Հայաստանի Հանրապետությունում զբոսաշրջային քլաստերների ձևավորման և զարգացման հիմնախնդիրները

Другие предметы

Հրատարակությունը մեթոդական և մատենագիտական բնույթի ժողովածու է, որը պատրաստվել է 1917 թվականի Հոկտեմբերյան հեղափոխության հիսնամյակին նվիրված գրադարանային, կրթական և մշակութային միջոցառումների կազմակերպման համար։ Այն արտացոլում է խորհրդային ժամանակաշրջանի գաղափարական ու մշակութային աշխատանքի սկզբունքները և նախատեսված է եղել գրադարանների, մշակույթի հաստատությունների, ընթերցասրահների ու հասարակական կազմակերպությունների աշխատողների համար։ Նյութերում կարող են ներկայացված լինել հոբելյանական տարեթվի շուրջ գրքային ցուցահանդեսների, թեմատիկ երեկոների, ընթերցողական համաժողովների, զեկուցումների, գրական քննարկումների և տեղեկատվական այլ միջոցառումների կազմակերպման մեթոդական առաջարկություններ։ Առանձին բաժիններում համակարգվում է համապատասխան պատմական, քաղաքական, հասարակագիտական և հուշագրական գրականությունը՝ ընթերցողներին ու կազմակերպիչներին անհրաժեշտ աղբյուրների ընտրության հարցում կողմնորոշելու նպատակով։ Մատենագիտական ցանկերը կարող են ընդգրկել հեղափոխական իրադարձությունների պատմությանը, խորհրդային պետական համակարգի ձևավորմանը, հասարակական և տնտեսական փոփոխություններին, ինչպես նաև տվյալ ժամանակաշրջանի պաշտոնական պատմագրական մեկնաբանություններին վերաբերող հրատարակություններ։ Ժողովածուի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն գտնելու տվյալ թեմայով ժամանակին առաջարկված գրականությունը, այլև հասկանալու, թե խորհրդային մշակութային քաղաքականության շրջանակում ինչպես էին կազմակերպվում պատմական տարեդարձերի հանրայնացումը և դրանց վերաբերյալ ընթերցանության ուղղորդումը։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև գրադարանագիտության և մատենագիտության պատմության տեսանկյունից, քանի որ ցույց է տալիս թեմատիկ գրականության ընտրության, դասակարգման և ընթերցողներին ներկայացնելու ժամանակաշրջանին բնորոշ մեթոդները։ Միաժամանակ այն կարող է ծառայել որպես սկզբնաղբյուր խորհրդային հիշողության քաղաքականության և պաշտոնական պատմական խոսույթի ուսումնասիրման համար՝ հնարավորություն տալով համեմատելու ժամանակաշրջանի ներկայացումները հետագա պատմագիտական մեկնաբանությունների հետ։ Ընդհանուր առմամբ նյութերի ժողովածուն համատեղում է մեթոդական ուղեցույցի և հանձնարարական մատենագիտության գործառույթները՝ փաստագրելով խորհրդային ժամանակաշրջանում խոշոր պատմական տարեդարձերի շուրջ իրականացվող գրադարանային ու մշակութային աշխատանքի ձևերը։

Философия

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է 19-րդ դարի 40-50-ական թվականների Կոստանդնուպոլսի և Զմյուռնիայի ավետարանական մամուլի միջոցով ձևավորված դավանական նոր իրավիճակի և կրոնական ըմբռնումների ուսումնասիրությանը։ Գրքում վերլուծվում են այդ ժամանակաշրջանի հայ հասարակական և կրոնական կյանքի փոփոխությունները, ավետարանական շարժման տարածման գործընթացները, գաղափարական քննարկումները և դրանց արտացոլումը մամուլի էջերում։ Հեղինակը ուսումնասիրում է կրոնական գաղափարների զարգացման ուղղությունները, դավանաբանական հարցերի շուրջ ծավալված բանավեճերը, եկեղեցական հարաբերությունները և այն ազդեցությունը, որն ունեցել են հրապարակախոսական նյութերը հասարակական մտածողության ձևավորման վրա։ Աշխատության մեջ օգտագործվում են պատմական մամուլի աղբյուրներ, որոնց միջոցով ներկայացվում են ժամանակի մտավոր, հոգևոր և մշակութային միջավայրի առանձնահատկությունները։ Գիրքը կարևոր նշանակություն ունի 19-րդ դարի հայ կրոնական պատմության, բողոքական համայնքների ձևավորման, հայկական մամուլի զարգացման և հասարակական գաղափարների ուսումնասիրության համար։ Այն նախատեսված է հայագետների, պատմաբանների, կրոնագետների, եկեղեցագիտության մասնագետների, հետազոտողների, ուսանողների և հայ մշակութային ու հոգևոր ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Другие предметы

