Հայաստանի պետական ագրարային համալսարանում պաշտպանած ատենախոսությունների մատենագիտություն (1935- 2009)

Բժշկություն

Աշխատությունը նվիրված է դեռահասների սեռական դաստիարակության առանձնահատկությունների ուսումնասիրմանը և այնպիսի արդյունավետ մոտեցումների բացահայտմանը, որոնք կարող են նպաստել սեռական վարքագծի հետ կապված ռիսկերի նվազեցմանը։ Ուսումնասիրության հիմքում դեռահասության շրջանի ֆիզիկական, հոգեբանական, հուզական և սոցիալական փոփոխությունների համակողմանի դիտարկումն է, քանի որ այս փուլում ձևավորվում են անձի ինքնագիտակցությունը, հարաբերությունների վերաբերյալ պատկերացումները, պատասխանատվության զգացումը և սեփական վարքագիծը գնահատելու կարողությունը։ Աշխատության շրջանակում քննարկվում են սեռական դաստիարակության նպատակները, բովանդակությունը, սկզբունքներն ու մեթոդները, ինչպես նաև ընտանիքի, դպրոցի, հասակակիցների և սոցիալական միջավայրի ազդեցությունը դեռահասների գիտելիքների, վերաբերմունքների և վարքագծային ընտրությունների ձևավորման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տեղեկատվության վստահելի աղբյուրների հասանելիությանը, մարմնի և անձնական սահմանների վերաբերյալ իրազեկվածությանը, փոխադարձ հարգանքի, պատասխանատվության, համաձայնության և անվտանգ հարաբերությունների վերաբերյալ գիտելիքների ձևավորմանը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է վարքագծային ռիսկերի բացահայտումը և դրանց առաջացմանը նպաստող գործոնների ուսումնասիրությունը, այդ թվում՝ տեղեկատվության պակասը, հասակակիցների ազդեցությունը, սոցիալական ճնշումը, կարծրատիպային պատկերացումները, իմպուլսիվ վարքագիծը և թվային միջավայրում առկա ռիսկերը։ Աշխատանքը կարևորում է տարիքին և հոգեբանական զարգացման մակարդակին համապատասխան, գիտականորեն հիմնավորված և զգայուն կրթական մոտեցումների կիրառումը՝ խուսափելով վախի, ամոթի կամ խտրականության վրա հիմնված մեթոդներից։ Ներկայացվում են նաև կանխարգելիչ աշխատանքի հնարավոր ուղղությունները՝ կրթական ծրագրերի կատարելագործում, ծնողների և մանկավարժների իրազեկվածության բարձրացում, դեռահասների համար վստահելի խորհրդատվական և տեղեկատվական միջավայրի ստեղծում, ինչպես նաև սոցիալ-հոգեբանական աջակցության հասանելիության ապահովում։ Կարևորվում է դեռահասների՝ սեփական որոշումների հետևանքները գնահատելու, ռիսկային իրավիճակները ճանաչելու, ճնշմանը դիմակայելու և անհրաժեշտության դեպքում վստահելի մեծահասակներից կամ մասնագետներից օգնություն խնդրելու հմտությունների զարգացումը։ Ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել մանկավարժների, հոգեբանների, սոցիալական աշխատողների, ծնողների, կրթական հաստատությունների մասնագետների և դեռահասների հետ աշխատող այլ մասնագետների համար՝ նպաստելով ավելի արդյունավետ, կանխարգելիչ և տարիքային առանձնահատկություններին համապատասխան կրթական միջավայրի ձևավորմանը։

