Հայերեն ձեռագրերի կազմերը և արձանագրություն-հիշատակարանները

Պատմություն

Պատմագիտական և հասարակական-քաղաքական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է XX դարի սկզբի հայ ազգային-ազատագրական շարժման և Հայաստանի Առաջին Հանրապետության նշանավոր գործիչ Ռուբեն Տեր-Մինասյանի հասարակական-քաղաքական գործունեության ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում նրա կենսագրության հիմնական փուլերը, քաղաքական հայացքների ձևավորման նախադրյալները, Հայ հեղափոխական դաշնակցության շարքերում ծավալած գործունեությունը և մասնակցությունը հայ ժողովրդի ազգային-ազատագրական պայքարին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Արևմտյան Հայաստանում նրա գործունեությանը, Սասունի ինքնապաշտպանական շարժման կազմակերպման գործում ունեցած դերակատարությանը և Առաջին համաշխարհային պատերազմի տարիների պատմական իրադարձություններին։ Վերլուծվում են Ռուբեն Տեր-Մինասյանի քաղաքական դիրքորոշումները, կազմակերպչական գործունեության առանձնահատկությունները և ազգային պետականության վերականգնման վերաբերյալ նրա պատկերացումները։ Քննարկվում են Հայաստանի Առաջին Հանրապետության պետական կառավարման համակարգում նրա գործունեությունը, ռազմական և ներքին գործերի նախարարի պաշտոններում իրականացրած աշխատանքը, ինչպես նաև երկրի ներքին անվտանգության և պաշտպանության կազմակերպման հիմնախնդիրները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են նրա հարաբերությունները ժամանակի քաղաքական գործիչների հետ, կուսակցական գործունեության առանձնահատկությունները և Հայաստանի անկախության պահպանմանն ուղղված քաղաքական որոշումները։ Անդրադարձ է կատարվում արխիվային փաստաթղթերի, ժամանակի մամուլի, հուշագրությունների և պատմագիտական գրականության նշանակությանը՝ Ռուբեն Տեր-Մինասյանի գործունեության բազմակողմանի գնահատման համար։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայոց նորագույն պատմության, ազգային-ազատագրական շարժումների, Հայաստանի Առաջին Հանրապետության պետականության և հայ քաղաքական գործիչների կենսագրությունների ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Քիմիա

Աշխատանքը նվիրված է նոր հետերոցիկլիկ տեղակալված ոչ սպիտակուցային α-ամինաթթուների կենսամիմետիկ ասիմետրիկ սինթեզի ուսումնասիրմանը՝ ժամանակակից օրգանական և սինթետիկ քիմիայի կարևորագույն ուղղություններից մեկի շրջանակում։ Ուսումնասիրության հիմնական նպատակը այնպիսի քիրալային ամինաթթվային կառուցվածքների ստացման արդյունավետ մեթոդների մշակումն ու հիմնավորումն է, որոնք կարող են ունենալ ինչպես տեսական, այնպես էլ կիրառական նշանակություն։ Ոչ սպիտակուցային ամինաթթուները տարբերվում են բնական սպիտակուցներում ընդգրկված ստանդարտ ամինաթթուներից և հաճախ դիտարկվում են որպես արժեքավոր կառուցվածքային միավորներ դեղագործական քիմիայի, կենսաակտիվ միացությունների, պեպտիդային քիմիայի և նոր ֆունկցիոնալ նյութերի ստացման ոլորտներում։ Հետերոցիկլային կառուցվածքների ներմուծումը α-ամինաթթուների մոլեկուլային համակարգ կարող է էապես ընդլայնել ստացվող միացությունների կառուցվածքային բազմազանությունը և փոփոխել դրանց ֆիզիկաքիմիական ու կենսաբանական հատկությունները։ Աշխատանքում առանձնահատուկ նշանակություն ունի ասիմետրիկ սինթեզի խնդիրը, որի նպատակն է վերահսկելի եղանակով ստանալ մոլեկուլների որոշակի տարածական կառուցվածք ունեցող՝ էնանտիոմերապես հարստացված կամ էնանտիոմերապես մաքուր արտադրանքներ։ Քիրալության վերահսկումը կարևոր է հատկապես կենսաբանական համակարգերի հետ փոխազդող միացությունների դեպքում, քանի որ նույն քիմիական կազմն ունեցող տարբեր տարածական ձևերը կարող են էապես տարբերվել իրենց կենսաբանական ազդեցությամբ, ակտիվությամբ և փոխազդեցության բնույթով։ Կենսամիմետիկ մոտեցումը ենթադրում է բնական կենսաքիմիական գործընթացներին բնորոշ սկզբունքների օգտագործում սինթետիկ ճանապարհների նախագծման ժամանակ՝ ընդօրինակելով ֆերմենտային կատալիզի, ընտրողականության և մոլեկուլային ճանաչման որոշ առանձնահատկություններ։ Այս համատեքստում ուսումնասիրվում են սինթեզի փուլերը, սկզբնանյութերի և ռեագենտների ընտրությունը, ռեակցիաների ընթացքի պայմանները, քիմիական և ստերեոքիմիական ընտրողականությունը, ինչպես նաև վերջնական արտադրանքների կառուցվածքային նույնականացման եղանակները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ստացված միացությունների կառուցվածքի և տարածական կազմաձևի հաստատումը ժամանակակից սպեկտրոսկոպիական և անալիտիկ մեթոդների կիրառմամբ։ Աշխատանքը կարող է ներառել նաև սինթեզի արդյունավետության գնահատում՝ ելքերի, ընտրողականության և վերարտադրելիության տեսանկյունից, ինչպես նաև տարբեր սինթետիկ մոտեցումների համեմատություն։

Քաղաքագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Խորհրդային Միության պետական իշխանության բարձրագույն ներկայացուցչական մարմնի ընտրությունների կազմակերպման, նախապատրաստման և անցկացման գործընթացներին՝ ներկայացնելով դրանց գաղափարական, քաղաքական, իրավական և կազմակերպչական առանձնահատկությունները։ Հրատարակությունը պարունակում է մեթոդական ցուցումներ և առաջարկվող գրականության համառոտ մատենագիտական ցանկ, որոնք նախատեսված են ընտրական գործընթացների վերաբերյալ տեղեկատվական և բացատրական աշխատանքների կազմակերպման համար։ Անդրադարձ է կատարվում խորհրդային ընտրական համակարգի կառուցվածքին, ընտրական օրենսդրության հիմնական դրույթներին, պատգամավորների առաջադրման և ընտրության կարգին, ինչպես նաև ընտրական հանձնաժողովների գործունեության առանձնահատկություններին։ Ներկայացվում են խորհրդային պետական կառավարման համակարգում ընտրությունների նշանակությունը, քաղաքացիների ընտրական իրավունքների պաշտոնական սկզբունքները և հասարակական կազմակերպությունների ու աշխատանքային կոլեկտիվների մասնակցության ձևերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում քաղաքական-լուսավորչական աշխատանքների իրականացման մեթոդներին, քարոզչական միջոցառումների կազմակերպմանը, ընտրողների շրջանում բացատրական գործունեության ծավալմանը և համապատասխան տեղեկատվական նյութերի օգտագործմանը։ Աշխատության մեջ արտացոլվում են խորհրդային ժամանակաշրջանին բնորոշ գաղափարախոսական մոտեցումները, որոնց շրջանակներում ընտրությունները ներկայացվում էին որպես սոցիալիստական ժողովրդավարության և ժողովրդի մասնակցության արտահայտություն պետական կառավարմանը։ Միաժամանակ հրատարակությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու խորհրդային ընտրական համակարգի պատմական առանձնահատկությունները, պետական և կուսակցական կառույցների փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև քաղաքական քարոզչության և հասարակական գիտակցության ձևավորման մեխանիզմները։ Հանձնարարական գրականության ցանկը կարող է ծառայել որպես լրացուցիչ աղբյուր խորհրդային սահմանադրական կարգի, պետական հաստատությունների գործունեության և ընտրական քաղաքականության ուսումնասիրության համար։ Հրատարակությունը պատմական և աղբյուրագիտական արժեք ունի՝ հատկապես Խորհրդային Միության քաղաքական համակարգի, ընտրական մշակույթի, գաղափարախոսական քարոզչության և պետական կառավարման պատմության ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, պատմաբանների, քաղաքագետների, գրադարանավարների և ուսանողների համար։

