Հայաստանի պետական ագրարային համալսարանում պաշտպանած ատենախոսությունների մատենագիտություն (1935- 2009)

Պատմություն

Բազմամաս աշխատությունը նվիրված է Վրաստանի և Հայաստանի պատմությանը, աշխարհագրությանը, բնակչությանը, մշակութային կյանքին և հասարակական զարգացման առանձնահատկություններին՝ երկու հարևան երկրների վերաբերյալ նյութերը ներկայացնելով տարածաշրջանային լայն համատեքստում։ Երեք մասերից կազմված կառուցվածքը հնարավորություն է տալիս թեմաները ներկայացնել առավել մանրամասն և համակարգված՝ անդրադառնալով բնական միջավայրին, բնակավայրերին, պատմական անցյալին, ժողովուրդների կենցաղին, ավանդույթներին, կրոնական ու մշակութային ժառանգությանը և տնտեսական գործունեության տարբեր ոլորտներին։ Պատմական նյութը կարող է ընդգրկել տարբեր ժամանակաշրջաններում հայկական և վրացական հասարակությունների զարգացման կարևոր փուլերը, պետական կազմավորումների պատմությունը, արտաքին քաղաքական միջավայրի ազդեցությունը և Հարավային Կովկասում տեղի ունեցած քաղաքական փոփոխությունները։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում հայ-վրացական փոխհարաբերությունների վերաբերյալ տեղեկությունները, որոնք հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու երկու ժողովուրդների միջև ձևավորված տնտեսական, մշակութային և հասարակական կապերը։ Աշխարհագրական նկարագրություններում ուշադրություն կարող է դարձվել լեռնային համակարգերին, գետերին, բնակլիմայական պայմաններին, հաղորդակցության ուղիներին և բնակչության տարածքային տեղաբաշխմանը՝ դրանք կապելով տնտեսության ու բնակավայրերի զարգացման հետ։ Ազգագրական բնույթի հատվածները կարող են տեղեկություններ պարունակել ավանդական կենցաղի, բնակարանների, հագուստի, սովորույթների, արհեստների և համայնքային կյանքի վերաբերյալ։ Միաժամանակ նման աշխատությունը կարևոր է ուսումնասիրել իր ստեղծման ժամանակաշրջանի գիտական ու հասարակական պատկերացումների համատեքստում, քանի որ ժողովուրդների, պատմական իրադարձությունների և տարածաշրջանային հարաբերությունների նկարագրությունները կարող են արտացոլել տվյալ դարաշրջանին բնորոշ տերմինաբանությունը, հեղինակային դիտանկյունը և պատմագրական մոտեցումները։ Հետևաբար այն արժեքավոր է ոչ միայն որպես Հայաստանի և Վրաստանի վերաբերյալ տեղեկությունների հավաքածու, այլև որպես աղբյուր՝ ուսումնասիրելու, թե ինչպես են երկու երկրները ներկայացվել համապատասխան ժամանակաշրջանի աշխարհագրական, պատմագիտական և ազգագրական գրականության մեջ։ Ընդհանուր առմամբ բազմահատոր կառուցվածքը հնարավորություն է տալիս ձևավորելու Հարավային Կովկասի երկու երկրների բնական, պատմական և մշակութային միջավայրի համալիր պատկեր՝ միաժամանակ ընդգծելով նրանց առանձնահատկություններն ու դարավոր փոխառնչությունները։