Մշակույթ

Հրատարակությունը ներկայացնում է Հայկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ լույս տեսած նոր գրականության համակարգված մատենագիտական տեղեկությունը՝ ծառայելով որպես ընթացիկ տեղեկատու և մասնագիտական տեղեկատվության աղբյուր։ Այն նպատակ ունի մեկտեղելու տվյալ ժամանակաշրջանում հրատարակված գրքերի, հոդվածների, ժողովածուների, գիտական և մշակութային բնույթի այլ նյութերի վերաբերյալ մատենագիտական տվյալները՝ հնարավորություն տալով ընթերցողին արագ կողմնորոշվել համապատասխան գրականության մեջ։ Նյութը կարող է ընդգրկել Հայաստանի մշակութային կյանքի տարբեր ոլորտներ՝ գրականություն, կերպարվեստ, երաժշտություն, թատրոն, կինո, ճարտարապետություն, ժողովրդական արվեստ և մշակութային ժառանգություն։ Մատենագիտական նկարագրությունների միջոցով հրատարակությունը նպաստում է անհրաժեշտ աղբյուրների որոնմանը, նույնականացմանը և հետագա ուսումնասիրմանը՝ հատկապես գիտաշխատողների, գրադարանավարների, մատենագետների, մշակույթի մասնագետների և ուսանողների համար։ Ընթացիկ տեղեկատուի կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ այն արտացոլում է տվյալ ժամանակահատվածում ոլորտին վերաբերող նոր հրատարակությունների հոսքը և հնարավորություն է տալիս հետևելու մշակույթի ու արվեստի վերաբերյալ գիտական, տեսական և տեղեկատվական գրականության զարգացմանը։ Նման ժողովածուները կարևոր դեր են ունեցել խորհրդային ժամանակաշրջանի հայկական մշակութային ժառանգության, գրականության և արվեստի վերաբերյալ աղբյուրների համակարգման ու տարածման գործում։ Հրատարակությունը կարող է օգտակար լինել նաև Հայաստանի մշակույթի և արվեստի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների համար՝ որպես սկզբնաղբյուրների և երկրորդային գրականության որոնման օժանդակ գործիք, քանի որ այն հնարավորություն է տալիս բացահայտել համապատասխան ժամանակաշրջանում ստեղծված և շրջանառված բազմաթիվ աշխատություններ։ Ընդհանուր առմամբ, նյութը արժեքավոր է որպես մասնագիտացված մատենագիտական ուղեցույց, որն արտացոլում է ՀՍՍՀ մշակութային և արվեստագիտական կյանքի վերաբերյալ գրականության կազմը և զարգացման ուղղությունները։

Բժշկություն

Վերջույթների հրազենային օստեոմիելիտների կանխարգելումը և բուժումը տեղային պատերազմների պայմաններում, այդ թվում՝ ղարաբաղյան հակամարտության օրինակով, հանդիսանում է ռազմական դաշտային բժշկության և բարդ ինֆեկցիոն վիրաբուժության կարևոր խնդիրներից մեկը, քանի որ նման վնասվածքները հաճախ ուղեկցվում են ոսկրային հյուսվածքի լայնածավալ աղտոտմամբ, փափուկ հյուսվածքների վնասումով և միկրոօրգանիզմների ներթափանցմամբ, ինչը նպաստում է քրոնիկական բորբոքային գործընթացների զարգացմանը։ Հրազենային վնասվածքների դեպքում օստեոմիելիտի զարգացման ռիսկը բարձր է հատկապես ուշ կամ ոչ բավարար առաջնային վիրաբուժական մշակման, անբավարար հակաբիոտիկային պրոֆիլակտիկայի և տարհանման ուշացման պայմաններում, ինչը բնորոշ է ռազմական գործողությունների ժամանակ ստեղծվող բարդ լոգիստիկ իրավիճակներին։ Կանխարգելման հիմնական ուղղությունները ներառում են վաղ և լիարժեք առաջնային վիրաբուժական մշակում՝ դեբրիդման, օտար մարմինների հեռացում, ոսկրային բեկորների կայունացում, ինչպես նաև լայն սպեկտրի հակաբակտերիալ թերապիայի վաղ սկիզբ՝ հաշվի առնելով ինչպես աերոբ, այնպես էլ անաերոբ ֆլորան։ Կարևոր է նաև վնասվածքի ճիշտ իմոբիլիզացիան և ժամանակին տարհանումը բարձր մակարդակի բժշկական հաստատություններ, որտեղ հնարավոր է կատարել երկրորդային վիրաբուժական միջամտություններ և երկարաժամկետ վերականգնողական բուժում։ Բուժման փուլում կիրառվում են կրկնակի վիրահատական մաքրումներ, երկարատև հակաբիոտիկային թերապիա՝ ըստ մանրէաբանական հետազոտությունների, ինչպես նաև ոսկրային դեֆեկտների վերականգնման մեթոդներ՝ ներառյալ օստեոսինթեզ, արտաքին ֆիքսացիա և ռեկոնստրուկտիվ վիրաբուժություն։ Քրոնիկական ձևերի դեպքում կարող է անհրաժեշտ լինել մեռուկացած ոսկրային հատվածների հեռացում և բարդ վերականգնողական միջամտություններ՝ երբեմն նաև միկրովիրաբուժական տեխնիկայի կիրառմամբ։ Ղարաբաղյան հակամարտության պայմաններում նման վնասվածքների կառավարումը առանձնահատուկ մարտահրավեր է եղել՝ կապված մարտական գործողությունների ինտենսիվության, տարհանման սահմանափակումների և ռեսուրսների սահմանափակ հասանելիության հետ, ինչը ընդգծում է կազմակերպված դաշտային բժշկական օգնության, արագ տրիաժի և բազմաստիճան բուժման համակարգի կարևորությունը։

