Հայաստանի Հանրապետությունում զբոսաշրջային քլաստերների ձևավորման և զարգացման հիմնախնդիրները

Lեզվաբանություն

Սա լեզվաբանական և ուսումնական բնույթի ձեռնարկ է, որը նախատեսված է արդի արևմտահայերենի համակարգված ուսուցման համար և ներկայացնում է լեզվի կառուցվածքը՝ ներառելով հնչյունաբանություն, ձևաբանություն, շարահյուսություն և բառապաշար, ինչպես նաև գործնական վարժություններ ու ընթերցանության նյութեր, որոնք օգնում են սովորողներին զարգացնել գրավոր և բանավոր հաղորդակցման հմտությունները, աշխատանքը նպատակ ունի հեշտացնել արևմտահայերենի ուսումնասիրությունը ինչպես սկսնակների, այնպես էլ առաջադեմ սովորողների համար՝ միաժամանակ ներկայացնելով լեզվի ժամանակակից կիրառության առանձնահատկությունները, քերականական կանոնների կիրառման օրինակներ և լեզվամշակութային մեկնաբանություններ, որոնք արտացոլում են արևմտահայերենի կենդանի գործառույթը սփյուռքահայ իրականության մեջ։

Պատմություն

Աշխատությունը ներկայացնում է Լազարյան արևելյան լեզուների ինստիտուտի գործունեության, կազմակերպական կառուցվածքի և կրթական վիճակի վերաբերյալ համառոտ հաշվետվական բնույթի նյութ։ Բովանդակության կենտրոնում կրթական հաստատության գործունեության ընդհանուր պատկերի ներկայացումն է՝ անդրադարձ կատարելով ուսումնական գործընթացի կազմակերպմանը, դասավանդվող առարկաներին, սովորողների կազմին, դասախոսական գործունեությանը և հաստատության կառավարման առանձնահատկություններին։ Նման հաշվետվությունները կարևոր սկզբնաղբյուր են կրթական հաստատությունների պատմության ուսումնասիրման համար, քանի որ հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմելու տվյալ ժամանակաշրջանում գործող ուսումնական համակարգի կառուցվածքի, կրթական նպատակների և հաստատության զարգացման ուղղությունների մասին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել արևելյան լեզուների դասավանդման կազմակերպմանը, լեզվաբանական և պատմամշակութային առարկաների տեղին ուսումնական ծրագրերում, ինչպես նաև արևելագիտական մասնագետների պատրաստման սկզբունքներին։ Հաստատության պատմական նշանակությունը սերտորեն կապված է հայ կրթական և մշակութային կյանքի հետ, ուստի նյութը կարող է արժեքավոր տեղեկություններ պարունակել նաև հայագիտական կրթության, հայկական մշակութային միջավայրի և ռուսաստանյան արևելագիտության փոխհարաբերությունների վերաբերյալ։ Քննության առարկա կարող են լինել սովորողների ընդունելության, ուսումնական առաջադիմության, դասընթացների կազմակերպման, ներքին կարգապահության և կրթական աշխատանքի արդյունքների վերաբերյալ հաշվետվական տեղեկությունները։ Կարևոր տեղ կարող են զբաղեցնել նաև հաստատության նյութական պայմաններին, գրադարանային հավաքածուներին, ուսումնական միջոցներին և կրթական գործընթացն ապահովող այլ ռեսուրսներին վերաբերող տվյալները։ Հաշվետվական բնույթը նյութին հաղորդում է փաստագրական նշանակություն՝ հնարավորություն տալով ուսումնասիրողին վերականգնել հաստատության գործունեության որոշակի ժամանակահատվածի պատկերը և այն համադրել այլ վարչական, կրթական ու պատմական աղբյուրների հետ։ Միաժամանակ նման աղբյուրների ուսումնասիրության ժամանակ կարևոր է հաշվի առնել դրանց պաշտոնական բնույթը, քանի որ ներկայացվող տեղեկությունների ընտրությունն ու ձևակերպումը կարող էին պայմանավորված լինել հաշվետվության կազմման նպատակներով։ Նյութը կարող է օգտակար լինել Լազարյան ինստիտուտի պատմության, հայ-ռուսական կրթամշակութային կապերի, արևելագիտության զարգացման և XIX դարի կրթական հաստատությունների գործունեության ուսումնասիրման համար։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև կրթության պատմության և աղբյուրագիտության տեսանկյունից՝ հնարավորություն տալով ուսումնասիրել, թե ինչպես էր կազմակերպվում արևելյան լեզուների և մշակույթների համակարգված ուսուցումը տվյալ ժամանակաշրջանի կրթական միջավայրում։