Մանկավարժություն

Աշխատությունը նվիրված է մանկավարժական բուհերում ուսանողների լեզվազգացողության զարգացման տեսական և գործնական հիմնախնդիրներին՝ ներկայացնելով այն մեթոդներն ու մոտեցումները, որոնք նպաստում են լեզվի կառուցվածքի, արտահայտչական հնարավորությունների և գործածության նրբությունների խորքային ընկալմանը։ Քննարկվում են լեզվական կարողությունների ձևավորման գործընթացը, խոսքի մշակույթի կատարելագործման ուղիները, ստեղծագործական և վերլուծական մտածողության զարգացման միջոցները, ինչպես նաև տարբեր ուսուցման տեխնոլոգիաների կիրառման արդյունավետությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ապագա մանկավարժների մասնագիտական պատրաստվածության մեջ լեզվազգացողության կարևորությանը, հաղորդակցական հմտությունների ամրապնդմանը և լեզվական սխալների կանխարգելման մեթոդներին։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել դասախոսների, ուսանողների, լեզվաբանների և կրթության ոլորտի մասնագետների համար՝ որպես լեզվական կրթության արդյունավետ կազմակերպման և մասնագիտական կարողությունների զարգացման արժեքավոր աղբյուր։

Բժշկություն

Այս գիրքը նվիրված է վերքային վարակային գործընթացի առաջացման և զարգացման ընթացքում միկրոօրգանիզմների փոխազդեցության ու ասոցիատիվ դերակատարության ուսումնասիրությանը։ Աշխատության մեջ մանրամասն դիտարկվում է այն հանգամանքը, որ վերքային վարակները հաճախ պայմանավորված չեն մեկ առանձին միկրոօրգանիզմի ազդեցությամբ, այլ տարբեր բակտերիաների և այլ մանրէաբանական գործոնների համատեղ ներկայությամբ ու փոխազդեցությամբ։ Քննարկվում են միկրոօրգանիզմների միջև փոխհարաբերությունների առանձնահատկությունները, դրանց համատեղ ազդեցությունը հյուսվածքների վրա, վարակային գործընթացի ձևավորման մեխանիզմները և հիվանդության ընթացքի վրա դրանց ազդեցությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մանրէաբանական ասոցիացիաների կազմին, դրանց կենսաբանական հատկություններին, ախտածնությանը և վերքի տեղային պայմաններին հարմարվելու կարողությանը։ Աշխատությունը նաև անդրադառնում է այն գործընթացներին, որոնց միջոցով միկրոօրգանիզմների փոխազդեցությունը կարող է նպաստել բորբոքային պատասխանի ուժեղացմանը, հյուսվածքների վնասմանը, վարակային օջախի պահպանմանը և ապաքինման գործընթացի խանգարմանը։ Ներկայացված նյութը կարևոր է վերքային վարակների ախտածագման տեսանկյունից, քանի որ թույլ է տալիս վարակային գործընթացը դիտարկել ոչ միայն առանձին հարուցիչների հատկությունների, այլև դրանց փոխկապակցված գործունեության համատեքստում։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել բժշկական բուհերի ուսանողների, վիրաբույժների, մանրէաբանների, վարակաբանների, ախտաբանների և վերքային վարակների ուսումնասիրմամբ զբաղվող հետազոտողների համար՝ որպես մասնագիտական աղբյուր, որն օգնում է ավելի լավ հասկանալ մանրէաբանական ասոցիացիաների նշանակությունը վարակային գործընթացի առաջացման, զարգացման և կլինիկական դրսևորումների ձևավորման մեջ։

