Հռոմի պատմությունը՝ քաղաքի հիմնադրումից մինչև Ակտիումի ճակատամարտը և Հռոմեական հանրապետության ավարտը, հատոր Զ

Հոգեբանություն

Աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում ուսանողների վրա ապատեղեկատվության սոցիալ-հոգեբանական բացասական ազդեցության ուսումնասիրությանը և դրա կանխարգելման արդյունավետ մեխանիզմների բացահայտմանը։ Հետազոտության հիմքում այն խնդիրն է, որ թվային հաղորդակցության և սոցիալական ցանցերի լայն տարածման պայմաններում երիտասարդները մեծ ծավալի տեղեկատվություն են ստանում տարբեր և հաճախ ոչ վերահսկվող աղբյուրներից, ինչի հետևանքով կեղծ, մոլորեցնող կամ դիտավորյալ խեղաթյուրված տեղեկատվությունը կարող է ներգործել նրանց ընկալումների, համոզմունքների, հուզական վիճակի, վարքագծային դիրքորոշումների և սոցիալական հարաբերությունների վրա։ Ապատեղեկատվության ազդեցությունը հատկապես կարևոր է ուսումնասիրել ուսանողների շրջանում, քանի որ նրանք ակտիվորեն օգտվում են թվային հարթակներից, միաժամանակ գտնվում են աշխարհայացքի, մասնագիտական ինքնության և սոցիալական դիրքորոշումների ձևավորման փուլում։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել ապատեղեկատվության նկատմամբ ուսանողների ընկալունակության վրա ազդող սոցիալ-հոգեբանական գործոնները, այդ թվում՝ տեղեկատվության աղբյուրի նկատմամբ վստահությունը, նախնական համոզմունքները, քննադատական մտածողության մակարդակը, խմբային պատկանելությունը, սոցիալական ազդեցությունը և հուզական արձագանքները։ Հատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել այն մեխանիզմներին, որոնց միջոցով կեղծ կամ խեղաթյուրված տեղեկատվությունը տարածվում է և ձեռք բերում հավաստիության տեսք՝ կրկնվող հաղորդագրությունների, հեղինակավոր անձանց անունների օգտագործման, վախի կամ զայրույթի առաջացման, սենսացիոն վերնագրերի և խմբային կարծիքի ազդեցության միջոցով։ Ապատեղեկատվության սոցիալ-հոգեբանական դեստրուկտիվ ազդեցությունը կարող է դրսևորվել իրականության սխալ ընկալմամբ, անհիմն վախերի և տագնապի առաջացմամբ, հասարակական բևեռացման խորացմամբ, անվստահության տարածմամբ, ագրեսիվ կամ հակասոցիալական վարքագծի խթանմամբ և սոցիալական կապերի թուլացմամբ։ Հայաստանի պայմաններում խնդիրը կարող է ունենալ նաև առանձնահատուկ նշանակություն՝ կապված հասարակական և քաղաքական զգայուն թեմաների շուրջ տեղեկատվական հոսքերի ինտենսիվության, ճգնաժամային իրավիճակների և սոցիալական ցանցերում արագ տարածվող բովանդակության հետ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ուսանողների տեղեկատվական վարքագծի ուսումնասիրությունը՝ պարզելու, թե ինչ աղբյուրներից են նրանք ստանում տեղեկությունները, որքան հաճախ են ստուգում դրանց հավաստիությունը, ինչ չափանիշներով են տարբերակում վստահելի և անվստահելի հաղորդագրությունները և ինչ դեր են տալիս իրենց սոցիալական շրջապատի կարծիքին։ Կարող են կիրառվել հարցաթերթային, սոցիալ-հոգեբանական, համեմատական և վիճակագրական մեթոդներ՝ տարբեր խմբերի տեղեկատվական վարքագիծը և ապատեղեկատվության նկատմամբ դիմադրողականությունը գնահատելու համար։ Կանխարգելման տեսանկյունից աշխատանքը կարևորում է մեդիագրագիտության և տեղեկատվական գրագիտության զարգացումը, քանի որ ուսանողների՝ աղբյուրները քննադատաբար գնահատելու, փաստերը ստուգելու և մանիպուլյատիվ բովանդակությունը ճանաչելու կարողությունները կարող են նվազեցնել ապատեղեկատվության ազդեցությունը։ Կրթական միջավայրում արդյունավետ կանխարգելումը կարող է ներառել փաստերի ստուգման հմտությունների ուսուցում, աղբյուրների համեմատական վերլուծություն, թվային անվտանգության վերաբերյալ իրազեկում, տրամաբանական սխալների և մանիպուլյացիոն տեխնիկաների ճանաչում, ինչպես նաև պատասխանատու տեղեկատվական վարքագծի ձևավորում։ Կարևոր է նաև հոգեբանական բաղադրիչը․ անհրաժեշտ է զարգացնել ոչ միայն տեղեկատվությունը ստուգելու տեխնիկական կարողությունները, այլև սեփական հուզական արձագանքները վերահսկելու և ուժեղ հույզեր առաջացնող տեղեկատվությանը քննադատաբար մոտենալու հմտությունները։ Աշխատանքի կիրառական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ դրա արդյունքները կարող են օգտագործվել բուհերում մեդիագրագիտության և կանխարգելիչ կրթական ծրագրերի մշակման, ուսանողների տեղեկատվական դիմակայունության բարձրացման և ապատեղեկատվության տարածման սոցիալական հետևանքների նվազեցման համար։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը խնդիրը դիտարկում է ոչ միայն որպես տեղեկատվական կամ տեխնոլոգիական, այլև որպես սոցիալ-հոգեբանական և կրթական հիմնախնդիր՝ կարևորելով ուսանողների քննադատական մտածողության, մեդիագրագիտության, տեղեկատվական ինքնապաշտպանության և հոգեբանական դիմակայունության զարգացումը՝ ապատեղեկատվության վնասակար ազդեցությունը կանխելու նպատակով։

