ՀՆԱԳՈՒՅՆ ՀՐԱՄԱՅԱԿԱՆ.ԳԱՂՏՆԻ ՕՊԵՐԱՑԻԱՆԵՐ ԵՎ ԾԱԾՈՒԿ ԳՈՐԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ-ՌՈՈՒԶ ՄԱՐԻ ՇԵԼ

Literature

Համաշխարհային գրականության մեծագույն էպիկական ստեղծագործություններից մեկը՝ Ջոն Միլթոնի «Կորուսյալ դրախտը», աստվածաշնչյան թեմաների գեղարվեստական և փիլիսոփայական խոր մեկնաբանություն է, որի կենտրոնում մարդկության արարման, առաջին մարդկանց մեղսագործության, դրախտից արտաքսման և բարու ու չարի հավիտենական հակամարտության գաղափարներն են։ Ստեղծագործությունը հիմնված է Աստվածաշնչի Ծննդոց գրքի պատմության վրա, սակայն դրա բովանդակությունը դուրս է գալիս աստվածաշնչյան պատումի պարզ վերարտադրության սահմաններից՝ վերածվելով մարդու բնության, ազատ կամքի, աստվածային արդարության, անհնազանդության, գայթակղության, մեղքի և փրկության հնարավորության մասին համապարփակ գրական ու փիլիսոփայական խորհրդածության։ Պոեմի գործողությունները սկսվում են երկնքում տեղի ունեցած աստվածային հակամարտությունից հետո, երբ Սատանան և նրա կողմնակից ընկած հրեշտակները պարտություն են կրում Աստծո դեմ բարձրացրած ապստամբության մեջ և նետվում դժոխք։ Չնայած պարտությանը՝ Սատանան չի հրաժարվում իր հակառակությունից և որոշում է վրեժ լուծել՝ հարվածելով Աստծո նորաստեղծ աշխարհին և մարդկությանը։ Նրա ուշադրության կենտրոնում հայտնվում են Ադամն ու Եվան՝ առաջին մարդիկ, որոնք ապրում են Եդեմի պարտեզում՝ վայելելով արարչագործության ներդաշնակությունն ու աստվածային ներկայությունը։ Նրանք օժտված են ազատ կամքով և կարող են պահպանել Աստծո պատվիրանը կամ ենթարկվել անհնազանդության գայթակղությանը։ Սատանան, ընդունելով օձի կերպարանք, կարողանում է ազդել Եվայի վրա և դրդել նրան ճաշակելու արգելված պտղից, որից հետո մեղքի մեջ է ներքաշվում նաև Ադամը։ Այս գործողությամբ խախտվում է մարդու և Աստծո միջև հաստատված ներդաշնակությունը, և մարդկությունը կորցնում է դրախտային անմեղության ու հավիտենական երջանկության վիճակը։ Առաջին մեղքի հետևանքով առաջանում են ամոթը, վախը, փոխադարձ մեղադրանքները, տառապանքը և մահվան գիտակցումը։ Ադամի ու Եվայի պատմությունը ներկայացվում է ոչ միայն որպես մարդկության սկզբնական անկման առասպելաբանական պատում, այլև որպես մարդկային բնության բարդության, ազատ ընտրության հետևանքների և բարոյական պատասխանատվության գեղարվեստական ուսումնասիրություն։ Պոեմի կարևորագույն կերպարներից է Սատանան, որի կերպարը համաշխարհային գրականության ամենաբարդ և բազմաշերտ գեղարվեստական կերպարներից մեկն է։ Նա միաժամանակ մարմնավորում է ըմբոստությունը, հպարտությունը, իշխանատենչությունը, ինքնախաբեությունը և չարին դիմելու կամքը։ Նրա խոսքը հաճախ օժտված է ճարտասանական ուժով և գրավիչ տրամաբանությամբ, սակայն այդ արտաքին փայլի ներքո բացահայտվում են ներքին հակասությունները, հոգևոր դատարկությունն ու սեփական պարտության գիտակցումը։ Հեղինակը ցույց է տալիս, թե ինչպես հպարտությունն ու անսահման ինքնահաստատման ձգտումը կարող են մարդուն կամ բանական էակին հեռացնել ճշմարտությունից և հանգեցնել ինքնակործանման։ Ադամի և Եվայի կերպարների միջոցով բացահայտվում են սիրո, վստահության, անմեղության, գայթակղության, մեղքի, զղջման և ներողամտության թեմաները։ Նրանց հարաբերություններում արտահայտվում են մարդկային սիրո գեղեցկությունն ու խոցելիությունը, ինչպես նաև այն պատասխանատվությունը, որը բխում է ազատ կամքի գործադրումից։ Ադամը և Եվան ներկայացվում են որպես մարդկության նախահայրեր, որոնց ճակատագիրը խորհրդանշում է ամբողջ մարդկության գոյաբանական և բարոյական վիճակը։ Ստեղծագործության գաղափարական առանցքներից է ազատ կամքի հիմնահարցը։ Մարդը ստեղծված է որպես բանական և ինքնուրույն ընտրություն կատարելու ունակ էակ, ուստի նրա արարքները չեն կարող դիտարկվել միայն արտաքին