Հոկտեմբերյան Սոցիալիստական Մեծ ռևոլյուցիայի 40-րդ տարեդարձը: Մեթոդական և բիբլիոգրաֆիական նյութերի ժողովածու գրադարանների համար

Մանկավարժություն

Հրատարակությունը նվիրված է Լազարյան արևելյան լեզուների ինստիտուտի հիմնադրման 75-ամյակին և ներկայացնում է այդ կրթական ու գիտական հաստատության գործունեության պատմական ուղին, նշանակությունն ու ձեռքբերումները։ Նյութում անդրադարձ է կատարվում հաստատության ստեղծման նախադրյալներին, զարգացման հիմնական փուլերին և արևելյան լեզուների ու արևելագիտության ուսումնասիրման գործում ունեցած դերին։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում կրթական գործընթացի կազմակերպմանը, դասավանդվող լեզուների շրջանակին, ուսումնական ծրագրերի զարգացմանը և այն մասնագետների պատրաստմանը, որոնք հետագայում նշանակալի դեր են ունեցել գիտության, կրթության, մշակույթի և հասարակական կյանքի տարբեր ոլորտներում։ Հրատարակությունը կարող է ներառել տեղեկություններ հաստատության դասախոսական կազմի, շրջանավարտների, գիտական գործունեության և գրադարանային ու մշակութային ժառանգության վերաբերյալ՝ հնարավորություն տալով պատկերացում կազմել դրա ձևավորման և կայացման գործընթացների մասին։ Կարևոր տեղ է հատկացվում արևելյան լեզուների ուսուցման մեթոդների զարգացմանը, լեզվաբանական և արևելագիտական հետազոտություններին, ինչպես նաև տարբեր ժողովուրդների լեզուների, պատմության և մշակույթի ուսումնասիրման գործում հաստատության ներդրմանը։ Հոբելյանական հրատարակությունը կարող է ներկայացնել նաև ինստիտուտի գործունեության ընթացքում ունեցած հասարակական և կրթամշակութային նշանակությունը՝ ընդգծելով դրա դերը գիտական կապերի և միջազգային մշակութային փոխանակումների զարգացման գործում։ Նյութը արժեքավոր է որպես կրթական հաստատության պատմության վերաբերյալ աղբյուր, քանի որ մեկտեղում է նրա անցած ճանապարհի, գործունեության և ձեռքբերումների մասին տեղեկությունները։ Հրատարակությունը կարող է հետաքրքրել արևելագետներին, պատմաբաններին, լեզվաբաններին, կրթության պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին, բուհերի դասախոսներին, ուսանողներին և արևելյան լեզուների ու ռուսական կրթամշակութային պատմության նկատմամբ հետաքրքրություն ունեցող ընթերցողներին։

Փիլիսոփայություն

Աշխատությունը նվիրված է միջնադարյան հայ մտավորական և հոգևոր գործիչ Հովհաննես Պլուզ Երզնկացիի փիլիսոփայական ժառանգության ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով իսլամական փիլիսոփայական և գրական աղբյուրների հետ ունեցած առնչությունների համատեքստում։ Հետազոտության առանցքում նրա իմաստասիրական հայացքների, արձակ ժառանգության և գաղափարական ձևավորման առանձնահատկությունների բացահայտումն է, ինչպես նաև այն մտավոր միջավայրի ուսումնասիրությունը, որի պայմաններում զարգացել է նրա աշխարհայացքը։ Աշխատության մեջ ուշադրություն է դարձվում հայ և իսլամական մտավոր ավանդույթների փոխազդեցությանը, փիլիսոփայական հասկացությունների, գաղափարների և գիտելիքի փոխանցման հնարավոր ուղիներին, ինչպես նաև միջնադարյան մշակութային երկխոսության դրսևորումներին։ Իսլամական աղբյուրների համադրական քննությունը հնարավորություն է տալիս նոր տեսանկյունից գնահատելու Երզնկացիի փիլիսոփայական արձակի բովանդակությունը, ձևավորման աղբյուրները և տեղը միջնադարյան հայ մտքի պատմության մեջ։ Գիրքը արժեքավոր է հայագիտության, փիլիսոփայության, միջնադարյան գրականության և հայ-իսլամական մշակութային ու մտավոր կապերի ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների, հետազոտողների և ուսանողների համար։

