Հիշարժան տարեթվեր 1984: Հուլիս, օգոստոս, սեպտեմբեր

History

Գիրքը նվիրված է Հայ Յեղափոխական Դաշնակցության գործունեության ուսումնասիրությանը Արևմտյան Հայաստանում 1895-1908 թվականների ընթացքում՝ ներկայացնելով այդ ժամանակաշրջանի քաղաքական, հասարակական և ազգային-ազատագրական շարժումների առանձնահատկությունները։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են կուսակցության ձևավորման ու գործունեության հիմնական ուղղությունները, կազմակերպչական կառուցվածքը, գաղափարական նպատակները և նրա դերը արևմտահայության ազգային խնդիրների լուծման գործընթացներում։ Ուսումնասիրությունը անդրադառնում է Օսմանյան կայսրության պայմաններում հայ բնակչության ծանր կացությանը, ինքնապաշտպանական նախաձեռնություններին, քաղաքական պայքարի ձևերին և ազգային կազմակերպությունների գործունեության առանձնահատկություններին։ Ներկայացվում են կուսակցության հարաբերությունները տեղի հայ համայնքների, այլ ազգային ուժերի և ժամանակաշրջանի քաղաքական իրադարձությունների հետ։ Գիրքը կարևոր նյութ է պարունակում XIX դարավերջի և XX դարասկզբի հայ ազգային շարժումների, արևմտահայ հասարակական կյանքի և քաղաքական գործընթացների վերաբերյալ։ Այն արժեքավոր աղբյուր է պատմաբանների, հայագետների, քաղաքական պատմությամբ հետաքրքրվողների և ընթերցողների համար, ովքեր ցանկանում են խորությամբ ուսումնասիրել այդ ժամանակաշրջանի բարդ ու բազմաշերտ իրադարձությունները։

