարդու և բնության փոխհարաբերություն։ Նման վերնագիրը կարող է կապվել նաև ճանապարհորդության, հանդիպման, հիշողության կամ կյանքի որևէ փորձառության պատկերման հետ, սակայն ստեղծագործության ճշգրիտ սյուժեն և ժանրային առանձնահատկությունները միայն վերնագրից որոշել հնարավոր չէ։ Հրատարակության փոքր ծավալը թույլ է տալիս այն դիտարկել որպես առանձին, համեմատաբար կարճ գրական երկ կամ ինքնուրույն տպագրված տեքստ, թեև առանց բովանդակության լրացուցիչ տվյալների հնարավոր չէ հստակեցնել դրա ձևը։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ գրականության պատմությամբ, 19-րդ դարի վերջի և 20-րդ դարի սկզբի գրահրատարակչական մշակույթով, ինչպես նաև Ալեքսանդրապոլի գրական ու տպագրական կյանքով զբաղվող ուսումնասիրողների համար։ Հրատարակությունը կարող է արժեքավոր լինել որպես ժամանակաշրջանի հայերեն տպագիր ժառանգության պահպանված նմուշ՝ նպաստելով գրական երկերի, հրատարակչական գործունեության և ընթերցողական մշակույթի պատմության ուսումնասիրմանը։

Economics

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում սեփականության տարբեր ձևերի ձևավորման ու զարգացման, պետական սեփականության վերափոխման և բնական մենաշնորհների ոլորտներում ապապետականացման գործընթացների տնտեսական ու կազմակերպական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են պետական, մասնավոր և սեփականության այլ ձևերի փոխհարաբերությունները շուկայական տնտեսության ձևավորման պայմաններում, ինչպես նաև պետական սեփականության կառուցվածքային փոփոխությունների ազդեցությունը տնտեսության առանձին ճյուղերի գործունեության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում բնական մենաշնորհների ոլորտներին, որոնց գործունեությունը պայմանավորված է արտադրական ենթակառուցվածքների, մեծածավալ կապիտալ ներդրումների, տեխնոլոգիական առանձնահատկությունների և մրցակցային միջավայրի սահմանափակ հնարավորությունների առկայությամբ։ Վերլուծվում են ապապետականացման և մասնավորեցման տնտեսական նախադրյալները, նպատակները, իրականացման մեխանիզմներն ու հնարավոր հետևանքները՝ հաշվի առնելով Հայաստանի տնտեսության անցումային շրջանի առանձնահատկությունները։ Քննարկվում է սեփականության հարաբերությունների վերափոխման ազդեցությունը ձեռնարկությունների կառավարման արդյունավետության, ներդրումային գործունեության, ծառայությունների որակի, արտադրական ծախսերի և տնտեսական պատասխանատվության վրա։ Կարևորվում է այն հանգամանքը, որ բնական մենաշնորհների պայմաններում սեփականության ձևի փոփոխությունը սերտորեն կապված է պետական կարգավորման արդյունավետ մեխանիզմների անհրաժեշտության հետ, քանի որ մրցակցության սահմանափակ հնարավորությունները պահանջում են հասարակական և սպառողական շահերի պաշտպանության համապատասխան գործիքներ։ Ուսումնասիրվում են պետության կարգավորիչ գործառույթները, սակագնային քաղաքականության ձևավորման սկզբունքները, մենաշնորհային դիրքի հնարավոր չարաշահումների կանխարգելման և ծառայությունների հասանելիության ապահովման խնդիրները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև սեփականության իրավունքի ինստիտուցիոնալ հիմքերի ձևավորմանը, տնտեսական բարեփոխումների ընթացքում պետական և մասնավոր հատվածների դերերի փոփոխությանը և արդյունավետ կառավարման կառուցակարգերի ստեղծման անհրաժեշտությանը։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու ապապետականացման գործընթացները ոչ միայն սեփականության իրավունքի փոխանցման, այլև տնտեսության կառավարման համակարգի ավելի լայն վերափոխումների համատեքստում։ Բնական մենաշնորհների առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը կարևոր է ենթակառուցվածքային ճյուղերի կայուն գործունեության, ներդրումների խթանման, տնտեսական արդյունավետության և հանրային շահերի միջև հավասարակշռության ապահովման տեսանկյունից։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել տնտեսագիտության, պետական կառավարման, սեփականության հարաբերությունների, շուկայական բարեփոխումների և բնական մենաշնորհների կարգավորման խնդիրներով զբաղվող մասնագետների, հետազոտողների և ուսանողների համար։