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է բազմաթիվ նպատակային բազմությունների առկայությամբ ստոխաստիկ դիֆերենցիալ խաղերի մաթեմատիկական ուսումնասիրությանը՝ դինամիկական համակարգերի, խաղերի տեսության և օպտիմալ կառավարման մեթոդների համատեքստում։ Քննարկվում են պատահական ազդեցությունների պայմաններում զարգացող դիֆերենցիալ խաղերի տեսական հիմունքները, փոխազդող մասնակիցների ռազմավարությունների ընտրության սկզբունքները և դինամիկական գործընթացների կառավարման առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այնպիսի խաղային իրավիճակներին, որոնցում համակարգի շարժման կամ զարգացման համար սահմանվում են մի քանի նպատակային բազմություններ՝ պայմանավորելով մասնակիցների հնարավոր նպատակների և ռազմավարական ընտրությունների բազմազանությունը։ Ուսումնասիրվում են ստոխաստիկ դիֆերենցիալ հավասարումների միջոցով նկարագրվող համակարգերի վարքագիծը, պատահական խանգարումների ազդեցությունը շարժման հետագծերի վրա և նպատակային վիճակներին հասնելու հնարավորությունները։ Դիտարկվում են խաղի մասնակիցների կառավարման ֆունկցիաները, թույլատրելի ռազմավարությունները, սկզբնական պայմանները և նպատակային բազմությունների երկրաչափական ու վերլուծական հատկությունները։ Կարևորվում են նպատակային բազմություններից որևէ մեկին հասնելու, դրանցից խուսափելու կամ որոշակի պայմաններում խաղի ավարտը ապահովելու հետ կապված մաթեմատիկական խնդիրները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել հավանականությունների տեսության, ստոխաստիկ վերլուծության, դիֆերենցիալ հավասարումների և օպտիմալ կառավարման մեթոդներ՝ խաղային գործընթացների լուծելիության պայմանները բացահայտելու նպատակով։ Անդրադարձ է կատարվում խաղային ռազմավարությունների գոյության, դրանց արդյունավետության գնահատման, նպատակային վիճակներին հասնելու հավանականությունների և պատահական գործոնների պայմաններում որոշումների կայացման առանձնահատկություններին։ Առանձնացվում են բազմաթիվ նպատակային բազմությունների առկայությամբ առաջացող տեսական բարդությունները, խաղի արդյունքների գնահատման չափանիշները և համապատասխան մաթեմատիկական մոդելների ընդհանրացման հնարավորությունները։ Դիտարկվում են նաև ստոխաստիկ դիֆերենցիալ խաղերի կապերը հետապնդման և խուսափման խնդիրների, մրցակցային կառավարման համակարգերի և անորոշության պայմաններում օպտիմալ որոշումների ընդունման հետ։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի դիֆերենցիալ խաղերի տեսության, ստոխաստիկ գործընթացների, կիրառական մաթեմատիկայի և կառավարման տեսության զարգացման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել մաթեմատիկոսների, հավանականությունների տեսության մասնագետների, օպտիմալ կառավարման հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Այլ առարկաներ