Mathematics

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է անագի երկօքսիդի մակերևույթի վրա գազային մոլեկուլների ադսորբցիայի գործընթացների տեսական ուսումնասիրությանը՝ խտության ֆունկցիոնալ տեսության մեթոդների կիրառմամբ։ Հետազոտության հիմքում ընկած է պինդ մարմնի մակերևույթի և գազային միջավայրի փոխազդեցության մանրամասն վերլուծությունը, որը կարևոր նշանակություն ունի մակերևութային երևույթների, կիսահաղորդչային նյութերի և գազազգայուն համակարգերի հատկությունների հասկացման համար։ Անագի երկօքսիդը լայնորեն ուսումնասիրվող մետաղական օքսիդային կիսահաղորդիչ է, որի մակերևութային հատկությունները մեծապես պայմանավորում են դրա վարքագիծը տարբեր գազային միջավայրերում։ Աշխատանքում տեսական հաշվարկների միջոցով ուսումնասիրվում են անագի երկօքսիդի մակերևույթի կառուցվածքային և էլեկտրոնային առանձնահատկությունները, մակերևութային ատոմների դասավորությունը, հնարավոր ակտիվ կենտրոնները և դրանց փոխազդեցությունը գազային մոլեկուլների հետ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ադսորբցիայի էներգետիկ բնութագրերին, քանի որ դրանք հնարավորություն են տալիս գնահատելու գազի մոլեկուլի և մակերևույթի միջև կապի ուժգնությունը և որոշելու փոխազդեցության բնույթը։ Խտության ֆունկցիոնալ տեսությունը հնարավորություն է տալիս քվանտամեխանիկական մակարդակով ուսումնասիրել էլեկտրոնային կառուցվածքը և հաշվարկել համակարգի էներգետիկ ու երկրաչափական պարամետրերը՝ առանց ամբողջ համակարգի փորձարարական հետազոտության անհրաժեշտության։ Այդ մոտեցմամբ հնարավոր է համեմատել գազային տարբեր մոլեկուլների ադսորբցիայի սցենարները, ուսումնասիրել դրանց նախընտրելի դիրքերը մակերևույթի վրա և պարզել, թե ինչպիսի փոփոխություններ են տեղի ունենում ինչպես գազային մոլեկուլի, այնպես էլ մակերևույթի էլեկտրոնային կառուցվածքում։ Աշխատանքում կարևոր տեղ է զբաղեցնում լիցքի վերաբաշխման ուսումնասիրությունը։ Գազային մոլեկուլի մակերևույթին միանալը կարող է առաջացնել էլեկտրոնային խտության փոփոխություն, լիցքի փոխանցում կամ բևեռացում, ինչն իր հերթին կարող է ազդել նյութի էլեկտրական և մակերևութային հատկությունների վրա։ Այս երևույթների վերլուծությունը հատկապես կարևոր է կիսահաղորդչային գազային սենսորների աշխատանքի մեխանիզմների հասկացման համար, քանի որ գազի մոլեկուլների ադսորբցիան կարող է փոխել նյութի հաղորդականությունը և առաջացնել չափելի էլեկտրական ազդանշան։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարող են գնահատվել նաև մակերևույթի էլեկտրոնային վիճակների, էներգետիկ մակարդակների և աշխատանքային ֆունկցիայի փոփոխությունները գազային մոլեկուլների ադսորբցիայից առաջ և հետո։ Այս տվյալները հնարավորություն են տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել ադսորբցիայի մեխանիզմների և դրա ազդեցության մասին նյութի ֆիզիկական հատկությունների վրա։ Հետազոտության կարևոր կողմերից է նաև տեսական մոդելավորման և հաշվողական մեթոդների կիրառումը՝ տարբեր մակերևութային կառուցվածքների ու փոխազդեցության հնարավոր տարբերակների համեմատության համար։ Ստացված արդյունքները կարող են օգտագործվել նյութի մակերևութային ակտիվության, գազային զգայունության և տարբեր մոլեկուլների նկատմամբ ընտրողականության վերաբերյալ եզրակացություններ կատարելու համար։ Աշխատանքը միավորում է պինդ մարմնի ֆիզիկան, մակերևութային քիմիան, քվանտային մեխանիկան և հաշվողական նյութագիտությունը՝ ցույց տալով, թե ինչպես կարող են ատոմային և էլեկտրոնային մակարդակում տեղի ունեցող գործընթացները կապված լինել նյութի մակրոսկոպիկ հատկությունների հետ։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը նպաստում է անագի երկօքսիդի մակերևույթում գազերի ադսորբցիայի հիմնարար օրինաչափությունների բացահայտմանը և կարող է տեսական հիմք հանդիսանալ գազային սենսորների, մակերևութային էլեկտրոնիկայի և ֆունկցիոնալ կիսահաղորդչային նյութերի հետագա զարգացման համար։ Այն կարող է հետաքրքրել ֆիզիկոսներին, քիմիկոսներին, նյութագետներին, քվանտային և հաշվողական քիմիայի մասնագետներին, ինչպես նաև մակերևութային երևույթների և գազազգայուն կիսահաղորդիչների ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողներին։