Աշխատանքը նվիրված է լիթոսֆերային բնակելի միջավայրի ճարտարապետական և հատակագծային կազմակերպման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը և դրա կիրառման հնարավորությունների գնահատմանը Հայաստանի Հանրապետության պայմաններում։ Հետազոտության հիմքում բնակելի տարածքի այնպիսի կազմակերպման գաղափարն է, որը հաշվի է առնում բնական միջավայրի առանձնահատկությունները, տեղանքի ռելիեֆը, երկրաբանական և կլիմայական պայմանները, էներգաարդյունավետության պահանջները և մարդու համար հարմարավետ ու անվտանգ կենսամիջավայր ստեղծելու անհրաժեշտությունը։ Ուսումնասիրության ընթացքում վերլուծվում են լիթոսֆերային բնակելի կառույցների տարածական և ֆունկցիոնալ կառուցվածքը, դրանց տեղադրման սկզբունքները, բնակելի և օժանդակ գոտիների փոխհարաբերությունը, բնական ռեսուրսների օգտագործման հնարավորությունները և արտաքին միջավայրի հետ փոխազդեցությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի տարածքի բնական և կլիմայական բազմազանությանը, այդ թվում՝ տարբեր բարձրությունների, ռելիեֆային պայմանների, ջերմաստիճանային տատանումների և սեյսմիկ առանձնահատկությունների ազդեցությանը բնակելի կառույցների նախագծման վրա։ Աշխատանքը դիտարկում է նաև նման բնակելի միջավայրերի էներգաարդյունավետության բարձրացման հնարավորությունները՝ բնական ջերմամեկուսացման, արևային էներգիայի օգտագործման, բնական լուսավորության և օդափոխության, ջերմային կորուստների նվազեցման ու ռեսուրսների արդյունավետ կառավարման միջոցով։ Կարևորվում է նաև կառույցի և տեղանքի փոխհարաբերությունը, քանի որ ռելիեֆի առավել նպատակային օգտագործումը կարող է նվազեցնել շինարարական միջամտությունը և միաժամանակ նպաստել բնակելի տարածքի միկրոկլիմայի բարելավմանը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են գնահատվել լիթոսֆերային բնակելի կառույցների կիրառման առավելություններն ու սահմանափակումները Հայաստանի տարբեր բնակլիմայական և քաղաքաշինական պայմաններում, ինչպես նաև դրանց հարմարեցման հնարավորությունները տեղական շինարարական ավանդույթներին և ժամանակակից տեխնոլոգիական պահանջներին։ Արդյունքում ձևավորվում են ճարտարապետական և հատակագծային կազմակերպման այնպիսի մոտեցումներ, որոնք կարող են նպաստել բնական միջավայրի հետ ներդաշնակ, էներգաարդյունավետ, ֆունկցիոնալ և հարմարավետ բնակելի տարածքների ստեղծմանը։ Ուսումնասիրությունը կարող է արժեքավոր լինել Հայաստանի պայմաններում այլընտրանքային բնակելի ճարտարապետության, էկոլոգիական նախագծման և կայուն քաղաքաշինական լուծումների զարգացման տեսանկյունից։