Գրականություն

Մարտիրոս Սարյանը հայ կերպարվեստի ամենահայտնի և ամենաազդեցիկ նկարիչներից մեկն է, որի ստեղծագործությունները մեծ դեր են ունեցել հայկական գեղանկարչության զարգացման և ազգային արվեստի ճանաչման գործում։ Նրա արվեստը առանձնանում է վառ գույներով, բնության գեղեցկության յուրահատուկ ընկալմամբ և ազգային մտածողության արտահայտմամբ։ Սարյանի նկարներում գերակշռում են արևոտ բնապատկերները, հայկական գյուղերի ու քաղաքների տեսարանները, մարդկանց առօրյան և հայրենի բնության գունային հարստությունը։ Նա կարողացել է ստեղծել արվեստ, որտեղ միավորվում են իրականությունը, զգացմունքային աշխարհը և գեղարվեստական երևակայությունը։ Նկարիչը մեծ ուշադրություն է դարձրել գույնի ուժին և լույսի արտահայտչականությանը՝ ստեղծելով կենսախինդ ու ջերմ մթնոլորտ ունեցող կտավներ։ Նրա ստեղծագործություններում բնությունը ներկայացվում է որպես կյանքի, գեղեցկության և ազգային ոգու խորհրդանիշ։ Սարյանը ոչ միայն նկարիչ էր, այլ նաև մշակութային գործիչ, որը նպաստել է հայկական արվեստի զարգացմանը և նոր սերնդի գեղանկարիչների ձևավորմանը։ Նրա արվեստում արտահայտվում են հայրենիքի նկատմամբ սերը, մարդու և բնության ներդաշնակությունը, ինչպես նաև կյանքի նկատմամբ լավատեսական վերաբերմունքը։ Մարտիրոս Սարյանի աշխատանքները հայտնի են ոչ միայն Հայաստանում, այլ նաև աշխարհի տարբեր երկրներում, որտեղ դրանք գնահատվում են իրենց ինքնատիպության և գեղարվեստական բարձր արժեքի համար։ Նրա ստեղծագործական ժառանգությունը ներառում է բազմաթիվ բնանկարներ, դիմանկարներ և թեմատիկ նկարներ, որոնք դարձել են հայկական կերպարվեստի կարևոր մաս։ Սարյանի արվեստը շարունակում է ոգեշնչել արվեստասերներին և երիտասարդ նկարիչներին՝ պահպանելով իր արդիականությունն ու մշակութային նշանակությունը։ Նրա անունը մշտապես կապված է հայկական ազգային արվեստի զարգացման, գունային հարուստ մտածողության և ստեղծագործական նորարարության հետ։

Կենսաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է Macrovipera lebetina obtusa տեսակի օձի թույնի՝ արհեստական երկշերտ լիպիդային թաղանթների վրա ազդեցության մեխանիզմների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմքում ընկած է թույնի կենսաբանական ակտիվ բաղադրիչների և բջջային թաղանթները մոդելավորող լիպիդային համակարգերի փոխազդեցության բացահայտումը։ Արհեստական երկշերտ լիպիդային թաղանթները հնարավորություն են տալիս վերահսկվող պայմաններում ուսումնասիրել թույնի ազդեցությունը թաղանթի կառուցվածքի, կայունության և ֆիզիկական հատկությունների վրա՝ առանձնացնելով այն գործընթացները, որոնք կարող են տեղի ունենալ կենսաբանական թաղանթներում։ Աշխատության շրջանակում դիտարկվում է, թե ինչպես են թույնի տարբեր բաղադրիչները փոխազդում լիպիդային շերտի հետ, ինչ փոփոխություններ են առաջացնում դրա թափանցելիության և ամբողջականության մեջ, ինչպես նաև ինչ մեխանիզմներով կարող են ձևավորվել թաղանթային խախտումներ կամ իոնների տեղափոխության փոփոխություններ։ Նման ուսումնասիրությունները կարևոր են օձերի թույնի բջջային մակարդակում գործողության մեխանիզմների ավելի խորքային ըմբռնման համար, քանի որ թաղանթների վնասումը կամ դրանց ֆունկցիոնալ հատկությունների փոփոխությունը կարող է նշանակալի դեր ունենալ թույնի կենսաբանական ազդեցությունների ձևավորման գործում։ Հետազոտությունը միավորում է թունաբանության, կենսաֆիզիկայի և կենսաքիմիայի մեթոդներն ու մոտեցումները՝ հնարավորություն տալով գնահատել թույնի և լիպիդային թաղանթների փոխազդեցության քանակական ու որակական առանձնահատկությունները։ Աշխատության արդյունքները կարող են արժեքավոր լինել ինչպես օձի թույնի բաղադրիչների կենսաբանական ակտիվության ուսումնասիրման, այնպես էլ թաղանթային փոխազդեցությունների ընդհանուր մեխանիզմների բացահայտման տեսանկյունից։ Դրանք կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ թունավոր նյութերի ազդեցության ուսումնասիրության, կենսաակտիվ միացությունների հետազոտության և կենսաբանական թաղանթների մոդելավորման ոլորտներում։ Աշխատությունը հատկապես հետաքրքիր է կենսաֆիզիկայով, թունաբանությամբ, կենսաքիմիայով և թաղանթների կառուցվածքաֆունկցիոնալ հատկություններով զբաղվող մասնագետների, հետազոտողների և ուսանողների համար։