Technology

Աշխատությունը նվիրված է կիսահաղորդչային նանոկառուցվածքների հիման վրա գործող օպտոէլեկտրոնային սարքերի մշակման, ֆիզիկական սկզբունքների և հիմնական բնութագրերի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում նանոմետրային չափերի պայմաններում կիսահաղորդիչ նյութերի էլեկտրոնային և օպտիկական հատկությունների փոփոխություններն են, որոնք հնարավորություն են տալիս ձևավորել ավանդական ծավալային նյութերից տարբերվող գործառնական հնարավորություններով սարքային կառուցվածքներ։ Ուսումնասիրվում են քվանտային սահմանափակման երևույթները, էներգիական մակարդակների և գոտիական կառուցվածքի փոփոխությունները, լիցքակիրների շարժման ու վերամիավորման գործընթացները, ինչպես նաև լույսի և նյութի փոխազդեցության առանձնահատկությունները նանոկառուցվածքային համակարգերում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում քվանտային հորերի, քվանտային լարերի, քվանտային կետերի, բազմաշերտ և հետերոկառուցվածքային համակարգերի կիրառման հնարավորություններին։ Քննվում է նանոկառուցվածքի երկրաչափական պարամետրերի, նյութական կազմի և շերտերի փոխդասավորության ազդեցությունը սարքի սպեկտրային, էլեկտրական և օպտիկական բնութագրերի վրա։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է կառուցվածք–հատկություն–գործառույթ փոխկապակցվածության բացահայտումը, որը հնարավորություն է տալիս նպատակային ձևով կառավարել ճառագայթման կամ լուսազգայունության բնութագրերը։ Ուսումնասիրվում են լուսարձակող և լուսաընդունիչ սարքերի աշխատանքի ֆիզիկական մեխանիզմները, լիցքակիրների ներարկման, տեղափոխման, գրավման և վերամիավորման երևույթները, ինչպես նաև սարքային արդյունավետության վրա ազդող գործոնները։ Կարևորվում են մակերևութային և միջշերտային վիճակների, կառուցվածքային անհամասեռությունների, ջերմաստիճանի և արտաքին էլեկտրական կամ օպտիկական ազդեցությունների դերը։ Տեսական մոդելավորման և փորձարարական ուսումնասիրությունների համադրումը հնարավորություն է տալիս գնահատելու նանոկառուցվածքների էներգիական սպեկտրները, օպտիկական անցումները և սարքերի աշխատանքային ցուցանիշները։ Առանձին ուշադրություն կարող է հատկացվել պատրաստված կառուցվածքների բնութագրմանը՝ դրանց էլեկտրական, սպեկտրային և լուսային հատկությունների ուսումնասիրության միջոցով։ Նանոկառուցվածքային մոտեցումը կարևոր է նաև սարքերի չափերի փոքրացման, էներգաարդյունավետության բարձրացման և որոշ օպտիկական բնութագրերի նպատակային կարգավորման տեսանկյունից։ Նման համակարգերը գիտական և տեխնոլոգիական հետաքրքրություն են ներկայացնում լուսադիոդների, ֆոտոդետեկտորների, լազերային աղբյուրների, օպտիկական հաղորդակցության և տարբեր ֆոտոնային համակարգերի զարգացման համար։ Աշխատությունը միավորում է կիսահաղորդիչների ֆիզիկայի, նանոֆիզիկայի և օպտոէլեկտրոնիկայի մոտեցումները՝ նպաստելով նանոկառուցվածքային սարքերի աշխատանքի ֆիզիկական օրինաչափությունների բացահայտմանը և նոր սերնդի օպտոէլեկտրոնային համակարգերի գիտատեխնիկական հիմքերի զարգացմանը։