Հրատարակությունը տեղեկատու-օրացուցային բնույթի աշխատանք է, որը ներկայացնում է 1948 թվականին նշվող և հիշատակման արժանի տարեթվերն ու տարելիցները։ Այն նախատեսված է տարվա ընթացքում պատմական, մշակութային, հասարակական, գրական, գիտական և այլ նշանակալի իրադարձությունների ու նշանավոր անձանց հետ կապված տարեթվերը համակարգված կերպով ներկայացնելու համար։ Նման օրացույցը կարող է ներառել կարևոր պատմական իրադարձությունների տարեդարձեր, պետական և հասարակական գործիչների, գրողների, գիտնականների, արվեստագետների ու մշակույթի այլ ներկայացուցիչների ծննդյան կամ մահվան տարեթվեր, ինչպես նաև գրական և մշակութային նշանակալի իրադարձությունների հոբելյաններ։ Նյութի կառուցվածքը հնարավորություն է տալիս տարվա ընթացքում անհրաժեշտ տեղեկությունը գտնել ըստ ամսաթվի կամ հիշարժան իրադարձության՝ այն դարձնելով գործնական օգտագործման համար հարմար տեղեկատու։ Հրատարակությունը հատկապես կարող է ծառայել գրադարաններին, մշակութային և կրթական հաստատություններին՝ գրքային ցուցահանդեսների, թեմատիկ միջոցառումների, զեկուցումների, ընթերցանության երեկոների և այլ մշակութային նախաձեռնությունների կազմակերպման ժամանակ։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև այն, որ հիշարժան տարեթվերի համակարգված ներկայացումը հնարավորություն է տալիս կապել ընթացիկ մշակութային և կրթական աշխատանքը պատմական ու հասարակական հիշողության հետ։ Օրացույցում ընդգրկված տեղեկությունները կարող են օգտագործվել դպրոցականների, ուսանողների, դասախոսների, գրադարանավարների և մշակույթի ոլորտի աշխատակիցների կողմից՝ տարբեր թեմաներով լրացուցիչ նյութեր ընտրելու և միջոցառումների բովանդակությունը ձևավորելու համար։ Այն կարող է նաև ծառայել որպես սկզբնական կողմնորոշիչ աղբյուր՝ կոնկրետ անձի, իրադարձության կամ հոբելյանի վերաբերյալ ավելի ընդարձակ գրականություն որոնելու համար։ Հրատարակության արժեքը պայմանավորված է տեղեկությունների համառոտ, համակարգված և ժամանակագրական ներկայացմամբ, որի շնորհիվ տարբեր բնագավառների հիշարժան տարեթվերը մեկտեղվում են մեկ տեղեկատուում։ Այդպիսի օրացույցները հատկապես կարևոր են գրադարանային և մատենագիտական աշխատանքի համար, քանի որ օգնում են տարվա ընթացքում պլանավորել մշակութային միջոցառումները և համապատասխանեցնել դրանք պատմական ու մշակութային նշանակալի ամսաթվերին։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել գրադարանավարներին, մանկավարժներին, մշակույթի և կրթության ոլորտի աշխատակիցներին, պատմությամբ ու մշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին, ինչպես նաև տարեգրական և մատենագիտական նյութեր ուսումնասիրող հետազոտողներին։

Կենսաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է ընտրովի բեղմնավորման կենսաբանության և փոշոտման մեխանիզմների փոխկապակցվածության ուսումնասիրությանը Lycopersicon Mill. ցեղի ներկայացուցիչների՝ Solanaceae ընտանիքի բույսերի օրինակով։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են բույսերի սեռական վերարտադրության գործընթացները, փոշեհատիկների տեղափոխման և ծլման առանձնահատկությունները, փոշոտումից հետո տեղի ունեցող գործընթացները և բեղմնավորման հաջողության վրա ազդող կենսաբանական գործոնները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ընտրովի բեղմնավորման երևույթին, որի դեպքում տարբեր արական գամետների կամ փոշեհատիկների միջև կարող են գոյություն ունենալ մրցակցային առավելություններ՝ պայմանավորված դրանց կենսունակությամբ, ծլման արագությամբ, ծաղկափոշու խողովակի աճով և իգական վերարտադրողական համակարգի հետ փոխազդեցությամբ։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել փոշոտման տարբեր եղանակների ազդեցությունը բեղմնավորման արդյունքի վրա, ինչպես նաև փոշեհատիկի և սերմնարանի հյուսվածքների փոխհարաբերությունները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում գենետիկական և ֆիզիոլոգիական գործոններին, որոնք կարող են պայմանավորել որոշակի փոշեհատիկների նախընտրելի մասնակցությունը բեղմնավորման գործընթացին։ Հետազոտությունը կարող է ներառել տարբեր խաչասերումների և փոշոտման պայմանների համեմատական ուսումնասիրություն՝ պարզելու համար ընտրովի բեղմնավորման դրսևորումները և դրանց կապը բույսի գենոտիպի ու ֆիզիոլոգիական վիճակի հետ։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է նաև այն մեխանիզմների բացահայտումը, որոնց միջոցով բույսի վերարտադրողական համակարգը կարող է տարբերակել և ընտրել տարբեր ծագում կամ հատկություններ ունեցող փոշեհատիկներ։ Ստացված տվյալները կարող են նպաստել բույսերի վերարտադրողական կենսաբանության, խաչասերման գենետիկայի և փոշոտման կենսաբանական մեխանիզմների ավելի խոր ըմբռնմանը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են ունենալ նաև կիրառական նշանակություն սելեկցիայի և սերմնաբուծության համար, քանի որ փոշոտման և բեղմնավորման օրինաչափությունների բացահայտումը կարող է օգնել նպատակային խաչասերումների արդյունավետության բարձրացմանը և ցանկալի հատկանիշներով սերունդ ստանալուն։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել բուսաբաններին, գենետիկներին, բույսերի ֆիզիոլոգիայի և սելեկցիայի մասնագետներին, կենսաբաններին, սերմնաբուծության հետազոտողներին և համապատասխան ոլորտների ուսանողներին։

