Իրադրային քերականության ուսուցումը անգլերենի մասնագիտական դասընթացում

Բժշկություն

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է զարկերակային գերճնշում ունեցող հիվանդներին Երևանի բուժհաստատություններում ցուցաբերվող բժշկական օգնության արդյունավետության ուսումնասիրությանը և գնահատմանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել զարկերակային գերճնշման ախտորոշման, բուժման, հսկողության և կանխարգելման գործընթացների արդյունավետությունը, ինչպես նաև ուսումնասիրել այն գործոնները, որոնք կարող են ազդել հիվանդների բուժման արդյունքների վրա։ Աշխատության շրջանակում դիտարկվում են հիվանդների բժշկական օգնության կազմակերպման առանձնահատկությունները, բժշկական ծառայությունների հասանելիությունը, ախտորոշման և բուժման մոտեցումները, բուժման շարունակականությունը և հիվանդների բժշկական հսկողության կազմակերպումը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում զարկերակային ճնշման վերահսկման արդյունավետությանը, բուժման նկատմամբ հիվանդների հետևողականությանը և բժշկական անձնակազմի կողմից իրականացվող խորհրդատվական ու կանխարգելիչ աշխատանքներին։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու ոչ միայն բուժական միջոցառումների արդյունքները, այլև առողջապահական համակարգի կազմակերպական այն մեխանիզմները, որոնք պայմանավորում են հիվանդների երկարաժամկետ հսկողության և բուժման արդյունավետությունը։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել հիվանդների տարիքային և սոցիալական առանձնահատկությունները, հիվանդության ընթացքը, ուղեկցող խնդիրների առկայությունը, բուժման տարբեր մոտեցումների կիրառումը և բուժհաստատությունների միջև ծառայությունների կազմակերպման հնարավոր տարբերությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հիվանդության վաղ հայտնաբերմանը, ռիսկերի գնահատմանը և բարդությունների կանխարգելմանը, քանի որ զարկերակային գերճնշման արդյունավետ կառավարումը պահանջում է ոչ միայն համապատասխան բուժում, այլև երկարատև բժշկական հսկողություն և հիվանդի ակտիվ մասնակցություն։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի առողջապահության կազմակերպման տեսանկյունից, քանի որ ստացված արդյունքները կարող են օգտագործվել բժշկական օգնության որակի գնահատման, առկա թերությունների բացահայտման և բուժօգնության կազմակերպման մեխանիզմների կատարելագործման համար։ Այն կարող է հետաքրքրել սրտաբաններին, ընտանեկան բժիշկներին, թերապևտներին, առողջապահության կազմակերպիչներին, բժշկական ոլորտի հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը համադրում է կլինիկական և կազմակերպական մոտեցումները՝ փորձելով գնահատել Երևանի բուժհաստատություններում զարկերակային գերճնշում ունեցող հիվանդների բուժօգնության արդյունավետությունը և ներկայացնել դրա բարելավման հնարավոր ուղղությունները։