հանգամանքների հետևանք։ Միլթոնը քննում է այն հարցը, թե ինչու է ազատությունը միաժամանակ մարդու մեծագույն պարգևը և նրա հնարավոր անկման պատճառը։ Մյուս կարևոր թեման աստվածային արդարության և ողորմածության փոխհարաբերությունն է։ Մեղքը խախտում է արարչագործության ներդաշնակությունը, սակայն մարդկության համար ամբողջությամբ չի վերանում փրկության և ապագա վերականգնման հնարավորությունը։ Աստվածային նախախնամության և փրկագործության գաղափարները պոեմին հաղորդում են հույսի ու բարոյական վերածննդի հեռանկար։ Պատմության ավարտին Ադամն ու Եվան ստիպված են հեռանալ Եդեմից, սակայն նրանց առջև բացվում է մարդկային կյանքի նոր ճանապարհ, որը կապված է աշխատանքի, տառապանքի, փորձության, գիտակցության և ապագա փրկության ակնկալիքի հետ։ Գրական առումով ստեղծագործությունն առանձնանում է բարձր էպիկական կառուցվածքով, ընդարձակ նկարագրություններով, մոնումենտալ տեսարաններով, ճարտասանական մենախոսություններով և աստվածաշնչյան, անտիկ ու քրիստոնեական մշակութային ավանդույթների համադրությամբ։ Հեղինակը լայնորեն օգտագործում է դիցաբանական և աստվածաբանական պատկերներ, խորհրդանշական հակադրություններ, համեմատություններ ու այլաբանություններ՝ ստեղծելով բազմաշերտ գեղարվեստական աշխարհ։ Պոեմի բանաստեղծական լեզուն հանդիսավոր է, պատկերավոր և մտավոր մեծ լարվածությամբ հագեցած։ Դրա կարևոր առանձնահատկություններից է նաև հերոսների ներաշխարհի խոր հոգեբանական բացահայտումը, որի շնորհիվ աստվածաշնչյան կերպարները ձեռք են բերում մարդկային բարդություն և անհատականություն։ Ստեղծագործությունը համադրում է էպիկական պատումը, դրամատիկական երկխոսությունը, փիլիսոփայական խորհրդածությունը և քնարական նկարագրությունը՝ ձևավորելով համաշխարհային գրականության մեջ բացառիկ գեղարվեստական ամբողջություն։ Պատմական և մշակութային առումով այն մեծ ազդեցություն է ունեցել եվրոպական գրականության, կրոնական մտածողության, գեղարվեստական պատկերավորման և հետագա ռոմանտիկական ու փիլիսոփայական ուղղությունների զարգացման վրա։ Միլթոնի ստեղծագործությունը նոր մեկնաբանություններ է հաղորդել աստվածաշնչյան նյութին՝ այն վերածելով ազատության, իշխանության, ըմբոստության, բարոյական ընտրության և մարդկային ճակատագրի մասին համամարդկային խորհրդածության։ Այն առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում նաև հայ գրական մշակույթի պատմության մեջ, քանի որ նման համաշխարհային դասական երկերի հայերեն թարգմանությունն ու հրատարակությունը կարևոր քայլ էին ազգային գրական միջավայրը համաշխարհային գրական ժառանգությանը հաղորդակից դարձնելու գործում։ Վենետիկի Սուրբ Ղազարի Մխիթարյան միաբանությունը նշանակալի դեր է ունեցել համաշխարհային գրականության երկերը հայերեն ներկայացնելու, հայերեն գրական լեզուն զարգացնելու և հայ ընթերցողի մտավոր աշխարհը հարստացնելու գործում։ Այս հրատարակությունը կարևոր է նաև հայ թարգմանական գրականության պատմության տեսանկյունից՝ որպես համաշխարհային էպիկական պոեզիայի խոշորագույն նմուշներից մեկի հայերեն ներկայացման վկայություն։ Ստեղծագործությունն ունի բարձր գրական, փիլիսոփայական, աստվածաբանական և կրթական արժեք։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում գրականագետների, փիլիսոփաների, աստվածաբանների, պատմաբանների, թարգմանության տեսությամբ զբաղվող մասնագետների և համաշխարհային գրականությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Միաժամանակ այն շարունակում է մնալ արդիական ընթերցանության նյութ, քանի որ բարձրացնում է մարդկային գոյության հիմնարար հարցեր՝ ազատության և հնազանդության, բարու և չարի, հպարտության և խոնարհության, սիրո և պատասխանատվության, մեղքի և փրկության մասին՝ ընթերցողին հրավիրելով խորհելու մարդու ընտրությունների և դրանց հետևանքների շուրջ։

