ՀՆԱԳՈՒՅՆ ՀՐԱՄԱՅԱԿԱՆ.ԳԱՂՏՆԻ ՕՊԵՐԱՑԻԱՆԵՐ ԵՎ ԾԱԾՈՒԿ ԳՈՐԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ-ՌՈՈՒԶ ՄԱՐԻ ՇԵԼ

История

Պատմագիտական և հայ-ռուսական հարաբերությունների ուսումնասիրությանը նվիրված այս աշխատանքը լուսաբանում է Պետրոս I-ի պարսկական արշավանքի նախապատրաստման գործընթացը և հայերի մասնակցությունն այդ ժամանակաշրջանի քաղաքական ու դիվանագիտական իրադարձություններին։ Քննության են առնվում XVIII դարի առաջին քառորդի միջազգային քաղաքական իրադրությունը, Ռուսական կայսրության արտաքին քաղաքական նպատակները, Սեֆյան Պարսկաստանի ներքին ճգնաժամը և Հարավային Կովկասում ձևավորված ռազմաքաղաքական պայմանները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Պետրոս I-ի արևելյան քաղաքականությանը, Կասպից ծովի ավազանում Ռուսաստանի դիրքերի ամրապնդման ձգտումներին և 1722–1723 թվականների պարսկական արշավանքի նախապատրաստական միջոցառումներին։ Վերլուծվում են հայկական քաղաքական և հոգևոր շրջանակների կապերը ռուսական արքունիքի հետ, հայ ազատագրական շարժման ակնկալիքները և Ռուսաստանի աջակցությամբ հայկական պետականության վերականգնման վերաբերյալ պատկերացումները։ Քննարկվում են հայ գործիչների դիվանագիտական նախաձեռնությունները, տեղեկատվական ու քաղաքական համագործակցության հնարավորությունները և հայ բնակչության դիրքորոշումները տարածաշրջանային հակամարտությունների պայմաններում։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել պատմական վավերագրերը, դիվանագիտական նամակագրությունը, ժամանակակիցների վկայությունները և ռուսական ու հայկական պատմագրության մեջ արտահայտված գնահատականները։ Անդրադարձ է կատարվում պարսկական արշավանքի նախապատրաստության ազդեցությանը հայ-ռուսական քաղաքական հարաբերությունների զարգացման, հայկական ազատագրական ծրագրերի և XVIII դարի առաջին կեսի տարածաշրջանային իրադարձությունների վրա։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայոց պատմության, Ռուսաստանի արտաքին քաղաքականության պատմության, միջազգային հարաբերությունների, պատմական աղբյուրագիտության և հայ ազատագրական շարժման ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության ագրարային ոլորտի արտադրական ենթակառուցվածքների ձևավորման հիմնախնդիրների վերլուծությանը և դրանց լուծման հնարավոր ուղիների գնահատմանը։ Հեղինակը ուսումնասիրում է գյուղատնտեսական արտադրության զարգացման համար անհրաժեշտ նյութատեխնիկական, ինֆրաստրուկտուրային և տեխնոլոգիական համակարգերը, շեշտադրում է գործող ենթակառուցվածքների թերություններն ու խոչընդոտները, ինչպիսիք են գյուղատնտեսական տեխնիկայի հինացումն ու անբավարարությունը, հողի մշակման և ջրային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման խնդիրները, պահեստավորման և վերամշակման ենթակառուցվածքների բացակայությունը։ Աշխատությունում ներկայացվում են լուծման առաջարկներ՝ հիմնված նորարարական տեխնոլոգիաների ներդրման, կառավարման գործընթացների օպտիմալացման, պետական և մասնավոր հատվածների համագործակցության, ինչպես նաև ֆինանսական և ռազմավարական ծրագրերի միջոցով արտադրական ենթակառուցվածքների զարգացման վրա։ Վերլուծությունը ուղեկցվում է վիճակագրական տվյալներով, փորձագիտական գնահատականներով և համաշխարհային փորձի դիտարկումներով, ինչը հնարավորություն է տալիս ձևավորել ագրարային ենթակառուցվածքների արդյունավետ, ժամանակակից և կայուն զարգացման ռազմավարություն։ Գիրքը օգտակար է տնտեսագետների, գյուղատնտեսության ոլորտի մասնագետների, պետական կառավարման մարմինների աշխատակիցների, հետազոտողների և ուսանողների համար, ովքեր զբաղվում են ագրարային տնտեսության, ենթակառուցվածքների զարգացման և գյուղատնտեսական քաղաքականության հարցերով։