History

Աշխատանքը նվիրված է 1918 թվականին Ախալցխայի և Ախալքալաքի գավառներում տեղի ունեցած ինքնապաշտպանական պայքարի ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով այդ ժամանակաշրջանի ռազմաքաղաքական իրավիճակը, բնակչության առջև ծառացած վտանգները և կազմակերպված դիմադրության առանձնահատկությունները։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտին և Ռուսական կայսրության փլուզումից հետո Հարավային Կովկասում ստեղծված քաղաքական ու ռազմական անկայունությունը, որի պայմաններում տեղի հայ բնակչությունը կանգնեց իր բնակավայրերի, բնակչության և ազգային անվտանգության պաշտպանության անհրաժեշտության առաջ։ Ուսումնասիրության մեջ կարևոր տեղ է հատկացվում Ախալցխայի և Ախալքալաքի գավառների աշխարհագրական ու ռազմավարական նշանակությանը, տեղական բնակչության կազմին և տարածաշրջանում գործող քաղաքական ու ռազմական ուժերի փոխհարաբերություններին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ինքնապաշտպանության կազմակերպման ձևերին, տեղական զինված խմբերի կազմավորմանը, հրամանատարությանը, պաշտպանական դիրքերի ստեղծմանը և ռազմական գործողությունների ընթացքին։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև տեղի հայ բնակչության համախմբմանը, ինքնակազմակերպման գործընթացներին և համայնքային կառույցների դերակատարությանը՝ ռազմական սպառնալիքներին դիմակայելու գործում։ Ուսումնասիրվում են ինչպես ռազմական բախումների ընթացքն ու արդյունքները, այնպես էլ բնակչության անվտանգության, տեղահանությունների, մարդկային կորուստների և նյութական վնասների հետ կապված խնդիրները։ Կարևորվում է ինքնապաշտպանության դերը տարածաշրջանում հայկական բնակչության պահպանման և հետագա քաղաքական զարգացումների վրա դրա ունեցած ազդեցության տեսանկյունից։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու 1918 թվականի իրադարձությունները ոչ միայն որպես առանձին ռազմական դրվագներ, այլև որպես տարածաշրջանային քաղաքական վերադասավորումների, ազգային ինքնակազմակերպման և բնակչության գոյության համար մղվող պայքարի կարևոր բաղադրիչ։ Աշխատանքը կարող է ներառել նաև ինքնապաշտպանական ուժերի և հարևան քաղաքական ու ռազմական կազմավորումների հարաբերությունների, արտաքին աջակցության հնարավորությունների և տարածաշրջանային ուժերի քաղաքականության ուսումնասիրություն։ Հետազոտության արդյունքները նպաստում են 1918 թվականի Ախալցխայի և Ախալքալաքի իրադարձությունների պատմական նշանակության բացահայտմանը, տեղական ինքնապաշտպանական շարժումների առանձնահատկությունների ըմբռնմանը և տվյալ ժամանակաշրջանի հայոց պատմության ու Հարավային Կովկասի քաղաքական զարգացումների ավելի ամբողջական ներկայացմանը։

Law

Աշխատությունը նվիրված է իրավունքի կենսագործման տեսական և գործնական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ իրավական նորմերի իրական ազդեցությունը հասարակական հարաբերությունների վրա բացահայտելու տեսանկյունից։ Հետազոտության կենտրոնում այն գործընթացն է, որի միջոցով իրավական նորմերում ամրագրված պահանջները, թույլտվությունները և պարտավորությունները վերածվում են իրավահարաբերությունների մասնակիցների իրական վարքագծի և իրավական գործունեության։ Քննվում են իրավունքի կենսագործման հիմնական ձևերը՝ իրավական արգելքների պահպանումը, պարտականությունների կատարումը, սուբյեկտիվ իրավունքների օգտագործումը և իրավական նորմերի կիրառումը իրավասու պետական մարմինների կողմից։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում իրավունքի կենսագործման և իրավակիրառ գործունեության հարաբերակցությանը, քանի որ իրավական կարգավորումների մի մասը կարող է իրականացվել անձանց անմիջական վարքագծով, իսկ որոշ դեպքերում անհրաժեշտ է իրավասու մարմնի անհատական որոշում կամ այլ իրավական գործողություն։ Ուսումնասիրվում են իրավական նորմերի արդյունավետ իրականացման նախադրյալները՝ օրենսդրության հստակությունը և ներքին համաձայնեցվածությունը, իրավական կարգավորման համապատասխանությունը հասարակական հարաբերություններին, իրավական գիտակցության մակարդակը, իրավական մշակույթը և պետական ինստիտուտների գործունեության արդյունավետությունը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում իրավունքի նորմի և դրա գործնական իրականացման միջև հնարավոր տարբերությունների վերլուծությունը, ինչը հնարավորություն է տալիս բացահայտել իրավական կարգավորման արդյունավետությունը սահմանափակող գործոնները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են քննարկվել նաև իրավական բացերի, նորմերի հակասությունների, մեկնաբանման դժվարությունների և իրավակիրառ պրակտիկայի անհամաչափության ազդեցությունները իրավունքի կենսագործման վրա։ Առանձին նշանակություն ունի իրավաչափ վարքագծի ձևավորման խնդիրը, քանի որ իրավունքի իրական արդյունավետությունը կախված է ոչ միայն պետական հարկադրանքի հնարավորությունից, այլև իրավական նորմերի հասարակական ընկալումից և դրանց կամավոր պահպանման աստիճանից։ Տեսական դրույթների և իրավական պրակտիկայի համադրումը հնարավորություն է տալիս իրավունքի կենսագործումը դիտարկել որպես բազմաստիճան գործընթաց, որտեղ փոխկապակցված են իրավաստեղծ գործունեությունը, իրավական մեկնաբանությունը, իրավահարաբերությունները, իրավակիրառումը և իրավական պատասխանատվությունը։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է պետության և իրավունքի տեսության, իրավակիրառման, իրավական վարքագծի և իրավական կարգավորման արդյունավետության վերաբերյալ մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել իրավական նորմերի գործնական իրականացման հիմնական օրինաչափություններն ու կատարելագործման հնարավորությունները։