Գրականություն

Հրատարակությունը հայերեն թարգմանական գրականության նմուշներից է և առնչվում է անգլիացի գրող Օլիվեր Գոլդսմիթի «Վեյքֆիլդի հոգևորականը» (The Vicar of Wakefield) հայտնի վեպին։ Ստեղծագործությունը կենտրոնանում է հոգևորականի և նրա ընտանիքի կյանքի, ընտանեկան հարաբերությունների, մարդկային փոխհարաբերությունների ու բարոյական արժեքների շուրջ։ Վեպում ընտանեկան միջավայրը դառնում է մարդկային բնավորությունների, առաքինությունների, թուլությունների և հասարակական տարբեր երևույթների բացահայտման գեղարվեստական հարթակ։ Պատումի ընթացքում ներկայացվում են կյանքի փոփոխվող հանգամանքներում մարդու արժանապատվության, հավատարմության, համբերության, բարության և բարոյական սկզբունքների պահպանման հարցերը։ Հեղինակը համադրում է հուզական, կենցաղային և երգիծական դրվագները՝ ստեղծելով հասարակական կյանքի ու մարդկային բնավորությունների բազմակողմանի պատկեր։ Ստեղծագործությունը կարևոր տեղ ունի եվրոպական լուսավորական շրջանի արձակում և առանձնանում է պարզ, կենդանի պատմողական ոճով ու բարոյախրատական ուղղվածությամբ։ Հայերեն հրատարակությունը վկայում է համաշխարհային գրականության դասական երկերը հայ ընթերցողին ներկայացնելու և թարգմանական գրականության միջոցով եվրոպական գրական մտքի տարածման գործընթացի մասին։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում անգլիական գրականության, հայ թարգմանական ժառանգության և 19-րդ դարի հայ գրահրատարակչական մշակույթի ուսումնասիրության համար։

Գրականություն

Ստեղծագործության վերնագիրը մատնանշում է խաղաղության պայմաններում տեղի ունեցող իրադարձությունների, մարդկային հարաբերությունների և հասարակական կյանքի հնարավոր դրսևորումների դիտարկումը։ Խաղաղության գաղափարը կարող է ներկայացվել ոչ միայն որպես պատերազմի բացակայություն, այլև որպես մարդկանց բնականոն կյանքի, հասարակական համակեցության, աշխատանքի, համագործակցության և փոխըմբռնման պայման։ Այս տեսանկյունից վերնագիրը հնարավորություն է տալիս ստեղծագործությունը դիտարկել որպես խաղաղ ժամանակների կենցաղային ու հասարակական իրողություններին անդրադարձող գրական նյութ։ Առաջին հատորը կարող է ընդգրկել թեմայի սկզբնական զարգացումը և դրա հետ կապված առանձին պատմություններ կամ դիտարկումներ, սակայն առանց բովանդակային լրացուցիչ տվյալների հնարավոր չէ հստակեցնել ստեղծագործությունների կառուցվածքը, ժանրը կամ սյուժեն։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև 19-րդ դարի վերջի Կոստանդնուպոլսի բազմալեզու գրական միջավայրի ուսումնասիրության համար, երբ հայերեն տառերով տպագրվում էին նաև այլ լեզուներով, այդ թվում՝ թուրքերենով ստեղծագործություններ։ Այն կարող է դիտարկվել որպես հայատառ թուրքերեն տպագրության և այդ շրջանի ընթերցողական մշակույթի ուսումնասիրության նյութ՝ արտացոլելով տարբեր լեզվական ու մշակութային միջավայրերի փոխազդեցությունը։