Քիմիա

Աշխատությունը նվիրված է ոչ սպիտակուցային (R)- և (S)-α-ամինաթթուների ասիմետրիկ սինթեզի մեթոդների մշակմանը և ուսումնասիրությանը՝ դեհիդրոամինաթթուների ու կոբալտի (Co³⁺) և նիկելի (Ni²⁺) իոնների հետ առաջացրած քիրալային կոմպլեքսների կիրառմամբ։ Դիտարկվում են ոչ սպիտակուցային ամինաթթուների կառուցվածքային առանձնահատկությունները, ստերեոքիմիական հատկությունները և դրանց նշանակությունը օրգանական սինթեզի, կենսաօրգանական քիմիայի ու դեղագործական հետազոտությունների համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում քիրալային մետաղակոմպլեքսների կառուցվածքին, դրանց ստերեոքիմիական կազմակերպմանը և ասիմետրիկ փոխակերպումների ընթացքում տարածական ընտրողականության ապահովման հնարավորություններին։ Քննարկվում են դեհիդրոամինաթթուների մասնակցությամբ ընթացող քիմիական փոխակերպումների ընդհանուր օրինաչափությունները, մետաղական իոնների կոորդինացիոն հատկությունների ազդեցությունը ռեակցիաների ուղղության վրա և տարբեր տարածական կառուցվածք ունեցող ամինաթթուների ստացման տեսական հիմքերը։ Անդրադարձ է կատարվում էνανտիոմերային ընտրողականության գնահատմանը, ստացված միացությունների կառուցվածքի և բացարձակ կոնֆիգուրացիայի որոշման մեթոդներին, ինչպես նաև քիրալային կոմպլեքսների դերին ստերեոսելեկտիվ սինթեզի գործընթացներում։ Կարևորվում են կոբալտի և նիկելի կոմպլեքսների համեմատական ուսումնասիրությունը, մետաղակոմպլեքսային համակարգերի կառուցվածքի ու ռեակցիոն հատկությունների փոխկապակցվածությունը և ոչ սպիտակուցային ամինաթթուների ստացման նոր մոտեցումների գիտական նշանակությունը։ Աշխատությունը կարող է նպաստել ասիմետրիկ սինթեզի, կոորդինացիոն քիմիայի և ամինաթթուների ստերեոքիմիայի վերաբերյալ գիտական պատկերացումների զարգացմանը։ Այն կարող է օգտակար լինել օրգանական և կենսաօրգանական քիմիայի, դեղագործական քիմիայի, մետաղակոմպլեքսային միացությունների և ստերեոսելեկտիվ սինթեզի ոլորտների հետազոտողների ու ուսանողների համար։

Մանկավարժություն

Մանկավարժական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է ժամանակակից կրթական տեխնոլոգիաների կիրառման հնարավորությունների ուսումնասիրությանը ավագ դպրոցի բնագիտական հոսքում ֆիզիկայի ուսուցման արդյունավետության բարձրացման նպատակով։ Քննության են առնվում ուսուցման կազմակերպման նոր մոտեցումները, ինտերակտիվ մեթոդները, թվային կրթական միջոցները և սովորողների ակտիվ ճանաչողական գործունեությունը խթանող տեխնոլոգիաները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տեսական գիտելիքների և գործնական աշխատանքի համադրմանը, փորձարարական առաջադրանքների կազմակերպմանը, խնդիրների լուծման հմտությունների զարգացմանը և ֆիզիկական երևույթների առավել պատկերավոր ներկայացմանը։ Վերլուծվում են սովորողների հետաքրքրվածության, ինքնուրույն մտածողության, հետազոտական կարողությունների և առարկայական գիտելիքների ձևավորման վրա տարբեր մանկավարժական մեթոդների հնարավոր ազդեցությունները։ Քննարկվում են նաև ուսուցչի դերը նոր տեխնոլոգիաների ընտրության և կիրառման գործընթացում, դասավանդման անհատականացման հնարավորությունները և ուսումնառության արդյունքների գնահատման ժամանակակից մոտեցումները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համակարգելու ֆիզիկայի դասավանդման արդյունավետության բարձրացմանը նպաստող մեթոդական լուծումները և գնահատելու դրանց կիրառելիությունը բնագիտական ուղղվածությամբ կրթական գործընթացում։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ֆիզիկայի ուսուցիչների, մանկավարժների, կրթական տեխնոլոգիաների և բնագիտական կրթության մեթոդիկայի ոլորտների մասնագետների համար։

Այլ առարկաներ

Այս երկլեզու տեղեկատվական հրատարակությունը ներկայացնում է պատանիների համար նախատեսված նոր գրքերի համակարգված ցանկ՝ ընդգրկելով ինչպես հայերեն, այնպես էլ ռուսերեն գրականության նմուշներ, որոնք ուղղված են երիտասարդ ընթերցողների հետաքրքրությունների և կրթական կարիքների բավարմանը։ Նյութը ծառայում է որպես տեղեկատվական ուղեցույց՝ օգնելով կողմնորոշվել ժամանակակից մանկապատանեկան գրականության բազմազան աշխարհում և ընտրել ընթերցանության համար առավել համապատասխան գրքեր՝ ըստ թեմատիկ, ժանրային և ճանաչողական հետաքրքրությունների։ Ցանկում ընդգրկված ստեղծագործությունները ներառում են արկածային և ֆանտաստիկ պատմություններ, գիտահանրամատչելի գրքեր, հոգեբանական և սոցիալական թեմաներով վեպեր, ինչպես նաև կրթական բնույթի հրատարակություններ, որոնք նպաստում են լեզվական հմտությունների, ստեղծագործական մտածողության և աշխարհընկալման զարգացմանը։ Հրատարակությունը կարևորում է ընթերցանության դերը պատանեկան զարգացման գործընթացում՝ որպես գիտելիքի ընդլայնման, արժեքային համակարգի ձևավորման և ինքնաճանաչման միջոց, միաժամանակ աջակցելով գրադարանային և կրթական հաստատությունների աշխատանքին՝ ընթերցողների համար գրքերի ընտրության գործընթացը դյուրացնելու նպատակով։