Կրոն

Գիրքը հայ միջնադարյան հոգևոր գրականության մեծարժեք ստեղծագործություններից մեկի՝ Գրիգոր Նարեկացու աղոթական ժառանգության հրատարակությունն է։ Այն ներկայացնում է հայ մեծանուն բանաստեղծի, աստվածաբանի և վանականի հոգևոր աշխարհը, որի ստեղծագործությունների հիմնական առանցքը մարդու և Աստծո հարաբերությունն է, մեղքի ու փրկության խնդիրը, ապաշխարությունը, աստվածային ողորմության որոնումը և հոգու մաքրագործման ձգտումը։ Աղոթական խոսքի միջոցով բացահայտվում են մարդկային ներաշխարհի ամենախոր ապրումները՝ սեփական անկատարության գիտակցումը, մեղավորության զգացումը, հոգևոր տագնապը, տառապանքը, հույսը և աստվածային սիրո հանդեպ վստահությունը։ Մարդու խոստովանությունը վերածվում է անկեղծ հոգևոր երկխոսության, որի ընթացքում նա դիմում է Աստծուն՝ հայցելով ներողամտություն, հոգու բժշկություն, մխիթարություն և փրկություն։ Ստեղծագործության կարևոր առանձնահատկություններից է անձնական ապրումների համամարդկային իմաստավորումը․ անհատի հոգևոր պայքարը ներկայացվում է որպես յուրաքանչյուր մարդու ինքնաճանաչման և բարոյական կատարելագործման ճանապարհ։ Գրիգոր Նարեկացու լեզվին բնորոշ են պատկերների հարստությունը, հռետորական դիմումները, հակադրությունները, աստվածաշնչյան խորհրդանիշների կիրառությունը, արտահայտչական բարձր լարվածությունն ու աստվածաբանական գաղափարների բանաստեղծական խորությունը։ Նրա խոսքում միահյուսվում են աղոթքը, խոստովանությունը, փառաբանությունը և խորհրդածությունը՝ ստեղծելով հոգևոր ներգործության առանձնահատուկ ուժ ունեցող գրական ամբողջություն։ Աղոթքների գաղափարական հիմքում են Աստծո անսահման ողորմածությունը, մարդու բարոյական պատասխանատվությունը, մեղքերի թողությունը, հավատքի զորությունը և փրկության հույսը։ Այս երկը դարեր շարունակ կարևոր դեր է ունեցել հայ եկեղեցական և անհատական աղոթական կյանքում՝ ծառայելով որպես հոգևոր մխիթարության, ինքնաքննության և հավատքի ամրապնդման աղբյուր։ Այն նաև հայ գրական լեզվի և միջնադարյան բանաստեղծական մտածողության բացառիկ արտահայտություններից է, որի ազդեցությունը զգալի է հայ հոգևոր մշակույթի ու ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման մեջ։ Հրատարակությունը արժեքավոր է Գրիգոր Նարեկացու ստեղծագործական ժառանգության տարածման, հայ միջնադարյան գրականության, աստվածաբանական մտքի և Կոստանդնուպոլսի հայկական տպագրության պատմության ուսումնասիրության համար՝ հետաքրքրություն ներկայացնելով գրականագետների, աստվածաբանների, պատմաբանների, լեզվաբանների և հոգևոր գրականության ընթերցողների համար։