Պատմություն

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է 1958-1975 թվականների ընթացքում Լիբանանի քաղաքական, հասարակական, տնտեսական և միջկրոնական զարգացումների ուսումնասիրությանը՝ երկրի պատմության այն բարդ ժամանակաշրջանում, որը տեղակայված էր երկու խոշոր ներքաղաքական զինված բախումների միջև։ Հետազոտության կենտրոնում Լիբանանի պետական համակարգի, քաղաքական ուժերի, համայնքային հարաբերությունների և արտաքին ազդեցությունների փոխկապակցված զարգացումն է, որի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու հետագա քաղաքացիական պատերազմի նախադրյալներն ու երկրի քաղաքական անկայունության խորքային պատճառները։ Աշխատանքը սկզբում անդրադառնում է 1958 թվականի ճգնաժամին, որը Լիբանանի անկախացումից հետո դարձավ հանրապետության ներքաղաքական համակարգի առաջին խոշոր զինված փորձություններից մեկը։ Այդ իրադարձությունների ուսումնասիրությունը կարևոր է հետագա տարիների քաղաքական զարգացումները հասկանալու համար, քանի որ ճգնաժամը բացահայտեց երկրի ներսում առկա համայնքային, քաղաքական և գաղափարական հակասությունների խորությունը։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում է նաև արտաքին ուժերի միջամտության նշանակությունը և դրանց ազդեցությունը Լիբանանի ներքին քաղաքականության վրա։ 1958 թվականից հետո երկրում ձևավորվեց հարաբերական կայունության շրջան, սակայն այդ կայունությունը հիմնված էր մի շարք փխրուն քաղաքական և համայնքային հավասարակշռությունների վրա։ Աշխատանքը մանրամասն ուսումնասիրում է լիբանանյան քաղաքական համակարգի առանձնահատկությունները, որտեղ պետական իշխանության և քաղաքական ներկայացվածության կառուցվածքը մեծապես կապված էր կրոնական համայնքների միջև ուժերի հարաբերակցության հետ։ Այս համակարգը որոշակի պայմաններում հնարավորություն էր տալիս պահպանել ներքին հավասարակշռությունը, սակայն սոցիալական և ժողովրդագրական փոփոխությունների պայմաններում աստիճանաբար ի հայտ էին գալիս դրա սահմանափակումները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է երկրի քաղաքական կյանքի հիմնական դերակատարների գործունեության ուսումնասիրությունը։ Քննարկվում են իշխանության, ընդդիմության, քաղաքական կուսակցությունների և տարբեր համայնքային կազմակերպությունների հարաբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն գործընթացներին, որոնց հետևանքով քաղաքական պայքարը աստիճանաբար ավելի հաճախ ստանում էր համայնքային և գաղափարական բնույթ։ Քաղաքական մրցակցությունը միայն իշխանության համար պայքար չէր, այլ հաճախ արտացոլում էր երկրի ապագայի վերաբերյալ տարբեր պատկերացումներ՝ կապված պետական կառուցվածքի, արտաքին կողմնորոշման, սոցիալական քաղաքականության և տարածաշրջանային իրադարձությունների նկատմամբ վերաբերմունքի հետ։ Աշխատանքում կարևոր տեղ է զբաղեցնում Լիբանանի կրոնական և համայնքային կառուցվածքի ուսումնասիրությունը։ Երկրում գոյություն ունեցող տարբեր կրոնական համայնքների միջև պատմականորեն ձևավորված հարաբերությունները մեծ ազդեցություն ունեին պետական և հասարակական կյանքի վրա։ Մարոնիտները, սուննի և շիա մահմեդականները, դրուզները և այլ համայնքներ ունեին իրենց քաղաքական, սոցիալական և մշակութային կազմակերպությունները։ Այս բազմազանությունը Լիբանանին հաղորդում էր առանձնահատուկ հասարակական կառուցվածք, սակայն միաժամանակ առաջացնում էր իշխանության և ռեսուրսների բաշխման շուրջ մրցակցության խնդիրներ։ Հետազոտությունը ցույց է տալիս, թե ինչպես սոցիալական և քաղաքական փոփոխությունները աստիճանաբար խախտեցին նախկին հարաբերական հավասարակշռությունը։ 1960-ականներին Լիբանանի հասարակության մեջ տեղի ունեցող տնտեսական և սոցիալական փոփոխությունները նույնպես կարևոր դեր ունեցան։ Երկրի տնտեսությունը զարգանում էր ծառայությունների, առևտրի, ֆինանսական գործունեության և տարածաշրջանային կապերի հիման վրա, իսկ Բեյրութը վերածվել էր Մերձավոր Արևելքի կարևոր տնտեսական և մշակութային կենտրոններից մեկի։ Սակայն տնտեսական աճի արդյունքները հավասարաչափ չէին բաշխվում, և երկրի տարբեր շրջանների ու սոցիալական խմբերի միջև առկա անհավասարությունները խորացնում էին դժգոհությունը։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում է այս սոցիալ-տնտեսական անհավասարակշռությունների ազդեցությունը քաղաքական գործընթացների վրա։ Հետազոտության առանձնահատուկ կարևոր ուղղություն է պաղեստինյան գործոնի ուսումնասիրությունը։ 1960-ականների վերջին և 1970-ականների սկզբին Լիբանանի ներքաղաքական կյանքի վրա մեծ ազդեցություն ունեցավ պաղեստինյան զինված կազմակերպությունների ներկայությունն ու գործունեությունը։ Պաղեստինյան փախստականների խնդիրը, տարածաշրջանային արաբա-իսրայելական հակամարտությունը և Լիբանանի տարածքից իրականացվող զինված գործողությունները երկրի ներսում առաջացրին լուրջ քաղաքական տարաձայնություններ։ Տարբեր լիբանանյան ուժեր տարբեր կերպ էին գնահատում պաղեստինյան ներկայության քաղաքական և անվտանգային հետևանքները, ինչն ավելի էր սրում ներքաղաքական հակասությունները։ Աշխատանքում վերլուծվում է նաև 1969 թվականի Կահիրեի համաձայնագրի նշանակությունը, որը կապված էր Լիբանանի տարածքում պաղեստինյան զինված կազմակերպությունների գործունեության կարգավորման հետ։ Այս գործընթացը ցույց է տալիս, թե