Գրականություն

Աշխատությունը նվիրված է բանաստեղծական խոսքի հնչյունային կազմակերպման և դրա թարգմանության ընթացքում առաջացող լեզվական ու գեղարվեստական խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում քննության են առնվում այն հնչյունական միջոցները, որոնց շնորհիվ բանաստեղծական տեքստը ձեռք է բերում յուրահատուկ ռիթմ, երաժշտականություն, արտահայտչականություն և հուզական ազդեցություն։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հանգին, ռիթմին, չափին, հնչյունների կրկնությանը, բաղաձայնույթի և առձայնույթի կիրառությանը, հնչերանգին ու հնչյունական այլ հնարքներին, որոնք բանաստեղծական ստեղծագործության գեղարվեստական կառուցվածքի կարևոր բաղադրիչներ են։ Վերլուծվում է հնչյունային ձևի և բովանդակության փոխկապակցվածությունը՝ բացահայտելու համար, թե ինչպես կարող են որոշակի հնչյունների ընտրությունը և դրանց կրկնությունը նպաստել տրամադրության, զգացմունքային երանգի, շարժման կամ պատկերային տպավորության ձևավորմանը։ Քննության են առնվում այն դժվարությունները, որոնք առաջանում են բանաստեղծությունը մեկ լեզվից մյուսը փոխանցելիս, քանի որ տարբեր լեզուների հնչյունական համակարգերը, շեշտադրության կանոնները, բառերի կառուցվածքը և տաղաչափական հնարավորությունները հաճախ չեն համընկնում։ Կարևորվում է թարգմանչի ընտրությունը բնագրի իմաստային ճշգրտության և հնչյունային ու ռիթմական կառուցվածքի պահպանման միջև, ինչպես նաև այն փոխակերպումները, որոնք անհրաժեշտ են թարգմանված տարբերակում համարժեք գեղարվեստական ազդեցություն ստեղծելու համար։ Համեմատական վերլուծության միջոցով ուսումնասիրվում են բնագրի և թարգմանության հնչյունային կառուցվածքները, հանգավորման համակարգերը, ռիթմական փոփոխությունները և արտահայտչական միջոցների վերարտադրման եղանակները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև այն դեպքերին, երբ բառացի համապատասխանությունից հրաժարվելը հնարավորություն է տալիս ավելի ճշգրիտ պահպանել ստեղծագործության երաժշտականությունը, հուզական ազդեցությունը կամ հեղինակի ոճական առանձնահատկությունները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հնչյունային կառուցվածքը դիտարկել ոչ միայն որպես բանաստեղծության արտաքին ձև, այլև որպես իմաստաստեղծ և գեղարվեստական կարևոր միջոց։ Աշխատանքը նշանակություն ունի գեղարվեստական թարգմանության տեսության, համեմատական լեզվաբանության, ոճաբանության և պոետիկայի համար՝ նպաստելով բանաստեղծական ստեղծագործությունների թարգմանության որակի և լեզուների միջև գեղարվեստական համարժեքության խնդիրների առավել խորքային ըմբռնմանը։