Сельское хозяйство

Այս հրատարակությունը գյուղատնտեսության վերաբերյալ հանձնարարական գրականության մատենագիտական ցանկի՝ այգեգործությանը նվիրված մասնագիտացված մասն է, որի նպատակն է ընթերցողին կողմնորոշել այգեգործության ոլորտին վերաբերող անհրաժեշտ և օգտակար գրականության ընտրության հարցում։ Այն նախատեսված է որպես տեղեկատվական-մատենագիտական ուղեցույց և կարող է օգտակար լինել ինչպես գյուղատնտեսության մասնագետների, այնպես էլ ուսանողների, գյուղատնտեսությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների, այգեգործների և համապատասխան ոլորտում ինքնակրթությամբ զբաղվող անձանց համար։ Նյութի հիմնական թեմատիկ շրջանակը ներառում է պտղատու և այլ այգեգործական մշակաբույսերի մշակությունը, այգիների հիմնադրումը և խնամքը, բույսերի աճի ու զարգացման պայմանները, հողի նախապատրաստումը, տնկման աշխատանքները, ոռոգումը, պարարտացումը, էտը, պատվաստումը, վնասատուների և հիվանդությունների դեմ պայքարը, բերքատվության բարձրացումը և ստացված բերքի արդյունավետ օգտագործումը։ Քանի որ հրատարակությունը կազմված է հանձնարարական գրականության սկզբունքով, դրա հիմնական արժեքը ոչ թե առանձին մշակաբույսերի վերաբերյալ մանրամասն տեխնոլոգիական նկարագրությունն է, այլ համապատասխան մասնագիտական աղբյուրների համակարգված ներկայացումը։ Նման մատենագիտական ցանկերը կարևոր դեր են ունեցել մասնագիտական գիտելիքի տարածման գործում, հատկապես այն ժամանակաշրջանում, երբ գյուղատնտեսական մասնագիտացված գրականության որոնումը հիմնականում իրականացվում էր գրադարանների կատալոգների, մատենագիտական տեղեկատուների և թեմատիկ ցանկերի միջոցով։ Այգեգործությանը նվիրված բաժինը կարող է ընդգրկել ինչպես ընդհանուր բնույթի ձեռնարկներ ու դասագրքեր, այնպես էլ առանձին մշակաբույսերի, պտղատու ծառերի և թփերի, այգիների մշակության տեխնիկայի, բույսերի պաշտպանության և գյուղատնտեսական արտադրության կազմակերպման վերաբերյալ հրատարակություններ։ Գրականության նման դասակարգումը հնարավորություն է տալիս ընթերցողին ընտրել աղբյուրներ՝ ըստ իր մասնագիտական կամ գործնական հետաքրքրության։ Հրատարակության կարևոր առանձնահատկությունը դրա գործնական ուղղվածությունն է։ Այգեգործությունը պահանջում է տեսական գիտելիքների և գործնական հմտությունների համադրություն, քանի որ բերքի քանակն ու որակը կախված են բազմաթիվ փոխկապակցված գործոններից՝ մշակաբույսի կենսաբանական առանձնահատկություններից, կլիմայական պայմաններից, հողի հատկություններից, ջրային ռեժիմից, մշակության տեխնոլոգիայից և բույսերի պաշտպանության միջոցներից։ Այդ պատճառով համապատասխան մասնագիտական գրականության ընտրությունը կարևոր նախապայման է այգեգործական աշխատանքների ճիշտ կազմակերպման համար։ Մատենագիտական ցանկը կարող է արժեքավոր լինել նաև գյուղատնտեսության պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից, քանի որ ընդգրկված գրականության կազմը պատկերացում է տալիս տվյալ ժամանակաշրջանում այգեգործության զարգացման առաջնահերթությունների, տարածված մշակաբույսերի, կիրառվող ագրոտեխնիկական մոտեցումների և մասնագիտական գիտելիքի տարածման ձևերի մասին։ Նման աղբյուրների միջոցով հնարավոր է հետևել, թե ինչ հարցերի նկատմամբ էր առավել մեծ հետաքրքրություն ցուցաբերվում այգեգործության ոլորտում և ինչպիսի գիտական կամ գործնական աշխատություններ էին առաջարկվում ընթերցողներին։ Ընդհանուր առմամբ, հրատարակությունը կարելի է դիտարկել որպես այգեգործության վերաբերյալ մասնագիտական տեղեկատվության որոնումն ու ընտրությունը հեշտացնող մատենագիտական ուղեցույց։ Այն կարող է օգտակար լինել գյուղատնտեսական գրադարանների, ուսումնական հաստատությունների, մասնագիտական դասընթացների, հետազոտական աշխատանքների և այգեգործական գործնական գործունեության համար՝ ընթերցողին ուղղորդելով դեպի ոլորտի վերաբերյալ ավելի ծավալուն և մասնագիտացված աղբյուրներ։