ինչպես արտաքին և տարածաշրջանային հակամարտությունները աստիճանաբար ներթափանցեցին լիբանանյան ներքաղաքական դաշտ։ Հետազոտության մյուս կարևոր ուղղությունը արաբա-իսրայելական հակամարտության ազդեցությունն է Լիբանանի վրա։ 1967 թվականի պատերազմից հետո տարածաշրջանում ուժերի հարաբերակցությունը փոխվեց, իսկ պաղեստինյան շարժման ակտիվացումը նոր խնդիրներ առաջադրեց Լիբանանի պետության համար։ Լիբանանը հայտնվեց ներքին և արտաքին հակասությունների խաչմերուկում, որտեղ ազգային անվտանգության, արաբական համերաշխության, պետական ինքնիշխանության և համայնքային շահերի հարցերը հաճախ բախվում էին միմյանց։ Աշխատանքը նաև ուսումնասիրում է 1970-ականների սկզբին ներքաղաքական բևեռացման խորացումը։ Քաղաքական դաշտում աստիճանաբար ձևավորվեցին միմյանց հակադրվող ուժային ճամբարներ, որոնք ներկայացնում էին տարբեր համայնքների, կուսակցությունների և գաղափարական ուղղությունների շահերը։ Ձախակողմյան և պաղեստինամետ ուժերի ակտիվացումը հակազդեցություն առաջացրեց աջակողմյան և պահպանողական ուժերի շրջանում։ Այս հակադրությունը գնալով ավելի էր ուղեկցվում զինված խմբավորումների ձևավորմամբ և ռազմական ներուժի կուտակմամբ։ Աշխատության կարևոր խնդիրներից է բացահայտել այն հանգամանքները, որոնց հետևանքով քաղաքական հակամարտությունը աստիճանաբար վերածվեց զինված բախումների։ Հետազոտության մեջ կարող է ուսումնասիրվել նաև լիբանանյան բանակի և պետական ինստիտուտների դերը։ Համայնքային բաժանումները և քաղաքական բևեռացումը սահմանափակում էին պետական կառույցների՝ որպես չեզոք և միասնական իշխանության արդյունավետ գործելու հնարավորությունները։ Բանակի նկատմամբ տարբեր համայնքների վստահության և ներկայացվածության հարցերը նույնպես ազդեցություն էին ունենում ներքաղաքական կայունության վրա։ Պետական ինստիտուտների թուլացումը հետագայում դարձավ զինված քաղաքական խմբերի ազդեցության ընդլայնման կարևոր պայմաններից մեկը։ Արտաքին քաղաքականության տեսանկյունից աշխատանքը ուսումնասիրում է Սիրիայի, Իսրայելի, Պաղեստինի և այլ տարածաշրջանային ու միջազգային դերակատարների ազդեցությունը Լիբանանի ներքին գործընթացների վրա։ Լիբանանը գտնվում էր տարածաշրջանային մրցակցության կենտրոնում, և արտաքին ուժերի շահերը հաճախ հատվում էին երկրի ներքաղաքական հակասությունների հետ։ Սիրիայի քաղաքական և ռազմական ազդեցության աճը, Իսրայելի անվտանգության խնդիրները, պաղեստինյան կազմակերպությունների գործունեությունը և արաբական աշխարհի ներսում տեղի ունեցող քաղաքական գործընթացները ձևավորում էին այն արտաքին միջավայրը, որի պայմաններում զարգանում էր լիբանանյան ճգնաժամը։ Աշխատանքը կարևորում է նաև 1975 թվականի իրադարձություններին նախորդած վերջին փուլը։ Այդ ժամանակ քաղաքական բևեռացումը, համայնքային լարվածությունը, զինված խմբավորումների առկայությունը և պաղեստինյան հարցի շուրջ հակասությունները հասել էին բարձր մակարդակի։ 1975 թվականի ապրիլին տեղի ունեցած բախումները դարձան այն շրջադարձային պահը, որից հետո ներքաղաքական հակամարտությունը վերածվեց երկարատև քաղաքացիական պատերազմի։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել այս իրադարձությունը ոչ թե որպես հանկարծակի բռնկում, այլ որպես տարիների ընթացքում կուտակված քաղաքական, սոցիալական, համայնքային և տարածաշրջանային հակասությունների հետևանք։ Աշխատության կարևորությունը նաև այն է, որ այն հնարավորություն է տալիս հասկանալու Լիբանանի քաղաքական համակարգի կայունության և խոցելիության հարաբերակցությունը։ Երկիրը երկար ժամանակ կարողացավ պահպանել հարաբերական խաղաղություն՝ տարբեր համայնքների միջև քաղաքական համաձայնությունների և ուժերի հավասարակշռության միջոցով, սակայն այդ համակարգը չուներ բավարար ճկունություն՝ ժողովրդագրական, սոցիալական և տարածաշրջանային խոր փոփոխություններին դիմակայելու համար։ Հետազոտության միջոցով բացահայտվում է, թե ինչպես ներքին ինստիտուցիոնալ թուլությունները և արտաքին ճնշումները կարող են փոխկապակցվել և վերածվել երկարատև քաղաքական ճգնաժամի։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ներկայացնում է 1958-1975 թվականների Լիբանանի պատմությունը որպես բարդ անցումային ժամանակաշրջան, որի ընթացքում հարաբերական քաղաքական կայունությանը զուգահեռ աստիճանաբար խորանում էին համայնքային, սոցիալական, գաղափարական և արտաքին քաղաքական հակասությունները։ Այն ուսումնասիրում է պետական համակարգի առանձնահատկությունները, քաղաքական ուժերի մրցակցությունը, կրոնական համայնքների հարաբերությունները, սոցիալ-տնտեսական զարգացումները, պաղեստինյան գործոնի ազդեցությունը, արաբա-իսրայելական հակամարտության հետևանքները և տարածաշրջանային տերությունների միջամտությունը։ Այս ամբողջ գործընթացների համադրումը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալու այն պայմանները, որոնք հանգեցրին 1975 թվականին Լիբանանում քաղաքացիական պատերազմի բռնկմանը։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել Մերձավոր Արևելքի պատմությամբ զբաղվող պատմաբաններին, քաղաքագետներին, արևելագետներին, միջազգային հարաբերությունների մասնագետներին, տարածաշրջանային հակամարտությունների հետազոտողներին, ուսանողներին և Լիբանանի նորագույն պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Լեզվաբանություն