Մանկավարժություն

Այս աշխատությունը նվիրված է ուսուցչի մասնագիտական գործունեության կատարելագործման ժամանակակից տեխնոլոգիաների, մեթոդների և կազմակերպական մոտեցումների ուսումնասիրությանը։ Հեղինակը վերլուծում է ուսուցչի մասնագիտական զարգացման գործընթացը, ներկայացնում կրթական միջավայրի փոփոխվող պահանջները և դրանց համապատասխան մանկավարժական գործունեության արդիականացման ուղիները։ Աշխատությունում քննարկվում են ժամանակակից ուսուցման տեխնոլոգիաները, տեղեկատվական և հաղորդակցական միջոցների կիրառումը, նորարարական մեթոդների ներդրման հնարավորությունները, ինչպես նաև ուսուցչի ստեղծագործական և հետազոտական կարողությունների զարգացման հիմնահարցերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ինքնակրթության, մասնագիտական վերապատրաստման, մանկավարժական վարպետության բարձրացման և կրթական գործընթացի արդյունավետ կազմակերպման մեխանիզմներին։ Ներկայացվում են տեսական դրույթներ, գործնական առաջարկություններ և մեթոդական լուծումներ, որոնք նպաստում են ուսուցչի մասնագիտական կարողությունների կատարելագործմանը, սովորողների կրթական արդյունքների բարելավմանը և ժամանակակից դպրոցի պահանջներին համապատասխան ուսուցման կազմակերպմանը։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել ուսուցիչներին, կրթության կազմակերպիչներին, մանկավարժ-հետազոտողներին, բուհերի դասախոսներին, մանկավարժական մասնագիտությունների ուսանողներին և կրթական նորարարություններով հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Գրականություն

Գիտական բնույթի աշխատություն է, որը նվիրված է փակ գրունտի պայմաններում (ջերմոցներ, ջերմատներ և այլ վերահսկվող միջավայրեր) բանջարաբոստանային մշակաբույսերի արտադրողականության բարձրացման տեսական և կիրառական հիմքերին՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով ջրային և սննդային ռեժիմների ազդեցությանը բույսերի աճի, զարգացման և բերքատվության վրա։ Գրքում քննարկվում են հողի խոնավության կարգավորման, ոռոգման տարբեր համակարգերի արդյունավետության, ինչպես նաև սննդանյութերի (ազոտ, ֆոսֆոր, կալիում և միկրոտարրեր) օպտիմալ հավասարակշռության հարցերը, որոնք անմիջականորեն ազդում են բերքի քանակական և որակական ցուցանիշների վրա։ Ներկայացվում են փորձարարական տվյալներ և գիտական վերլուծություններ, որոնց միջոցով պարզաբանվում է, թե ինչպես են տարբեր ագրոտեխնիկական մոտեցումները փոխում բույսերի ֆիզիոլոգիական գործընթացները, ջրի օգտագործման արդյունավետությունը և սննդանյութերի յուրացումը փակ համակարգերում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ինտենսիվ գյուղատնտեսության պայմաններում կայուն արտադրության ապահովմանը, ռեսուրսների խնայող օգտագործմանը և բերքատվության կայուն աճին՝ առանց էկոհամակարգի լրացուցիչ ծանրաբեռնման։ Գրքի նյութը օգտակար է ագրոնոմների, գյուղատնտեսության հետազոտողների և ջերմոցային տնտեսությունների մասնագետների համար։