History

Աշխատությունը նվիրված է մոնղոլ ժողովրդի պատմության համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ վաղ շրջանից մինչև մոնղոլական պետականության ձևավորման, հզորացման և հետագա զարգացման փուլերը։ Հետազոտության շրջանակում ներկայացվում են մոնղոլական ցեղերի ծագումն ու բնակության տարածքները, նրանց հասարակական կառուցվածքը, տնտեսական գործունեությունը, կենցաղը, ռազմական ավանդույթներն ու քաղաքական հարաբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում XIII դարի սկզբին տեղի ունեցած ցեղային միավորման գործընթացներին, որի արդյունքում ձևավորվեց կենտրոնացված մոնղոլական պետություն և ստեղծվեցին լայնածավալ նվաճումների համար անհրաժեշտ քաղաքական ու ռազմական նախադրյալներ։ Ուսումնասիրվում է Չինգիզ խանի իշխանության հաստատումը, մոնղոլական հասարակության և բանակի կազմակերպման առանձնահատկությունները, ռազմական կառավարման համակարգը և նվաճողական արշավանքների ընդլայնումը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ Մոնղոլական կայսրության տարածքային ընդարձակմանը դեպի Չինաստան, Կենտրոնական Ասիա, Իրանի և Մերձավոր Արևելքի շրջաններ, ինչպես նաև դեպի Արևելյան Եվրոպա և Ռուսական իշխանություններ։ Կարևոր տեղ է հատկացվում նվաճված տարածքներում ձևավորված վարչական համակարգերին, հարկային հարաբերություններին, տեղական իշխանությունների հետ փոխհարաբերություններին և տարբեր ժողովուրդների ու մշակույթների փոխազդեցությանը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նաև կայսրության կառավարման առանձնահատկությունների և դրա մասնատման գործընթացի ուսումնասիրությունը։ Չինգիզ խանի մահից հետո կայսրության տարբեր հատվածներում ձևավորվեցին առանձին խանություններ և քաղաքական կենտրոններ, որոնցից յուրաքանչյուրն աստիճանաբար ձեռք բերեց ավելի մեծ ինքնուրույնություն։ Առանձին ուշադրություն կարող է դարձվել Յուան դինաստիայի ձևավորմանը Չինաստանում, Ոսկե Հորդայի, Չաղաթայական խանության և Իլխանության պատմությանը, ինչպես նաև դրանց քաղաքական, տնտեսական և մշակութային զարգացման առանձնահատկություններին։ Աշխատությունը կարող է ուսումնասիրել նաև մոնղոլական տիրապետության ազդեցությունը միջազգային առևտրի, հաղորդակցության և ժողովուրդների միջև մշակութային կապերի զարգացման վրա։ Մետաքսի ճանապարհի տարբեր հատվածների նկատմամբ վերահսկողության հաստատումը նպաստեց Ասիայի և Եվրոպայի միջև ապրանքների, մարդկանց, տեխնոլոգիաների և գաղափարների տեղաշարժի ակտիվացմանը։ Միաժամանակ հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նվաճումների ծանր հետևանքներին՝ բնակչության կորուստներին, քաղաքների ավերմանը, տնտեսական անկայունությանը և սոցիալական փոփոխություններին։ Կարևոր է նաև մոնղոլների կրոնական քաղաքականության և տարբեր կրոնական ավանդույթների նկատմամբ նրանց վերաբերմունքի ուսումնասիրությունը, քանի որ կայսրության տարածքում համակեցության մեջ էին տարբեր հավատային համակարգեր։ Հետազոտության արդյունքները հնարավորություն են տալիս մոնղոլների պատմությունը դիտարկել ոչ միայն որպես ռազմական նվաճումների պատմություն, այլև որպես միջնադարյան Եվրասիայի քաղաքական, տնտեսական և մշակութային զարգացման կարևոր բաղադրիչ։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, միջնադարագետներին, արևելագետներին, մոնղոլագետներին, միջազգային հարաբերությունների պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին, դասախոսներին և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողներին։