Կենսաբանություն

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է EtBr և HOECHST 33258 լիգանդների՝ տարբեր GC պարունակություն ունեցող ԴՆԹ-ի հետ համատեղ կապման գործընթացի ուսումնասիրմանը։ Հետազոտության կենտրոնում գտնվում է այն հարցը, թե ինչպես են տարբեր կառուցվածք և կապման մեխանիզմներ ունեցող մոլեկուլները փոխազդում ԴՆԹ-ի հետ, երբ նուկլեոտիդային հաջորդականության GC բաղադրությունը փոփոխվում է։ Աշխատությունը կարևոր է ԴՆԹ-ի և փոքր օրգանական մոլեկուլների փոխազդեցությունների մոլեկուլային մեխանիզմների բացահայտման տեսանկյունից, քանի որ նման կապումները կարող են կախված լինել ինչպես ԴՆԹ-ի կառուցվածքային առանձնահատկություններից, այնպես էլ լիգանդների քիմիական բնույթից։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում է երկու լիգանդների համատեղ ազդեցությունը՝ ուշադրություն դարձնելով դրանց կապման փոխադարձ ազդեցությանը, կապման տեղերի առանձնահատկություններին և ԴՆԹ-ի տարբեր GC պարունակության պայմաններում առաջացող փոփոխություններին։ EtBr-ի և HOECHST 33258-ի նկատմամբ ԴՆԹ-ի արձագանքի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու դրանց կապման բնույթը, հնարավոր մրցակցությունը կամ փոխլրացնող փոխազդեցությունները և պարզելու, թե ինչպես է ԴՆԹ-ի բազային կազմը ազդում լիգանդների կապման արդյունավետության վրա։ Աշխատությունը կարող է ներառել սպեկտրոսկոպիական և կենսաֆիզիկական մեթոդների կիրառմամբ ստացված տվյալների վերլուծություն, որոնց միջոցով գնահատվում են կապման պարամետրերը, մոլեկուլային փոխազդեցությունների բնույթը և ԴՆԹ-ի կառուցվածքային փոփոխությունները։ Հատուկ նշանակություն ունի GC պարունակության փոփոխության ուսումնասիրությունը, քանի որ գուանին-ցիտոզին զույգերի հարաբերակցությունը կարող է ազդել ԴՆԹ-ի ֆիզիկական և քիմիական հատկությունների, ինչպես նաև տարբեր լիգանդների համար հասանելի կապման միջավայրի վրա։ Երկու լիգանդների համատեղ կապման ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալ ԴՆԹ-ի հետ միաժամանակ փոխազդող մոլեկուլների վարքը և բացահայտել այն գործոնները, որոնք որոշում են դրանց կապման բնույթն ու կայունությունը։ Ստացված տվյալները կարող են նշանակություն ունենալ ԴՆԹ-ի կառուցվածքի և լիգանդների փոխազդեցությունների ուսումնասիրության, ֆլուորեսցենտային մեթոդների կիրառման, կենսաֆիզիկական հետազոտությունների և նուկլեինաթթուների հետ փոքր մոլեկուլների փոխազդեցության մոդելավորման համար։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել կենսաքիմիկոսներին, մոլեկուլային կենսաբաններին, կենսաֆիզիկոսներին, քիմիկոսներին և ԴՆԹ-ի կառուցվածքաֆունկցիոնալ հատկությունների ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողներին ու ուսանողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը ներկայացնում է ԴՆԹ-ի և երկու ֆլուորեսցենտային լիգանդների համատեղ փոխազդեցության ուսումնասիրություն՝ շեշտադրելով GC պարունակության ազդեցությունը կապման գործընթացների վրա և փորձելով բացահայտել տարբեր լիգանդների փոխադարձ ու մոլեկուլային փոխազդեցությունների առանձնահատկությունները։