Այս ուսումնասիրությունը վերլուծում է բառապաշարային տեղաշարժերի դրսևորումները արդի հայերենում՝ ընդգծելով լեզվական համակարգի զարգացման դինամիկան և բառային կազմի փոփոխությունների հիմնական ուղղությունները։ Նշվում է, որ ժամանակակից հասարակական, տեխնոլոգիական և մշակութային փոփոխությունները զգալի ազդեցություն են ունենում հայերենի բառապաշարի վրա՝ առաջացնելով նոր բառերի ստեղծում, օտարաբանությունների ներթափանցում և որոշ հին բառերի ակտիվ կամ պասիվ գործածության փոփոխություն։ Վերլուծվում է, որ բառապաշարային տեղաշարժերը պայմանավորված են ինչպես գլոբալացման գործընթացներով, այնպես էլ մեդիայի, թվային հաղորդակցության և սոցիալական ցանցերի ազդեցությամբ, որոնք արագացնում են լեզվական նորարարությունների տարածումը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում փոխառությունների ինտեգրման մեխանիզմներին, երբ օտար բառերը հարմարվում են հայերենի հնչյունաբանական և ձևաբանական համակարգին՝ ստանալով նոր իմաստային և գործառական առանձնահատկություններ։ Նշվում է նաև, որ որոշ բառերի իմաստային ընդլայնումը կամ նեղացումը, ինչպես նաև բառերի փոխարինումը նոր հոմանիշներով, արտացոլում է հասարակական մտածողության և արժեքային համակարգի փոփոխությունները։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ցույց է տալիս, որ արդի հայերենի բառապաշարային տեղաշարժերը լեզվի կենդանի զարգացման բնական գործընթաց են, որը պայմանավորված է սոցիալ-մշակութային միջավայրի շարունակական փոփոխություններով և լեզվի հարմարվողական բնույթով։