Pedagogy

Լեզվաբանական և մանկավարժական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է բանավոր թարգմանության ուսուցման լեզվամեթոդական համակարգի մշակման և կատարելագործման հիմնախնդիրներին՝ կարողունակությունների վրա հիմնված կրթական մոտեցման համատեքստում։ Քննության են առնվում բանավոր թարգմանության տեսական հիմունքները, թարգմանչական գործունեության լեզվական, հաղորդակցական, ճանաչողական և մասնագիտական առանձնահատկությունները, ինչպես նաև թարգմանիչների պատրաստման ժամանակակից մեթոդաբանական սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ուսանողների թարգմանչական կարողունակությունների ձևավորմանը, օտար լեզվով հաղորդակցման հմտությունների զարգացմանը, լսողական ընկալման, տեղեկատվության մշակման և բանավոր խոսքի վերարտադրման գործընթացներին։ Վերլուծվում են հաջորդական և համաժամանակյա թարգմանության ուսուցման առանձնահատկությունները, թարգմանական ռազմավարությունների ընտրությունը, մասնագիտական բառապաշարի յուրացումը և տարբեր հաղորդակցական իրավիճակներում լեզվական որոշումների ընդունման մեխանիզմները։ Քննարկվում են ուսուցման նպատակների սահմանման, կրթական բովանդակության կառուցման, գործնական առաջադրանքների մշակման և թարգմանչական կարողունակությունների գնահատման չափանիշների ձևավորման հարցերը։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են ինտերակտիվ ուսուցման մեթոդների, իրավիճակային վարժությունների, դերային առաջադրանքների, ձայնագրությունների և թվային կրթական գործիքների կիրառման հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում տեսական գիտելիքների և գործնական հմտությունների համադրման, մասնագիտական ինքնուրույնության զարգացման և բանավոր թարգմանիչների պատրաստման արդյունավետության բարձրացման ուղիներին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել թարգմանաբանության, կիրառական լեզվաբանության, օտար լեզուների դասավանդման մեթոդիկայի և թարգմանիչների մասնագիտական կրթության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Medicine

Աշխատությունը նվիրված է առողջության առաջնային պահպանման համակարգում բուժօգնության որակի գնահատմանը՝ Կոտայքի մարզի բուժհաստատությունների գործունեության օրինակով։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են առաջնային օղակում բժշկական օգնության կազմակերպման և մատուցման առանձնահատկությունները, ծառայությունների հասանելիությունը, արդյունավետությունը, շարունակականությունը և պացիենտների կարիքներին համապատասխանությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բուժօգնության որակը բնութագրող չափանիշների և ցուցանիշների վերլուծությանը, այդ թվում՝ բժշկական ծառայությունների կազմակերպման մակարդակին, ախտորոշման և բուժման գործընթացների համապատասխանությանը, կանխարգելիչ միջոցառումների իրականացմանը, բժշկական փաստաթղթավորման որակին և բուժաշխատողների գործունեության արդյունավետությանը։ Ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչ է նաև բուժհաստատությունների աշխատանքի գնահատումը պացիենտների բավարարվածության և նրանց կողմից ստացված ծառայությունների ընկալման տեսանկյունից։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու առաջնային բուժօգնության համակարգում առկա կազմակերպական և մասնագիտական խնդիրները, գնահատելու դրանց ազդեցությունը ծառայությունների որակի վրա և ներկայացնելու հնարավոր բարելավման ուղղությունները։ Կոտայքի մարզի բուժհաստատությունների տվյալների ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս առանձնացնել տարածաշրջանային առանձնահատկությունները և գնահատել, թե որքանով են առաջնային օղակի ծառայությունները համապատասխանում բնակչության առողջապահական պահանջներին։ Աշխատության արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ բուժօգնության որակի կառավարման, առողջապահական ծառայությունների կազմակերպման և առաջնային պահպանման համակարգի արդյունավետության բարձրացման համար։ Այն կարող է հետաքրքրել առողջապահության կազմակերպիչներին, բժիշկներին, բուժհաստատությունների ղեկավարներին, առողջապահական կառավարման մասնագետներին, հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Literature