Մշակույթ

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի ազգային գրադարանում պահպանվող բացիկների հավաքածուի ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով որպես ազգային մշակութային, պատմական և տեսողական ժառանգության արժեքավոր մաս։ Հավաքածուում ընդգրկված նյութերը կարող են կարևոր սկզբնաղբյուր հանդիսանալ Հայաստանի և հայ ժողովրդի պատմության, քաղաքային միջավայրի, ճարտարապետության, արվեստի, հասարակական կյանքի, նշանավոր անձանց և տարբեր ժամանակաշրջանների առօրյա մշակույթի ուսումնասիրության համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում բացիկին ոչ միայն որպես փոստային հաղորդակցության միջոցի, այլև որպես ժամանակաշրջանի տեսողական հիշողությունը պահպանող փաստաթղթի։ Լուսանկարչական և պատկերազարդ բացիկներում պահպանված քաղաքային տեսարանները, փողոցները, հրապարակները, պատմական շենքերը, հուշարձանները, եկեղեցիները, բնապատկերները և մշակութային կառույցները հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրել բնակավայրերի արտաքին տեսքի և ճարտարապետական միջավայրի փոփոխությունները։ Հավաքածուի առանձին հատվածներ կարող են ներկայացնել նաև գրողների, արվեստագետների, գիտնականների և հասարակական գործիչների դիմանկարներ, արվեստի ստեղծագործությունների վերարտադրություններ, տոնական ու հոբելյանական պատկերներ և պատմական իրադարձությունների հետ կապված նյութեր։ Կարևոր նշանակություն ունի բացիկների մատենագիտական և նկարագրական մշակումը՝ հեղինակության, հրատարակչության, ստեղծման կամ տպագրության ժամանակաշրջանի, պատկերված վայրի կամ անձի և այլ բնութագրիչների հնարավոր նույնականացմամբ։ Նման աշխատանքը նպաստում է հավաքածուի համակարգմանը և հետազոտողների համար դրա տեղեկատվական արժեքի բարձրացմանը։ Առանձին ուշադրության է արժանի նաև բացիկների ֆիզիկական պահպանությունը, քանի որ թղթային կրիչների երկարաժամկետ պահպանումը պահանջում է համապատասխան պայմաններ և մասնագիտական մոտեցում։ Թվայնացումը հնարավորություն է տալիս նվազեցնել բնօրինակների հաճախակի օգտագործման անհրաժեշտությունը և միաժամանակ ընդլայնել դրանց հասանելիությունը՝ ստեղծելով որոնելի թվային հավաքածուներ։ Բացիկների ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև պատկերագրության, լուսանկարչության և հրատարակչական մշակույթի պատմության տեսանկյունից, քանի որ դրանց ձևավորումը, տպագրական տեխնիկան և գեղարվեստական լուծումները արտացոլում են տարբեր ժամանակաշրջանների գեղագիտական մոտեցումները։ Ընդհանուր առմամբ հավաքածուն կարող է ծառայել որպես բազմաբնույթ աղբյուր պատմաբանների, արվեստաբանների, ճարտարապետության և քաղաքաշինության հետազոտողների, ազգագրագետների, գրադարանագետների և մշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվողների համար՝ նպաստելով տեսողական պատմական հիշողության պահպանմանը, ուսումնասիրմանն ու հանրայնացմանը։