История

Հայոց պատմություն-ը համապարփակ պատմագիտական աշխատություն է, որը ներկայացնում է հայ ժողովրդի անցած երկար պատմական ուղին հնագույն ժամանակներից մինչև ժամանակակից շրջան՝ ընդգրկելով պետականության ձևավորման, զարգացման, անկման և վերականգնման հիմնական փուլերը, ինչպես նաև քաղաքական, տնտեսական և մշակութային գործընթացների փոխկապակցվածությունը տարբեր դարաշրջաններում, սկսած Հայկական լեռնաշխարհի վաղ քաղաքակրթություններից և Ուրարտուի պետականությունից, շարունակելով Արտաշեսյանների և Արշակունիների թագավորություններով, քրիստոնեության ընդունմամբ որպես պետական կրոն և միջնադարյան հայկական պետական կազմավորումների գործունեությամբ, ապա անցնելով օտար տիրապետությունների ժամանակաշրջաններին, երբ ձևավորվել են ազգային ինքնության պահպանման նոր մեխանիզմներ, և հասնելով նոր ու նորագույն շրջանի իրադարձություններին՝ Օսմանյան և Ռուսական կայսրությունների ազդեցությանը, Հայոց ցեղասպանության հետևանքներին, Հայաստանի Առաջին Հանրապետության ստեղծմանն ու անկմանը, խորհրդային շրջանի քաղաքական և սոցիալ-տնտեսական համակարգին, ինչպես նաև անկախ Հայաստանի պետականության վերականգնման և զարգացման փուլերին, աշխատությունը միավորում է փաստական նյութն ու վերլուծական մոտեցումը՝ ցույց տալով հայ ժողովրդի պատմական շարունակականության և դիմակայության հիմնական գործոնները։