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է գծային էլեկտրոնային արագացուցիչում մինչև 75 ՄէՎ էներգիայով էլեկտրոնային փնջերի ստացման և ցածր ինտենսիվությամբ աշխատանքային ռեժիմների ձևավորման ու հետազոտման խնդիրներին։ Քննության են առնվում արագացուցչային համակարգի հիմնական ֆիզիկական և տեխնիկական պարամետրերը, էլեկտրոնների արագացման գործընթացի առանձնահատկությունները, ինչպես նաև փնջի պահանջվող էներգետիկ և ինտենսիվության բնութագրերի ապահովման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում արագացուցիչի աշխատանքային ռեժիմների ընտրությանը և կարգավորմանը, որոնց միջոցով հնարավոր է ստանալ տարբեր էներգիաներով ու ինտենսիվություններով կայուն էլեկտրոնային փնջեր։ Ուսումնասիրվում են արագացնող դաշտի պարամետրերի, էլեկտրոնների ներարկման պայմանների, համակարգի կարգաբերման և այլ գործոնների ազդեցությունը փնջի վերջնական էներգիայի, ինտենսիվության և կայունության վրա։ Վերլուծվում են ցածր ինտենսիվությամբ ռեժիմների ձևավորման առանձնահատկությունները և դրանց կիրառման համար անհրաժեշտ տեխնիկական պայմանները։ Դիտարկվում են նաև փնջի հիմնական պարամետրերի չափման, վերահսկման և փորձարարական գնահատման մեթոդները, ինչպես նաև արագացուցիչի տարբեր աշխատանքային ռեժիմների համեմատական բնութագրերը։ Կարևորվում է համակարգի աշխատանքի կայունության և վերարտադրելիության ապահովումը՝ փորձարարական հետազոտությունների համար անհրաժեշտ ճշգրտությամբ էլեկտրոնային փնջեր ստանալու նպատակով։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել գծային արագացուցիչի տեխնիկական հնարավորությունների ընդլայնմանը, աշխատանքային պարամետրերի օպտիմալացմանը և տարբեր ֆիզիկական փորձերի համար համապատասխան փնջային ռեժիմների ընտրությանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել արագացուցչային ֆիզիկայի, միջուկային և փորձարարական ֆիզիկայի մասնագետների, ինժեներների, հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Լեզվաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է արևմտահայ բանաստեղծական խոսքի լեզվական առանձնահատկությունների, արտահայտչական միջոցների և գեղարվեստական կառուցվածքի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում գրական արևմտահայերենի կիրառությունն է պոեզիայում՝ բառապաշարի, քերականական ձևերի, շարահյուսական կառուցվածքների, հնչյունական կազմակերպման և ոճական հնարների փոխկապակցված դիտարկմամբ։ Քննվում է, թե ինչպես է բանաստեղծական լեզուն տարբերվում առօրյա հաղորդակցական խոսքից և ինչպես են լեզվական միավորները գեղարվեստական համատեքստում ձեռք բերում լրացուցիչ իմաստային, պատկերային ու հուզական արժեք։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում բառընտրությանը, հոմանիշային և հականիշային հարաբերություններին, հնաբանությունների, բարբառային տարրերի, նորաբանությունների և փոխառությունների գործածությանը, ինչպես նաև դրանց դերին հեղինակային անհատական ոճի ձևավորման մեջ։ Ուսումնասիրվում են փոխաբերությունը, մակդիրը, համեմատությունը, խորհրդանիշը, անձնավորումը և պատկերավորման այլ միջոցներ, որոնց միջոցով ստեղծվում են բանաստեղծական աշխարհի իմաստային ու զգայական շերտերը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև խոսքի հնչյունային կազմակերպումը՝ հանգի, ռիթմի, կրկնությունների, բաղաձայնույթի և առձայնույթի դիտարկմամբ, քանի որ բանաստեղծական տեքստում հնչողությունը հաճախ անմիջականորեն մասնակցում է գեղարվեստական իմաստի ձևավորմանը։ Քննվում են շարադասության փոփոխությունները, կրճատ կառուցվածքները, զուգահեռ շարահյուսական ձևերը և կրկնությունները՝ որպես խոսքի արտահայտչականությունը ուժեղացնող միջոցներ։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել տարբեր հեղինակների և գրական ժամանակաշրջանների ստեղծագործությունների համեմատական ուսումնասիրություն՝ բացահայտելու արևմտահայ բանաստեղծական լեզվի ընդհանուր օրինաչափություններն ու անհատական դրսևորումները։ Միաժամանակ ուշադրություն է դարձվում լեզվի և մշակութային միջավայրի հարաբերությանը, քանի որ պոեզիայում արտացոլվում են պատմական հիշողությունը, ազգային մշակութային պատկերացումները և տվյալ ժամանակաշրջանի լեզվական զարգացումները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է լեզվաբանության, ոճագիտության, պոետիկայի և գրականագիտության մոտեցումները՝ ներկայացնելով արևմտահայ բանաստեղծական խոսքը որպես լեզվական ու գեղարվեստական բազմաշերտ համակարգ։