Աշխատությունը նվիրված է հայ գրականության ծագման, պատմական զարգացման, գեղարվեստական ուղղությունների ձևավորման և գրական ժառանգության ուսումնասիրությանը՝ հայ ժողովրդի մշակութային, հասարակական և հոգևոր կյանքի պատմության համատեքստում։ Գրքում ներկայացվող թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է հայ գրականության զարգացման հիմնական ժամանակաշրջանները՝ սկսած հնագույն բանավոր ստեղծագործություններից և գրավոր մշակույթի սկզբնավորումից մինչև միջնադարյան, նոր և նորագույն գրականության ձևավորումն ու զարգացումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայոց գրերի ստեղծման պատմական նշանակությանը, թարգմանական գրականության սկզբնավորմանը, հինգերորդ դարի մշակութային վերելքին և հայ մատենագրության ձևավորման գործընթացներին։ Քննության են առնվում վաղ միջնադարի պատմագրական, աստվածաբանական, փիլիսոփայական և գեղարվեստական երկերի առանձնահատկությունները, դրանց գաղափարական բովանդակությունը և նշանակությունը ազգային ինքնության պահպանման ու զարգացման գործում։ Անդրադարձ է կատարվում հայ պատմիչների, բանաստեղծների, փիլիսոփաների և հոգևոր հեղինակների ստեղծագործական ժառանգությանը, նրանց գրական մտածողության առանձնահատկություններին և հայ գրավոր մշակույթի զարգացման մեջ ունեցած ներդրմանը։ Ուսումնասիրվում են միջնադարյան հայ գրականության հիմնական ժանրերը, կրոնական և աշխարհիկ գրականության փոխհարաբերությունները, շարականագրության, տաղերգության, առակագրության և պատմագրության զարգացման օրինաչափությունները։ Կարևորվում են Գրիգոր Նարեկացու, Ներսես Շնորհալու, Ֆրիկի, Հովհաննես Թլկուրանցու, Նահապետ Քուչակի և այլ հեղինակների ստեղծագործությունների գեղարվեստական առանձնահատկությունները, մարդասիրական գաղափարները, լեզվական արտահայտչամիջոցները և գրական ավանդույթների զարգացման վրա ունեցած ազդեցությունը։ Հետազոտության թեմատիկ շրջանակում դիտարկվում են նաև հայկական ժողովրդական բանահյուսության, էպիկական ստեղծագործությունների, ավանդությունների, հեքիաթների և ժողովրդական երգարվեստի կապերը գրավոր գրականության հետ։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում նոր շրջանի հայ գրականության ձևավորմանը, լուսավորական գաղափարների տարածմանը, աշխարհաբարի զարգացմանը և գրականության աշխարհիկացման գործընթացներին։ Քննարկվում են տասնիններորդ դարի հայ գրականության գաղափարական ու գեղարվեստական ուղղությունները, ռոմանտիզմի և ռեալիզմի դրսևորումները, ազգային-ազատագրական գաղափարների արտացոլումը և հասարակական կյանքի հիմնախնդիրների ներկայացումը գրական ստեղծագործություններում։ Անդրադարձ է կատարվում Խաչատուր Աբովյանի, Միքայել Նալբանդյանի, Րաֆֆու, Պերճ Պռոշյանի, Գաբրիել Սունդուկյանի, Հովհաննես Թումանյանի, Ավետիք Իսահակյանի և այլ նշանավոր գրողների ստեղծագործական գործունեությանը՝ հայ գրականության զարգացման ընդհանուր գործընթացների համատեքստում։ Ուսումնասիրվում են արևելահայ և արևմտահայ գրական ավանդույթների ձևավորման առանձնահատկությունները, դրանց լեզվական, մշակութային և գեղարվեստական ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Կարևորվում են արևմտահայ գրականության նշանավոր ներկայացուցիչների ստեղծագործությունները, ազգային ինքնագիտակցության, հասարակական հարաբերությունների, մարդու ներաշխարհի և պատմական իրադարձությունների արտացոլումը գրականության մեջ։ Դիտարկվում են քսաներորդ դարի հայ գրականության զարգացման հիմնական միտումները, գրական նորարարությունները, բանաստեղծության, արձակի և դրամատուրգիայի ժանրային փոփոխությունները, ինչպես նաև պատմական ու հասարակական վերափոխումների ազդեցությունը գրական ստեղծագործության վրա։ Առանձին տեղ է հատկացվում հայկական սփյուռքի գրականությանը, տարբեր երկրներում ստեղծագործող հայ հեղինակների մշակութային գործունեությանը, ազգային հիշողության, ինքնության և հայրենիքի թեմաների գեղարվեստական արտահայտությանը։ Քննության են առնվում հայ գրականության կապերը համաշխարհային գրականության հետ, թարգմանական փոխազդեցությունները, գրական ուղղությունների ներթափանցումը և հայկական գեղարվեստական մտածողության ինքնատիպության պահպանման առանձնահատկությունները։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմելու հայ գրականության պատմական շարունակականության, գրական ժանրերի զարգացման, ստեղծագործական անհատականությունների և ազգային մշակութային արժեքների ձևավորման մասին։ Այն կարող է օգտակար լինել գրականագետների, բանասերների, պատմաբանների, մշակութաբանների, հայագիտության մասնագետների, դասախոսների, ուսուցիչների, ուսանողների, ինչպես նաև հայ գրականության պատմությամբ և հայկական մշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։