Литература

Ժողովածուն ընդգրկում է հայ ժողովրդի բանավոր ստեղծագործական ժառանգության կարևորագույն դրսևորումներից մեկը՝ ժողովրդական հեքիաթները, որոնց միջոցով արտահայտվել են ժողովրդի աշխարհընկալումը, կենսափորձը, բարոյական պատկերացումները, երազանքներն ու հասարակական իդեալները։ Հեքիաթային պատումներում իրական կյանքի պատկերները միահյուսվում են երևակայական ու հրաշապատում տարրերին՝ ստեղծելով մի աշխարհ, որտեղ սովորական մարդիկ, թագավորներ, աղքատներ, արհեստավորներ, կենդանիներ և գերբնական էակներ հայտնվում են անսովոր փորձությունների ու իրադարձությունների մեջ։ Հեքիաթների սյուժեներում հաճախ կարևորվում են բարու և չարի հակադրությունը, արդարության վերականգնումը, խելքի ու հնարամտության հաղթանակը, ազնվությունը, աշխատասիրությունը, հավատարմությունն ու ընկերասիրությունը։ Ժողովրդական պատմողներին բնորոշ կենդանի խոսքը, կրկնությունները, երկխոսությունները, պատկերավոր համեմատություններն ու ավանդական դարձվածքները հաղորդում են պատումներին յուրահատուկ ռիթմ և արտահայտչականություն։ Հեքիաթները արժեքավոր են ոչ միայն որպես գեղարվեստական ընթերցանության նյութ, այլև որպես պատմական ու ազգագրական տեղեկությունների աղբյուր, քանի որ դրանցում պահպանվել են տարբեր ժամանակաշրջանների կենցաղի, ընտանեկան հարաբերությունների, սովորույթների, աշխատանքի ձևերի, հասարակական պատկերացումների և ժողովրդական մտածողության հետքերը։ Ժողովածուն կարևոր նշանակություն ունի հայ բանահյուսության պահպանման, ուսումնասիրության և հաջորդ սերունդներին փոխանցման համար՝ ընձեռելով հնարավորություն բացահայտելու հայկական հեքիաթային ավանդույթի թեմատիկ բազմազանությունը, պատումային առանձնահատկություններն ու մշակութային ինքնատիպությունը։

Биология

Աշխատությունը նվիրված է առնետի գլխուղեղում և ենթաստամոքսային գեղձում նյարդակտիվ ամինաթթուների պարունակության և նյութափոխանակային փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությանը՝ բնական ֆիզիոլոգիական վիճակի և փորձարարական շաքարախտի պայմաններում։ Հետազոտության կենտրոնում նյարդային և ներզատական համակարգերի միջև կենսաքիմիական փոխկապակցվածությունն է, մասնավորապես՝ այն փոփոխությունները, որոնք շաքարախտի զարգացման ընթացքում կարող են առաջանալ կենսաբանական ակտիվություն ունեցող ամինաթթուների քանակական բաշխման մեջ։ Ուսումնասիրվող միացությունների շարքում առանձնահատուկ նշանակություն ունեն գամմա-ամինակարագաթթուն, գլուտամատը, գլուտամինը, ասպարտատը և դրանց նյութափոխանակության հետ կապված այլ ամինաթթուներ, որոնք մասնակցում են ինչպես գլխուղեղի նյարդաքիմիական գործընթացներին, այնպես էլ ենթաստամոքսային գեղձի ֆունկցիոնալ կարգավորմանը։ Աշխատանքի շրջանակում համեմատվում են առողջ և փորձարարական շաքարախտ ունեցող կենդանիների համապատասխան հյուսվածքներում այդ նյութերի պարունակության ցուցանիշները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել ածխաջրային նյութափոխանակության խանգարման պայմաններում առաջացող կենսաքիմիական տեղաշարժերը։ Կարևորվում է գլխուղեղի և ենթաստամոքսային գեղձի տվյալների զուգահեռ ուսումնասիրությունը, քանի որ այն հնարավորություն է տալիս գնահատելու տարբեր օրգաններում նյարդակտիվ ամինաթթուների նյութափոխանակության ընդհանուր և առանձնահատուկ օրինաչափությունները։ Հետազոտությունը նաև անդրադառնում է գլուտամինի և այլ ամինաթթուների հնարավոր դերին գամմա-ամինակարագաթթվի առաջացման գործընթացներում և այդ նյութափոխանակային ուղիների փոփոխություններին շաքարախտի պայմաններում։ Նման համեմատական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու այն մասին, թե ինչպես են նյութափոխանակային խանգարումները կապված նյարդաքիմիական համակարգերի և ենթաստամոքսային գեղձի կենսաքիմիական գործունեության փոփոխությունների հետ։ Արդյունքների վերլուծությունը կարևոր է փորձարարական դիաբետոլոգիայի, նեյրոքիմիայի և կենսաքիմիայի տեսանկյունից, քանի որ նպաստում է շաքարախտի ժամանակ տարբեր օրգաններում ամինաթթվային նյութափոխանակության փոփոխությունների մեխանիզմների վերաբերյալ գիտական պատկերացումների խորացմանը։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը միավորում է նեյրոքիմիական և էնդոկրին-կենսաքիմիական մոտեցումները՝ շեշտադրելով գլխուղեղի և ենթաստամոքսային գեղձի միջև նյութափոխանակային փոխառնչությունների նշանակությունը։