Կրոն

Հրատարակությունը պատկանում է հայատառ թուրքերեն գրականության այն ժառանգությանը, որը կարևոր դեր է ունեցել հայ համայնքների բազմալեզու մշակութային կյանքում։ Վերնագրի «մյուճիզաթ» բաղադրիչը կապված է հրաշքների գաղափարի հետ, ուստի այն կարող է մատնանշել հրաշքների, գերբնական երևույթների կամ կրոնական ավանդությունների շուրջ շարադրված նյութ։ Հայատառ թուրքերեն գրականությունը ձևավորվել և տարածվել է այն միջավայրերում, որտեղ թուրքերենը գործածվել է որպես առօրյա կամ գրավոր հաղորդակցության լեզու, իսկ հայոց այբուբենը՝ այդ լեզվով տեքստերը գրի առնելու միջոց։ Այս գրական ավանդույթը նշանակալի է հայ համայնքների լեզվական, կրոնական և մշակութային պատմության ուսումնասիրության համար, քանի որ արտացոլում է տարբեր լեզվական միջավայրերի փոխազդեցությունը և հայերեն գրային մշակույթի կիրառությունը թուրքերեն խոսող ընթերցողների շրջանում։ Հրաշքների թեման քրիստոնեական գրականության մեջ հաճախ առնչվում է աստվածային զորության դրսևորմանը, հավատի ամրապնդմանը, սրբերի վարքապատումներին և կրոնական ճշմարտությունների հաստատմանը։ Այդպիսի նյութերը կարող են ծառայել ոչ միայն հոգևոր հետաքրքրասիրության բավարարմանը, այլև հավատացյալների աշխարհայացքի ձևավորմանն ու կրոնական գաղափարների տարածմանը։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայատառ թուրքերենի պատմությամբ, կրոնական գրականության զարգացմամբ, հայ համայնքների ընթերցողական մշակույթով և բազմալեզու տպագրական ժառանգությամբ զբաղվող հետազոտողների համար։ Այն կարևոր նյութ է հայ գրքի պատմության այն շերտի ուսումնասիրության համար, որտեղ լեզուն, գիրը և կրոնական ինքնությունը փոխկապակցված են եղել, իսկ տպագիր խոսքը նպաստել է համայնքային գիտելիքի և ավանդույթների պահպանմանը։

Զբոսաշրջություն (Տուրիզմ)

Այս աշխատանքը նվիրված է Խորհրդային Հայաստանի զբոսաշրջային և առողջարանային ռեսուրսների համապարփակ ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով հանրապետության բնական, կլիմայական և բուժիչ հնարավորությունները որպես կարևոր տնտեսական և սոցիալական զարգացման գործոններ։ Նյութում վերլուծվում են Հայաստանի լեռնային լանդշաֆտների, հանքային ջրերի, առողջարար կլիմայական գոտիների և պատմամշակութային հուշարձանների դերը զբոսաշրջության և առողջարանային տնտեսության ձևավորման գործընթացում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում առողջարանների և հանգստավայրերի զարգացման պատմությանը, դրանց ենթակառուցվածքային ապահովվածությանը, ինչպես նաև բուժիչ-կանխարգելիչ ծրագրերի կազմակերպման սկզբունքներին, որոնք կիրառվել են խորհրդային առողջապահական համակարգի շրջանակում։ Աշխատությունը նաև ընդգծում է զբոսաշրջության պլանային զարգացման մեխանիզմները, ներքին և արտաքին այցելուների սպասարկման ձևերը, ինչպես նաև տարածաշրջանային զբոսաշրջային երթուղիների ձևավորման փորձը։ Քննարկվում է Հայաստանի բնական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման և դրանց համադրության հնարավորությունը մշակութային ժառանգության հետ՝ որպես միասնական զբոսաշրջային արտադրանք։ Նյութի նպատակն է ներկայացնել Խորհրդային Հայաստանի զբոսաշրջային և առողջարանային համակարգի ներուժը և դրա ներդրումը բնակչության հանգստի կազմակերպման ու առողջության վերականգնման գործում։