Other Subjects

Հեռախոսային կանչերի ղեկավարման և բաշխման համակարգերի ծրագրային միջոցների նախագծումը վերաբերում է զանգերի կենտրոնների (call center) և հեռահաղորդակցական ծառայությունների արդյունավետ կազմակերպման համար նախատեսված համալիր ծրագրային լուծումների մշակմանը, որոնք ապահովում են մուտքային և ելքային զանգերի ավտոմատ ընդունում, բաշխում, հերթագրում և վերահսկում՝ ըստ նախապես սահմանված ալգորիթմների և բիզնես կանոնների։ Նման համակարգերը սովորաբար հիմնված են IP հեռախոսակապի (VoIP) տեխնոլոգիաների վրա և ինտեգրվում են PBX (Private Branch Exchange) լուծումների հետ, օրինակ՝ Asterisk կամ ձեռնարկային մակարդակի համակարգերի՝ օրինակ Cisco Unified Communications Manager, որոնք թույլ են տալիս իրականացնել զանգերի խելացի բաշխում ըստ օպերատորի զբաղվածության, հմտությունների, հերթերի առաջնահերթության և հաճախորդի տվյալների։ Համակարգի նախագծման ընթացքում կարևոր են նաև ինտեգրումները CRM համակարգերի հետ, ձայնային ինտերակտիվ պատասխանների (IVR) մոդուլների ստեղծումը, զանգերի մոնիթորինգը, ձայնագրումը և վերլուծությունը, ինչպես նաև իրական ժամանակում վիճակագրական տվյալների հավաքագրումը՝ սպասարկման որակի գնահատման համար։ Ժամանակակից լուծումներում լայն կիրառություն ունեն ամպային հարթակները և API-ների վրա հիմնված համակարգերը, օրինակ Twilio, որոնք հնարավորություն են տալիս արագ մասշտաբավորել համակարգը և ապահովել բարձր հասանելիություն տարբեր աշխարհագրական տարածաշրջաններում։ Նախագծման հիմնական նպատակներն են զանգերի սպասման ժամանակի նվազեցումը, հաճախորդների սպասարկման որակի բարձրացումը, օպերատորների աշխատանքի օպտիմալ բաշխումը և համակարգի ընդհանուր արդյունավետության բարձրացումը՝ ապահովելով ինչպես տեխնիկական հուսալիություն, այնպես էլ օգտագործողի համար հարմար ինտերֆեյս և կառավարման ճկունություն։