Biology

Աշխատությունը նվիրված է մեխակի վիրուսազերծ տնկանյութի ստացման և կալանխոեի արագ բազմացման արդյունավետ մեթոդների ուսումնասիրմանն ու մշակմանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բույսերի կենսատեխնոլոգիական բազմացման ժամանակակից մեթոդների կիրառմամբ ստանալ առողջ, բարձր կենսունակությամբ և ագրոնոմիական արժեքավոր հատկանիշներով տնկանյութ, ինչպես նաև մշակել կալանխոեի կարճ ժամանակահատվածում մեծ քանակությամբ բազմացման արդյունավետ եղանակներ։ Ուսումնասիրության շրջանակում ուշադրություն է դարձվում բույսերի առողջացման և վիրուսային վարակների վերացման մեխանիզմներին, սկզբնական բուսանյութի ընտրությանը, աճեցման պայմանների վերահսկմանը և ստացված բույսերի հետագա զարգացման առանձնահատկություններին։ Հատուկ նշանակություն ունի հյուսվածքային կուլտուրայի և միկրոբազմացման մեթոդների կիրառումը, որոնց միջոցով հնարավոր է փոքր քանակությամբ սկզբնական նյութից ստանալ մեծ թվով գենետիկորեն համասեռ բույսեր՝ պահպանելով ցանկալի սորտային հատկանիշները։ Մեխակի դեպքում կարող են ուսումնասիրվել վիրուսազերծ նյութի ստացման համար կիրառվող ապիկալ մերիստեմների և այլ բուսական հյուսվածքների մշակման պայմանները, սննդային միջավայրի բաղադրությունը, աճի կարգավորիչների ազդեցությունը և վերականգնված բույսերի առողջական վիճակի գնահատման եղանակները։ Կալանխոեի համար հետազոտությունը կարող է ընդգրկել արագ միկրոբազմացման փուլերը, ընձյուղների առաջացման և արմատակալման պայմանների օպտիմալացումը, ինչպես նաև ստացված բույսերի հարմարեցումը ոչ ստերիլ միջավայրին։ Կարևոր է նաև մշակման տարբեր փուլերում ջերմաստիճանի, լուսավորության, խոնավության և սննդային միջավայրի պարամետրերի ազդեցության գնահատումը, քանի որ այդ գործոնները կարող են էապես որոշել բազմացման արդյունավետությունն ու բույսերի կենսունակությունը։ Աշխատության արդյունքները կարող են հիմք ծառայել առողջ տնկանյութի զանգվածային արտադրության և դեկորատիվ բույսերի արագ բազմացման տեխնոլոգիական սխեմաների կատարելագործման համար։ Նման մոտեցումները կարևոր են ծաղկաբուծության և տնկարանային տնտեսության մեջ, քանի որ վիրուսազերծ և որակյալ տնկանյութի օգտագործումը կարող է նպաստել բույսերի առողջության, աճի, բերքատվության և դեկորատիվ արժեքի պահպանմանը։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել բույսերի կենսատեխնոլոգիայի, բուսաբուծության, ծաղկաբուծության, հյուսվածքային կուլտուրայի և միկրոբազմացման ոլորտների մասնագետներին, հետազոտողներին, ուսանողներին և գործնական արտադրությամբ զբաղվող մասնագետներին։