Իրավաբանություն

Իրավագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական դատավարությունում ապացուցման միջոցների իրավական կարգավորման, կիրառման և դրանց հետ կապված տեսական ու գործնական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում քաղաքացիական դատավարությունում ապացուցման հասկացությունը, դրա նպատակներն ու սկզբունքները, ապացույցների դերը գործի փաստական հանգամանքների բացահայտման և օրինական ու հիմնավորված դատական ակտերի կայացման գործընթացում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ապացուցման միջոցների տեսակներին, դրանց իրավական բնութագրերին, թույլատրելիության, վերաբերելիության, արժանահավատության և բավարարության գնահատման չափանիշներին։ Վերլուծվում են կողմերի բացատրությունների, վկաների ցուցմունքների, գրավոր և իրեղեն ապացույցների, փորձագետի եզրակացության, ինչպես նաև էլեկտրոնային ապացույցների ներկայացման, հետազոտման և գնահատման առանձնահատկությունները։ Քննարկվում են ապացուցման բեռի բաշխման, ապացույցների ձեռքբերման և ներկայացման, դատավարության մասնակիցների իրավունքների իրականացման ու դատարանի լիազորությունների հետ կապված հիմնախնդիրները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիական դատավարության օրենսդրության համապատասխան դրույթները, դատական պրակտիկայում առաջացող մեկնաբանական դժվարությունները և ապացուցման գործընթացի արդյունավետության բարձրացման հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում արդար դատաքննության իրավունքի, կողմերի հավասարության և մրցակցության սկզբունքների ապահովման նշանակությանը, ինչպես նաև ապացուցման միջոցների կիրառման իրավական կառուցակարգերի կատարելագործման ուղղություններին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել քաղաքացիական դատավարության, դատական իրավունքի, ապացուցողական իրավունքի և Հայաստանի Հանրապետության դատաիրավական համակարգի ուսումնասիրությամբ զբաղվող իրավաբանների, դատավորների, փաստաբանների, ուսանողների ու հետազոտողների համար։