Mathematics

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է բաց ֆիզիկական համակարգերի ոչ հավասարակշռային վիճակներում կրիտիկական կետերի մոտ ընթացող ստոխաստիկ և կարգավորված երևույթների ուսումնասիրությանը։ Գրքում վերլուծվում են բարդ ֆիզիկական համակարգերի վարքագծի առանձնահատկությունները, ինքնակազմակերպման գործընթացները, փուլային անցումների մեխանիզմները և արտաքին ազդեցությունների պայմաններում համակարգերի դինամիկ փոփոխությունները։ Հեղինակը ներկայացնում է մաթեմատիկական մոդելներ և տեսական մոտեցումներ, որոնք հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրել պատահական տատանումների, կարգավորված կառուցվածքների առաջացման և կայունության պայմանների փոխազդեցությունը։ Աշխատությունում քննարկվում են ոչ գծային դինամիկայի, վիճակագրական ֆիզիկայի, թերմոդինամիկայի և սիներգետիկայի խնդիրներ՝ բացահայտելով բաց համակարգերում նոր կառուցվածքների ձևավորման օրինաչափությունները։ Գիրքը նախատեսված է ֆիզիկոսների, տեսական ֆիզիկայի և մաթեմատիկական մոդելավորման ոլորտի հետազոտողների, դասախոսների, ասպիրանտների, ուսանողների և բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրված են բարդ համակարգերի վարքագծի, կրիտիկական երևույթների և ոչ հավասարակշռային գործընթացների ուսումնասիրությամբ։

Economics

Բարձրագույն ուսումնական հաստատությունը մասնագիտացած է տնտեսագիտության, ֆինանսների, կառավարման, հաշվապահական հաշվառման, մարքեթինգի և տնտեսությանն առնչվող այլ ոլորտների մասնագետների պատրաստման ուղղությամբ։ Նրա կրթական և գիտական գործունեությունը միտված է տնտեսական գործընթացների տեսական ուսումնասիրության ու կիրառական վերլուծության համադրմանը՝ ուսանողներին տրամադրելով գիտելիքներ շուկայական հարաբերությունների, հանրային և կորպորատիվ ֆինանսների, բանկային գործի, ձեռնարկատիրության, կառավարման և տնտեսական քաղաքականության վերաբերյալ։ Կրթական գործընթացում կարևոր նշանակություն ունեն տնտեսագիտական տեսությունները, քանակական և վիճակագրական մեթոդները, տնտեսաչափական վերլուծությունը, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների կիրառումը և իրական տնտեսական խնդիրների ուսումնասիրությունը։ Ուսումնական ծրագրերը կարող են ընդգրկել բակալավրի, մագիստրոսի և հետբուհական կրթության տարբեր ուղղություններ՝ հնարավորություն տալով ձևավորել ինչպես ընդհանուր տնտեսագիտական, այնպես էլ նեղ մասնագիտական կարողություններ։ Գիտահետազոտական գործունեության շրջանակում ուսումնասիրվում են մակրոտնտեսական և միկրոտնտեսական գործընթացները, ֆինանսական համակարգի զարգացումը, հարկաբյուջետային և դրամավարկային քաղաքականությունը, աշխատանքի շուկան, միջազգային տնտեսական հարաբերությունները, գործարար միջավայրը, կառավարման արդյունավետությունը և սոցիալ-տնտեսական զարգացման այլ հիմնահարցեր։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում ուսանողների հետազոտական աշխատանքի խրախուսումը, գիտաժողովների, սեմինարների և մասնագիտական քննարկումների կազմակերպումը, որոնց միջոցով կրթական գործընթացը կապվում է գիտական գործունեության հետ։ Բուհական միջավայրը նպաստում է նաև գործնական կարողությունների զարգացմանը՝ մասնագիտական փորձառության, կազմակերպությունների հետ համագործակցության և կիրառական նախագծերի միջոցով։ Գրադարանային ու տեղեկատվական ռեսուրսները, գիտական հրատարակությունները և թվային կրթական գործիքները լրացնում են մասնագիտական ուսուցման հնարավորությունները։ Հաստատության գործունեությունը կարևոր նշանակություն ունի տնտեսագիտական կրթության և հետազոտությունների զարգացման, պետական ու մասնավոր հատվածների համար մասնագետների պատրաստման և տնտեսական գիտելիքի տարածման տեսանկյունից։ Ընդհանուր առմամբ այն կրթական և գիտահետազոտական կենտրոն է, որի գործունեության առանցքում տնտեսագիտական գիտելիքի զարգացումը, մասնագիտական կրթությունը և տնտեսության տարբեր ոլորտների համար անհրաժեշտ մարդկային ներուժի ձևավորումն են։