География

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է Արարատյան հարթավայրի ջրային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման և պահպանման գիտատեխնիկական հիմքերի կատարելագործման հիմնահարցերին։ Գրքում համակողմանիորեն ուսումնասիրվում են տարածաշրջանի մակերևութային և ստորերկրյա ջրային պաշարների ձևավորման, բաշխման և օգտագործման առանձնահատկությունները, ինչպես նաև դրանց վրա ազդող բնական և մարդածին գործոնները։ Հեղինակը վերլուծում է ջրային ռեսուրսների կառավարման ժամանակակից մոտեցումները, ջրօգտագործման արդյունավետության բարձրացման մեթոդները, ոռոգման համակարգերի կատարելագործման հնարավորությունները և ջրային պաշարների պահպանությանն ուղղված ինժեներական ու բնապահպանական լուծումները։ Աշխատությունում անդրադարձ է կատարվում ստորերկրյա ջրերի շահագործման, ջրային հավասարակշռության պահպանման, ջրային պաշարների մոնիթորինգի, ջրի որակի վերահսկման և կլիմայական փոփոխությունների ազդեցության գնահատման հարցերին՝ ներկայացնելով գիտականորեն հիմնավորված առաջարկություններ տարածաշրջանի ջրային ռեսուրսների կայուն կառավարման համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ջրախնայող տեխնոլոգիաների ներդրմանը, բնապահպանական անվտանգության ապահովմանը և պետական կառավարման ու գիտատեխնիկական լուծումների համադրմանը՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել ջրօգտագործման արդյունավետությունը և պահպանել Արարատյան հարթավայրի ջրային ներուժը երկարաժամկետ հեռանկարում։ Գիրքը նախատեսված է ջրային տնտեսության, հիդրոլոգիայի, բնապահպանության, գյուղատնտեսության, ինժեներական գիտությունների ոլորտների մասնագետների, գիտաշխատողների, դասախոսների, ուսանողների և ջրային ռեսուրսների կառավարման հարցերով զբաղվող բոլոր ընթերցողների համար։