Մշակույթ

Աշխատությունը նվիրված է գրադարանային ոլորտում աշխատողների մասնագիտական գիտելիքների, կարողությունների և հմտությունների շարունակական զարգացման կազմակերպման սկզբունքների ու մեխանիզմների ուսումնասիրությանը՝ ազգային գրադարանի գործունեության համատեքստում։ Հետազոտության առանցքում մասնագիտական շարունակական զարգացումը դիտարկվում է որպես աշխատակիցների որակավորման պահպանման և բարձրացման համակարգված գործընթաց, որը հատկապես կարևոր է տեղեկատվական տեխնոլոգիաների արագ զարգացման, գրադարանային ծառայությունների թվայնացման և օգտվողների պահանջների փոփոխության պայմաններում։ Քննվում են մասնագիտական վերապատրաստման, ինքնակրթության, փորձի փոխանակման, սեմինարների, դասընթացների, աշխատաժողովների և մասնագիտական համագործակցության հնարավորությունները՝ որպես գրադարանավարների կարողությունների զարգացման փոխլրացնող ձևեր։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն նոր գիտելիքներին և հմտություններին, որոնք անհրաժեշտ են ժամանակակից գրադարանային գործունեության համար՝ թվային տեղեկատվական ռեսուրսների կառավարում, էլեկտրոնային շտեմարանների օգտագործում, թվայնացված հավաքածուների կազմակերպում, տեղեկատվական որոնում, մատենագիտական սպասարկում և օգտվողների հետ արդյունավետ հաղորդակցություն։ Կարևորվում է աշխատակիցների մասնագիտական կարիքների պարբերական գնահատումը, քանի որ շարունակական զարգացման ծրագրերի արդյունավետությունը մեծապես պայմանավորված է դրանց համապատասխանությամբ իրական աշխատանքային խնդիրներին և տարբեր մասնագիտական խմբերի պահանջներին։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է կազմակերպության ղեկավարության դերի ուսումնասիրությունը՝ մասնագիտական զարգացման համար անհրաժեշտ պայմանների, մոտիվացիոն միջավայրի և գիտելիքի փոխանակման մշակույթի ձևավորման տեսանկյունից։ Ուսումնասիրվում են նաև նոր աշխատակիցների մասնագիտական հարմարվողականության, փորձառու մասնագետների գիտելիքների փոխանցման և տարբեր սերունդների աշխատակիցների համագործակցության հնարավորությունները։ Ազգային գրադարանի առանձնահատուկ կարգավիճակը հնարավորություն է տալիս շարունակական մասնագիտական զարգացումը դիտարկել ոչ միայն մեկ կազմակերպության ներքին կառավարման խնդիր, այլև գրադարանային ոլորտում մասնագիտական փորձի տարածման և մեթոդական աջակցության կարևոր բաղադրիչ։ Առանձին նշանակություն ունի միջազգային մասնագիտական փորձի ուսումնասիրությունը, նոր գրադարանային չափորոշիչներին ու տեխնոլոգիական փոփոխություններին ծանոթացումը և համապատասխան մոտեցումների տեղայնացման հնարավորությունների գնահատումը։ Քննվում են նաև իրականացվող վերապատրաստումների արդյունքների գնահատման մեխանիզմները՝ պարզելու համար, թե ձեռք բերված գիտելիքներն ու հմտությունները որքանով են կիրառվում առօրյա աշխատանքում և նպաստում ծառայությունների որակի բարձրացմանը։ Աշխատությունը մասնագիտական շարունակական զարգացումը ներկայացնում է որպես երկարաժամկետ և շարունակական գործընթաց, որը փոխկապակցված է կազմակերպության ռազմավարական նպատակների, մարդկային ռեսուրսների կառավարման և գրադարանային ծառայությունների արդիականացման հետ։ Հետազոտությունը կարևոր նշանակություն ունի գրադարանագիտության և մշակութային հաստատությունների կառավարման համար՝ նպաստելով այնպիսի կազմակերպական միջավայրի ձևավորմանը, որտեղ մասնագետների գիտելիքների պարբերական թարմացումը դառնում է գրադարանի կայուն զարգացման կարևոր նախապայման։

Մշակույթ

Այս գիրքը նվիրված է ժամանակակից հայկական կրկեսի ձևավորման, զարգացման և գեղարվեստական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով հայ բեմարվեստի ինքնատիպ ուղղություններից մեկը։ Աշխատանքում վերլուծվում են հայկական կրկեսային արվեստի պատմական ձևավորման փուլերը, ազգային կրկեսային ավանդույթների շարունակականությունը, արտիստական ժանրերի առանձնահատկությունները և գեղարվեստական արտահայտչամիջոցները։ Ուսումնասիրության մեջ անդրադարձ է կատարվում կրկեսային ներկայացումների կառուցվածքին, դերասանական վարպետությանը, ակրոբատիկայի, ծաղրածուության, հավասարակշռության և այլ ժանրերի զարգացմանը։ Հայկական ժամանակակից կրկեսի ձևավորման կարևոր փուլերից մեկը կապված է 1956 թվականին ստեղծված պետական կրկեսային կոլեկտիվի գործունեության հետ, որի նպատակն էր զարգացնել ազգային բնույթ ունեցող բարձրարվեստ ներկայացումներ։ Գրքում ներկայացվում են նաև հայ կրկեսային արվեստագետների ստեղծագործական ներդրումները և հայկական կրկեսի տեղը համաշխարհային կրկեսային մշակույթի շրջանակում։ Այն կարող է օգտակար լինել արվեստաբանների, թատերագետների, մշակութաբանների, կրկեսային արվեստի մասնագետների, հետազոտողների, դասախոսների, ուսանողների և հայկական մշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։