Informatics

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է սպասարկման ոլորտում կիրառվող ռոբոտատեխնիկական համակարգերի մշակմանը՝ ինտերնետային տեխնոլոգիաների օգտագործմամբ։ Հետազոտության կենտրոնում գտնվում է ռոբոտային սարքերի, ծրագրային ապահովման և ցանցային տեխնոլոգիաների փոխկապակցված կիրառումը՝ մարդու առօրյա և մասնագիտական գործունեությանն աջակցող, ինքնաշխատ կամ հեռակառավարվող սպասարկման համակարգերի ստեղծման նպատակով։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են սպասարկման ռոբոտների կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ առանձնահատկությունները, դրանց կառավարման սկզբունքները, տվյալների փոխանակման մեխանիզմները և արտաքին տեղեկատվական համակարգերի հետ ինտեգրման հնարավորությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ինտերնետի միջոցով ռոբոտների հեռակառավարմանը, մոնիթորինգին, հրահանգների փոխանցմանը և աշխատանքի արդյունքների վերաբերյալ տեղեկատվության ստացմանը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև սենսորների, միկրոկառավարիչների, կապի միջոցների և ծրագրային հարթակների համատեղ կիրառմանը, որոնց միջոցով հնարավոր է ապահովել ռոբոտային համակարգերի ճկուն և ինքնավար աշխատանքը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում սպասարկման գործընթացների ավտոմատացմանը՝ ներառյալ տեղեկատվության տրամադրումը, օբյեկտների տեղափոխումը, օգտվողների սպասարկումը և այլ կրկնվող գործողությունների իրականացումը։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարող են դիտարկվել համակարգերի ճարտարապետությունը, տվյալների փոխանցման եղանակները, կառավարման ալգորիթմները և ռոբոտների փոխգործակցությունը օգտագործողի ու ցանցային ենթակառուցվածքի հետ։ Ինտերնետային տեխնոլոգիաների կիրառումը հնարավորություն է տալիս սպասարկման ռոբոտներին միացնել միասնական տեղեկատվական միջավայրի, ինչը կարող է ընդլայնել դրանց ֆունկցիոնալ հնարավորությունները և ապահովել հեռավար վերահսկողություն ու սպասարկում։ Աշխատությունը կարևոր է նաև ռոբոտատեխնիկական համակարգերի հուսալիության, արդյունավետության, արձագանքման արագության և կիրառման գործնական սահմանափակումների տեսանկյունից։ Հետազոտության արդյունքները կարող են օգտագործվել սպասարկման ոլորտի ավտոմատացման, խելացի համակարգերի զարգացման և ռոբոտների՝ ժամանակակից ցանցային ենթակառուցվածքների հետ ինտեգրման համար։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել ռոբոտաշինության, ավտոմատ կառավարման, ծրագրավորման, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների, կապի համակարգերի և ինժեներական համակարգերի մասնագետներին, հետազոտողներին ու ուսանողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը ներկայացնում է սպասարկման ոլորտի ռոբոտատեխնիկական համակարգերի ստեղծման և կառավարման տեխնոլոգիական մոտեցումներ՝ շեշտադրելով ինտերնետային կապի և ցանցային ծառայությունների դերը ռոբոտների հնարավորությունների ընդլայնման ու դրանց կիրառման արդյունավետության բարձրացման գործում։