История

Գիտական աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի պատմական Արագածոտն գավառի վաղմիջնադարյան նյութական մշակույթի համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով տարածաշրջանի հնագիտական հուշարձանները, բնակավայրերի կառուցվածքը, ճարտարապետական ժառանգությունը, արհեստագործական արտադրությունը, կենցաղային առարկաները, թաղման սովորույթները և հասարակական կյանքի նյութական արտահայտությունները։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը կապված է վաղ միջնադարում Արագածոտնի պատմամշակութային զարգացման առանձնահատկությունների բացահայտման, հնագիտական գտածոների դասակարգման, դրանց ժամանակագրական պատկանելության որոշման և Հայաստանի ընդհանուր մշակութային գործընթացների համատեքստում տարածաշրջանի ունեցած նշանակության գնահատման հետ։ Աշխատության թեմատիկ շրջանակն ընդգրկում է հիմնականում 4–7-րդ դարերի պատմական և մշակութային իրողությունները, երբ Հայաստանում տեղի էին ունենում քաղաքական, կրոնական, հասարակական և տնտեսական կարևոր փոփոխություններ։ Քրիստոնեության տարածումը, եկեղեցական կազմակերպությունների զարգացումը, բնակավայրերի կառուցվածքային վերափոխումները և ճարտարապետական նոր ձևերի առաջացումը էական ազդեցություն են ունեցել այդ ժամանակաշրջանի նյութական մշակույթի ձևավորման վրա։ Արագածոտնի աշխարհագրական դիրքը, բնական պայմանները, լեռնային և նախալեռնային տարածքների առանձնահատկությունները, ինչպես նաև հաղորդակցության պատմական ուղիները նպաստել են բնակավայրերի զարգացմանը և տարածաշրջանի տնտեսական ու մշակութային կապերի ձևավորմանը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է վաղմիջնադարյան բնակավայրերի ուսումնասիրությունը՝ ուշադրություն դարձնելով բնակելի կառույցների հատակագծային առանձնահատկություններին, շինարարական նյութերին, բնակավայրերի տեղաբաշխմանը և շրջակա բնական միջավայրի հետ դրանց փոխհարաբերություններին։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունեն եկեղեցական ճարտարապետության հուշարձանները, որոնց ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու վաղքրիստոնեական Հայաստանի շինարարական ավանդույթները, կրոնական պատկերացումների նյութական արտահայտությունները և ճարտարապետական ձևերի զարգացման օրինաչափությունները։ Այս համատեքստում հետաքրքրություն են ներկայացնում Արագածոտնի վաղմիջնադարյան եկեղեցիները, պաշտամունքային կառույցները, դրանց կառուցվածքային լուծումները, հարդարանքի տարրերը և քարարվեստի առանձնահատկությունները։ Աշխատության թեմատիկան առնչվում է նաև հնագիտական պեղումների ընթացքում հայտնաբերված խեցեղենի, մետաղյա իրերի, աշխատանքային գործիքների, զարդերի, կենցաղային պարագաների և արտադրական գործունեության հետ կապված նյութերի ուսումնասիրությանը։ Խեցեգործական արտադրանքի ձևաբանական, տեխնոլոգիական և զարդարական առանձնահատկությունների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու տարածաշրջանի արհեստագործական ավանդույթների, կենցաղային մշակույթի և տնտեսական հարաբերությունների մասին։ Մետաղագործական առարկաների, գյուղատնտեսական գործիքների և այլ նյութական գտածոների ուսումնասիրությունը կարևոր է բնակչության զբաղմունքների, արտադրական կարողությունների և առօրյա կյանքի վերակազմության տեսանկյունից։ Առանձին հետաքրքրություն են ներկայացնում թաղման հուշարձանները, գերեզմանային կառույցները և դրանց հետ կապված նյութական վկայությունները, որոնք կարող են տեղեկություններ հաղորդել հասարակության կրոնական պատկերացումների, ծիսական սովորույթների և մշակութային փոփոխությունների վերաբերյալ։ Վաղմիջնադարյան նյութական մշակույթի ուսումնասիրության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում քրիստոնեական և ավելի վաղ շրջանի մշակութային ավանդույթների փոխհարաբերությունը, քանի որ նոր կրոնական համակարգի հաստատումը միշտ չէ, որ հանգեցրել է նախկին կենցաղային և արհեստագործական ձևերի ամբողջական վերացմանը։ Հետազոտության շրջանակում կարևորվում է մշակութային շարունակականության և փոփոխության օրինաչափությունների բացահայտումը՝ հնագիտական նյութերի համեմատության և պատմական աղբյուրների տվյալների համադրման միջոցով։ Արագածոտնի վաղմիջնադարյան հուշարձանների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու նաև տարածաշրջանի կապերը Հայաստանի մյուս պատմական գավառների հետ, բացահայտելու ընդհանուր մշակութային հատկանիշներն ու տեղական առանձնահատկությունները։ Հատուկ նշանակություն ունեն նյութական մշակույթի ժամանակագրական դասակարգման, հուշարձանների թվագրման և տարբեր հնագիտական համալիրների փոխհարաբերությունների որոշման մեթոդաբանական հարցերը։ Այս նպատակով կարևոր են հնագիտական շերտագրության, գտածոների տիպաբանական համեմատության, ճարտարապետական վերլուծության և պատմական աղբյուրագիտության մեթոդները։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է վաղմիջնադարյան Հայաստանի տարածաշրջանային մշակույթի ուսումնասիրության, բնակավայրերի պատմական զարգացման վերակազմության և նյութական ժառանգության միջոցով հասարակական ու տնտեսական կյանքի առանձնահատկությունների բացահայտման անհրաժեշտությամբ։ Հետազոտությունը կարևոր է նաև Հայաստանի հնագիտական քարտեզագրման, պատմամշակութային հուշարձանների գիտական հաշվառման, պահպանության և հետագա ուսումնասիրությունների համար։ Այն կարող է օգտակար լինել հնագետներին, պատմաբաններին, միջնադարագետներին, ճարտարապետության պատմաբաններին, մշակութաբաններին, ազգագրագետներին, թանգարանագետներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և ուսանողներին, ինչպես նաև Հայաստանի վաղմիջնադարյան պատմությամբ ու մշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Աշխատությունն ունի հնագիտական, պատմագիտական, մշակութաբանական և աղբյուրագիտական նշանակություն՝ նպաստելով Արագածոտնի վաղմիջնադարյան բնակավայրերի, ճարտարապետական հուշարձանների, արհեստագործական ավանդույթների և նյութական մշակույթի զարգացման առանձնահատկությունների առավել խորքային ըմբռնմանը։