Культура

Սա Կիլիկյան Հայաստանի միջնադարյան գրքարվեստի բացառիկ և բարձրարժեք հուշարձաններից է, որը պահպանվում է Երևանի Մեսրոպ Մաշտոցի անվան Մատենադարանում՝ 7651 համարի ներքո։ Ձեռագիրը ստեղծվել է XIII դարի վերջին քառորդում և առանձնանում է իր չափազանց հարուստ ու բազմազան պատկերազարդմամբ։ Այն հատկապես հայտնի է նրանով, որ նրա նկարազարդմանը մասնակցել են մի քանի վարպետներ, իսկ հետագա փուլում՝ 1320 թվականին, Սարգիս Պիծակը շարունակել և ավարտին է հասցրել ձեռագրի պատկերազարդումը։ Հիշատակարանի տեղեկություններից հայտնի է, որ Սեբաստիայի Ստեփանոս եպիսկոպոսը Կիլիկիայի Օշին արքայի հրամանով պալատական մատենադարանից ընտրել է այս ձեռագիրը և այն հանձնել Սարգիս Պիծակին՝ կիսատ մնացած պատկերազարդումն ավարտելու նպատակով։ Ձեռագրում արդեն իսկ առկա էին ավարտված, ուրվագծված և դեռևս չպատկերազարդված տեսարաններ, որոնց մի մասը Պիծակը լրացրել է գույներով, իսկ բաց թողնված հատվածները՝ նոր մանրանկարներով։ Ձեռագրի ամենանշանակալի առանձնահատկություններից մեկը մանրանկարների բացառիկ առատությունն է․ գրեթե բոլոր էջերը պատկերազարդված են, իսկ ընդհանուր առմամբ պահպանվել է ավելի քան 250 մանրանկար։ Դրանք ներկայացված են ոչ միայն ամբողջական էջերի, այլև տեքստի ներսում, լուսանցքներում, ֆրիզաձև շարքերով և միմյանց հետ սյուժետային կապ ունեցող պատկերային խմբերով։ Նման կառուցվածքը ձեռագիրը դարձնում է հատկապես արժեքավոր հայ միջնադարյան պատկերագրության և ձեռագրային ձևավորման ուսումնասիրության համար։ Մանրանկարների խորքերում օգտագործված են ոսկեգույն, կարմիր, կապույտ և կանաչ երանգներ, որոնք ստեղծում են հարուստ և արտահայտիչ գունային միջավայր։ Հետազոտություններում նշվում է, որ XIII դարի կիլիկյան ձեռագրերում բնագրային մանրանկարները լայն տարածում էին ստացել, իսկ այս ձեռագրում դրանց կիրառությունը հասել է առանձնահատուկ կատարելության։ Պատկերազարդման համակարգի վրա նկատելի են տարբեր գեղարվեստական աղբյուրների ազդեցություններ։ Մանրանկարների մի մասը կապված է XI–XII դարերի բյուզանդական հարուստ պատկերազարդ ձեռագրերի ավանդույթի հետ, մասնավորապես՝ Ֆլորենցիայի Լաուրենցիանա գրադարանում պահպանվող ձեռագրի հետ, որից ուղղակիորեն ընդօրինակվել են մի շարք տեսարաններ։ Մյուս կարևոր աղբյուրը Հեթում Բ թագավորի Ճաշոցի պատկերագրական ավանդույթն է, որի ազդեցությունը դրսևորվում է ինչպես ֆրիզաձև, այնպես էլ ոսկե ֆոնով և ճարտարապետական տարրերով շրջանակված պատկերներում։ Ձեռագրի առանձնահատկությունն այն է, որ տարբեր նկարիչների ձեռագիրը նկատելի է պատկերների կատարման եղանակներում, գունային լուծումներում, կերպարների կառուցվածքում և կոմպոզիցիոն մոտեցումներում։ Սարգիս Պիծակի միջամտությունն առավել ակնհայտ է ավետարանիչների, առակների և այլաբանական պատկերների մի մասում։ Նրա արվեստին բնորոշ վառ գույները, նուրբ դիմագծերով մարդկային կերպարները և արտահայտիչ հայացքները կարևոր դեր են խաղում ձեռագրի ընդհանուր գեղարվեստական կերպարի ձևավորման գործում։ Ստեղծագործության նշանակությունը հատկապես մեծ է Կիլիկյան մանրանկարչության պատմության տեսանկյունից, քանի որ այն ներկայացնում է այդ դպրոցի պատկերագրական, տեխնիկական և գեղագիտական ավանդույթների բարդ փոխազդեցությունը։ Ձեռագիրը հետագայում ևս ունեցել է ազդեցություն․ Կիլիկյան մանրանկարչության օրինակները, այդ թվում այս ձեռագիրը, օգտագործվել են Ղրիմի հայկական մանրանկարչության դպրոցի վարպետների կողմից որպես նախօրինակ։ Հետազոտություններում նշվում է, որ Նիկողայոս Մելանավորը ամբողջությամբ կրկնօրինակել է այս ձեռագիրը՝ ստեղծելով դրա կարևոր վերարտադրությունը։ Այսպիսով, ձեռագիրը ոչ միայն XIII–XIV դարերի հայ գրքարվեստի բացառիկ նմուշ է, այլև կարևոր վկայություն Կիլիկյան Հայաստանի մշակութային միջավայրի, բյուզանդական և հայկական պատկերագրական ավանդույթների փոխազդեցության, ինչպես նաև միջնադարյան հայ մանրանկարիչների բարձր մասնագիտական վարպետության մասին։ Այն առանձնահատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում արվեստաբանների, ձեռագրագետների, միջնադարյան մշակույթի պատմաբանների և հայկական մանրանկարչության ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների համար։