Գրականություն

Գրականագիտական և համեմատական գրականության բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է օտարացման և հիշողության թեմաների գեղարվեստական արտահայտման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը Թոմաս Բերնհարդի և Քրիստոֆ Հայնի արձակում։ Քննության են առնվում անհատի և հասարակության հարաբերությունները, մարդու մեկուսացումը, ինքնության ճգնաժամը, անցյալի ընկալումը և անձնական ու հավաքական հիշողության դերը կերպարների աշխարհընկալման ձևավորման մեջ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, թե ինչպես են հերոսների հիշողությունները, անցյալի փորձառությունները և հասարակական միջավայրի հետ հակասությունները պայմանավորում նրանց ներքին օտարացումը։ Վերլուծվում են հեղինակների պատմողական եղանակները, ժամանակի և հիշողության կառուցվածքը, կերպարների հոգեբանական առանձնահատկությունները, ինչպես նաև կրկնության, ներքին խոսքի և անցյալի վերաիմաստավորման գեղարվեստական գործառույթները։ Համեմատական քննության միջոցով բացահայտվում են երկու հեղինակների ստեղծագործություններում թեմաների մեկնաբանման ընդհանրություններն ու տարբերությունները՝ հաշվի առնելով նրանց գրական և պատմամշակութային միջավայրերը։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալու հիշողության, ինքնության և հասարակությունից օտարման փոխկապակցվածությունը ժամանակակից գերմանալեզու արձակում։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել գրականագետների, գերմանագետների, համեմատական գրականությամբ զբաղվող հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Գրականություն

Աշխատությունը «Էվելինա» վերնագրով գեղարվեստական ստեղծագործություն է, որի վերնագիրը մատնանշում է կենտրոնական կերպարի անունը և ընթերցողի ուշադրությունը հրավիրում անհատական պատմության ու մարդկային ապրումների վրա։ Ստեղծագործությունը կարելի է դիտարկել որպես իր ժամանակաշրջանի ընթերցողական հետաքրքրություններին առնչվող գրական երկ, որտեղ անձնական ճակատագրի, զգացմունքների, միջանձնային հարաբերությունների և հասարակական միջավայրի հնարավոր փոխազդեցությունը կարող է կազմել գեղարվեստական պատումի հիմքը։ Անվան ընտրությունը ստեղծագործությանը տալիս է կերպարակենտրոն բնույթ՝ հնարավորություն ընձեռելով դիտարկելու հերոսի անհատականությունը, ներաշխարհը և կյանքի իրադարձությունների հետ նրա հարաբերությունները։ Աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև XIX դարի վերջի հայալեզու գրական միջավայրի ուսումնասիրության տեսանկյունից՝ որպես այդ ժամանակաշրջանում ընթերցողներին առաջարկվող գեղարվեստական գրականության օրինակ։ Այն կարող է օգտակար լինել հայ գրքի պատմությամբ, արձակի զարգացման ընթացքով և ժամանակի գրական ճաշակների ձևավորմամբ հետաքրքրվող ուսումնասիրողների համար։ Հրատարակությունը վկայում է գեղարվեստական ստեղծագործությունների տարածման և ընթերցանության մշակույթի զարգացման մասին՝ ընդգծելով տպագիր գրքի դերը գրական երկերի հանրայնացման և մշակութային հաղորդակցության մեջ։